Ekijaqty kelissózder men Joǵary memleketaralyq keńes otyrysynyń qorytyndysy boıynsha Qazaqstan jáne Qyrǵyzstan prezıdentteri buqaralyq aqparat quraldary úshin birlesken málimdeme jasady, dep habarlaıdy Egemen.kz Aqorda baspasóz qyzmetine silteme jasap.
Qasym-Jomart Toqaev Qyrǵyzstan Prezıdentiniń bul jolǵy saparynyń eki el úshin mán-mańyzy zor ekenine nazar aýdaryp, tarıhı kelisimge qol qoıylǵanyn málimdedi.
«Bul – Qazaqstan men Qyrǵyzstan arasyndaǵy Odaqtastyq qatynastardy nyǵaıtý jáne keńeıtý týraly shart. Osy qujat ózara baılanystardy odan ári damytýǵa jol ashady. Eki eldiń múddesine tolyq saı keledi. Iаǵnı, ǵasyrlar boıy qalyptasqan baýyrlastyq baılanysty saqtaýǵa múmkindik beredi. Elderimizdiń dástúrli dostyq jáne tatý kórshilik qatynastaryn nyǵaıtýǵa Sadyr Nýrgojoevıch zor úles qosty. Sol úshin qadirli áriptesime alǵys aıtamyn», dedi Memleket basshysy.
Prezıdenttiń aıtýynsha, taraptar ekijaqty yntymaqtastyqtyń ózekti máseleleri jóninde jan-jaqty pikir almasyp, naqty ári mańyzdy kelisimderge qol jetkizgen.
«Baýyrlas eki el arasynda sheshimin tappaǵan túıtkildi másele bolmaýy kerek degen ortaq baılamǵa keldik. Sonymen birge saýda-ekonomıkalyq baılanystardy nyǵaıtýǵa basa mán berdik. Qazaqstan – Qyrǵyzstannyń saýda jáne ınvestısııa salasyndaǵy negizgi seriktesiniń biri. Byltyr ózara taýar aınalymy 1,5 mıllıard dollarǵa jetti. Kelissózder barysynda bul kórsetkishti 2 mıllıard dollarǵa jetkizýge múddeli ekenimizdi rastadyq. Jalpy, ózara saýda aınalymyn qysqa merzimde edáýir arttyrýǵa múmkindik bar. Biz ónerkásip ónimderin jáne basqa da taýarlardy eksporttaýǵa daıynbyz. Qazaqstan Qyrǵyzstanǵa qazirdiń ózinde 195 taýar túri boıynsha eksport kólemin ulǵaıta alady. Onyń jalpy quny – 260 mıllıon dollar. Qyrǵyz eliniń de Qazaqstanǵa shyǵaratyn ónimderi az emes», dedi Prezıdent.
Memleket basshysy qolda bar múmkindikti barynsha paıdalaný, ásirese, Úkimetaralyq keńes pen Aımaqaralyq forýmnyń jumysyn jandandyrý, shekarada salynyp jatqan Saýda-logıstıkalyq ındýstrııalyq keshendi tez arada iske qosý jóninde ýaǵdalastyqqa qol jetkizgenin aıtty.
Budan bólek, kelissózder barysynda agroónerkásip sektoryndaǵy múmkindikter talqylandy.
«Byltyr eki memlekettiń osy saladaǵy taýar aınalymy 10 paıyzǵa artyp, 300 mıllıon dollarǵa jetti. Bizdiń elderimiz úshin ónim kólemin ulǵaıtý, birlesken kásiporyndar ashý, ǵylymı-zertteý ınstıtýttary arasynda baılanys ornatý óte mańyzdy. Osy oraıda eki eldiń Úkimetine Jol kartasyn qabyldaý týraly tapsyrma berildi», dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Prezıdenttiń aıtýynsha, qazaq ınvestorlary qyrǵyz ekonomıkasynyń mańyzdy sektorlaryn damytýǵa úles qosyp keledi. Bul rette Memleket basshysy Qazaqstan kásipkerleriniń qarjysyna Ystyqkól oblysynda kún energııasy stansııasyn salý josparlanǵanyn, sondaı-aq Jalal-Abad oblysynda ferroqorytpa zaýytyn salý jóninde kelissóz júrip jatqanyn mysalǵa keltirdi.
«Birlesken kásiporyndar tıimdi jumys isteý úshin qolaıly jaǵdaı jasaýǵa kelistik. Osy oraıda búgin О́zara ınvestısııalardy qorǵaý jóninde kelisimge qol qoıyldy. Oǵan ózderińiz kýá boldyńyzdar. Sondaı-aq elektrondy úkimet júıesin engizýge jáne damytýǵa ýaǵdalastyq. Ekonomıkany sıfrlandyrý úshin tájirıbe almasý jáne aqparat salasyndaǵy yntymaqtastyqty nyǵaıtý týraly kelistik. Eki el arasyndaǵy alys-beristi jandandyrý – mańyzdy mindettiń biri. Osy oraıda shekara arqyly júk ótkizý múmkindigin arttyrý jáne ony rásimdeýdi jetildirý úshin naqty sharalar qabyldanyp jatyr. Mysaly, elimiz «Qarasý», «Besaǵash», «Aýhatty», «Sartóbe» «Aısha bıbi», «Sypataı batyr», «Kegen» beketterin jańǵyrtýǵa kiristi. Osy beketterdiń bárinde sıfrlyq tehnologııa engiziledi. Bul aýqymdy jumysty 2028 jylǵa deıin aıaqtaımyz dep josparlap otyrmyz», dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Sonymen qatar Memleket basshysy sý-energetıka salasyndaǵy qarym-qatynasty úılestirý mańyzdy dep sanaıdy.
«Sońǵy jyldary transshekaralyq sý resýrstaryn tıimdi ári ádil paıdalanýdyń ózektiligi arta tústi. Osy oraıda ózara úılesimdi jumysty jalǵastyramyz dep kelistik. Bul baǵyttaǵy túıtkilderdi tezirek sheshý úshin birlesken sharalar qabyldaý qajet. Sondyqtan memleketaralyq sý sharýashylyǵy qurylymdarynyń jumys kestesin jaqyn arada bekitýge jáne ony ýaqtyly oryndaýǵa ýaǵdalastyq. Qazaqstan barlyq mindettemeni tolyq oryndaýǵa jáne mańyzdy jobalardy birlese iske asyrýǵa daıyn», dedi Prezıdent.
Qasym-Jomart Toqaev Joǵary memleketaralyq keńes barysynda mádenı-gýmanıtarlyq baılanystarǵa da basa mán berilgenin atap ótip, osy kúnderi Astanada ótip jatqan mádenı sharalar ortaq rýhanı qundylyqtarymyzdy odan ári baıyta túsetinine senim bildirdi.
«Baýyrlas eki eldi jaqyndastyratyn qundylyqtardyń tamyry tereńde jatyr. Halyqtarymyzdyń tarıhı, mádenı jáne rýhanı bastaýy da – ortaq. Jambyl men Toqtaǵuldyń, Kenen men Osmanquldyń shynaıy dostyǵy qazaq pen qyrǵyz qatynasyn nyǵaıta tústi. Qyrǵyz dalasynda týyp, eki elge birdeı eńbegi sińgen azamattar az emes. Qazaq qalamgerleri «Adamzattyń Aıtmatovy» dep atap ketken zańǵar jazýshynyń shyǵarmasyn oqymaǵan adam kemde-kem. Tolomýsh О́keev, Bolot Shamshıev, Súımenqul Chokmorov syndy qyrǵyz kınosynyń kórnekti ókilderi Muhtar Áýezovtiń týyndylaryn ekranǵa shyǵarýǵa eleýli úles qosty. Qyrǵyz memlekettiliginiń negizin qalaýǵa zor eńbek sińirgen Abdykerım Sydyqov, Qasym Tynystanov syndy tulǵalar Alash ıdeıasyna adal boldy. Álemdegi eń kólemdi epos retinde tanylǵan «Manas» jyry – kúlli túrki jurtynyń qundy qazynasy. Manas – baýyrlas qyrǵyz halqynyń berekeli birliginiń sımvoly. О́zderińizge málim, osydan úsh jyl buryn Bishkekte Abaıdyń, al Astanada Manas pen Shyńǵys Aıtmatovtyń eskertkishterin ornatý týraly mámilege keldik. Osyǵan oraı búgin Elorda tórinde áıgili Manasqa arnalǵan eskertkish ashylady. Ortaq tarıhymyzǵa qurmet kórsetip, Qyrǵyzstannyń mádenı murasyn pash etkeni úshin Sadyr Nýrgojoevıchke jáne barsha qyrǵyz halqyna rızashylyǵymdy bildiremin», dedi Memleket basshysy.
Prezıdenttiń pikirinshe, eki eldiń mádenı-gýmanıtarlyq, týrızm jáne sport salalaryndaǵy yntymaqtastyǵy tabysty júzege asyp keledi. Atap aıtqanda, Bishkekte Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń fılıaly, Osh qalasynda Lev Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń bólimshesi jumys isteı bastady. Budan bólek, Qazaqstan Úkimeti qyrǵyz stýdentteri úshin 50 grant bólip otyr. Mádenı-gýmanıtarlyq baılanysty nyǵaıtý úshin jyl saıyn eki el zııalylarynyń forýmy ótedi.
Sondaı-aq Memleket basshysy eki eldiń halyqaralyq túıtkildi máselelerge qatysty ustanymdary ortaq ekenin atap ótip, kelissóz barysynda Ortalyq Azııadaǵy yqpaldastyqty tereńdetýge nazar aýdarylǵanyn jetkizdi.
«Bıyl Astanada ótetin Ortalyq Azııa memleketteri basshylarynyń kezekti 6-shy Konsýltatıvtik kezdesýine belsene atsalysýǵa ýaǵdalastyq. Qazaqstannyń birqatar halyqaralyq uıymnyń tóraǵasy retinde kótergen bastamalaryn qoldaǵany úshin qyrǵyz baýyrlarǵa rızashylyq bildiremiz. Búgingi sapar eki eldiń yntymaqtastyǵyn odan ári nyǵaıta túsetini anyq», dedi Qasym-Jomart Toqaev.
О́z kezeginde Sadyr Japarov Astanaǵa resmı saparmen kelýge shaqyryp, qyrǵyz delegasııasyna kórsetilip jatqan meımandostyq syı-qurmeti úshin alǵys aıtty. Qyrǵyz Prezıdenti búgingi kezdesý eki memleket arasyndaǵy odaqtastyq jáne strategııalyq seriktestikti múldem jańa deńgeıge shyǵarýǵa ári onyń mazmunyn baıytýǵa yqpal etetinine senim bildirdi.
«Biz qurmetti Qasym-Jomart Kemelulymen birge saıası-ekonomıkalyq, ınvestısııalyq, mádenı-gýmanıtarlyq máselelerdi keńinen talqyladyq. Joǵary memleketaralyq keńestiń kezekti jıynyn ótkizip, ózara seriktestigimizdi nyǵaıtýǵa jáne kún tártibindegi máselelerdi sheshýge baǵyttalǵan birqatar ýaǵdalastyqqa qol jetkizdik. Búgingi kelissózderdiń nátıjesinde eki eldiń túpki múddelerine saı keletin odaqtastyq qatynastardy tereńdetý jáne keńeıtý jónindegi kelisimge qol qoıdyq. Ekonomıka, saýda, ınvestısııa jáne aýyl sharýashylyǵy salalaryndaǵy yntymaqtastyǵymyzdy odan ári órkendetý, kólik jáne kommýnıkasııa, sıfrlandyrý baǵyttarynda birlesken jobalardy iske asyrý, aımaqtaǵy sý-energetıka resýrstaryn birlese tıimdi paıdalaný máselelerin qarastyrdyq», dedi Sadyr Japarov.
Qyrǵyz eliniń basshysy Astanaǵa resmı sapary qarsańynda ótken Qazaqstan-Qyrǵyzstan bıznes-forýmy sheńberinde, sondaı-aq byltyr Tarazda ótken Qazaqstan men Qyrǵyzstan arasyndaǵy О́ńiraralyq yntymaqtastyq forýmy aıasynda iskerlik baılanystar nyǵaıyp, mańyzdy ınvestısııalyq kelisimder jasalǵanyn aıtty. Sonymen qatar kelesi О́ńiraralyq yntymaqtastyq forýmy bıyl Qyrǵyzstanda ótetinin málimdedi.
Ekijaqty kelissózdiń, sondaı-aq Qazaqstan men Qyrǵyzstannyń Joǵary memleketaralyq keńesi altynshy otyrysynyń qorytyndysy boıynsha kelesi qujattarǵa qol qoıyldy:
1.Qazaqstan Respýblıkasy men Qyrǵyz Respýblıkasy arasyndaǵy Odaqtastyq qatynastardy tereńdetý jáne keńeıtý týraly shart;
2. Qazaqstan Respýblıkasynyń jáne Qyrǵyz Respýblıkasynyń Joǵary memleketaralyq keńesiniń altynshy otyrysynyń sheshimi;
3. Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti men Qyrǵyz Respýblıkasynyń Mınıstrler Kabıneti arasyndaǵy Investısııalardy kótermeleý jáne ózara qorǵaý týraly kelisim;
4. 2003 jylǵy 25 jeltoqsandaǵy Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti men Qyrǵyz Respýblıkasynyń Úkimeti arasyndaǵy Memlekettik shekara arqyly ótkizý pýnktteri týraly kelisimge ózgeris engizý týraly hattama;
5. Qazaqstan Respýblıkasynyń Sıfrlyq damý, ınnovasııalar jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstrligi men Qyrǵyz Respýblıkasynyń Mınıstrler Kabıneti janyndaǵy Jeke derekterdi qorǵaý jónindegi memlekettik agenttigi arasyndaǵy О́zara túsinistik týraly memorandým;
6. Qazaqstan Respýblıkasynyń О́nerkásip jáne qurylys mınıstrligi men Qyrǵyz Respýblıkasynyń Mınıstrler Kabıneti janyndaǵy Memlekettik sáýlet, qurylys jáne turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq agenttigi arasyndaǵy О́zara túsinistik jáne yntymaqtastyq týraly memorandým;
7. Qazaqstan-Qyrǵyzstan memlekettik shekarasynda avtomobıl ótkizý pýnktterin damytý jónindegi 2024-2027 jyldarǵa arnalǵan is-sharalar jospary (Jol kartasy).