Túngi reıd. «Shardara – Arys» tas jolynyń boıy. «Audi A4» markili avtokóliginiń júrisi sýyt, jol belgilerin eler emes. Qarsy baǵytqa shyǵyp, óz jolyna qaıta túsken kólikti Shardara aýdanynyń ýchaskelik polısııa ınspektorlary toqtatty. Júrgizýshi – názik jan, biraq tym batyl. Sóıtse... rýlde otyrǵan áıel mas eken. «Toıyp iship alǵanmyn, sotta jaýap beremin!» degen avtoledı polıseılerge dóreki minez kórsete bastady.
Oqıǵanyń nemen aıaqtalǵanyna keıinirek toqtalarmyz. Aıtaıyn degenimiz, óńirdegi krımınogendik ahýal men jol qaýipsizdigi týraly edi. Túrkistan oblysynda qylmystardyń sany 9%-ǵa tómendegen. Onyń ishinde asa aýyr jáne aýyr qylmystar – 20, qaraqshylyq – 50, urlyq – 34,3, buzaqylyq 22,5 paıyzǵa azaıǵan. Al ınternettegi alaıaqtyqtyń aýyr túrlerin tirkeý derekteri 65,2%-ǵa ósken. Zańsyz aınalymda júrgen «Tramodol» dárisine tosqaýyl qoıýda 33 qylmystyq is anyqtalyp, aıǵaq zattar tárkilengen. О́ńirde spırttik ishimdikten bas tartqan aýyldar sany artqan.
Oblys ákimdigi janyndaǵy quqyqbuzýshylyq profılaktıkasy jónindegi vedomstvoaralyq komıssııa otyrysynda osyndaı derekterdi keltirgen polısııa departamenti basshysynyń birinshi orynbasary Baǵlanbek Aıtbaevtyń málimdeýinshe, óńirde krımınogendik jaǵdaı turaqty. Al ekonomıkalyq tergep-tekserý departamentiniń aǵa jedel ýákili Gúlzııa Qarsybaıdyń aıtýyna qaraǵanda, qazirgi tańda aqparattyq júıege sáıkes ınstagram áleýmettik jelisinde qarjy pıramıdalarynyń kúdik qaýipteri bar «X-LINE», «B2B», «Marqar» akkaýnttarynyń oblys aýmaǵynda qarqyndy damyǵany anyqtalǵan. Qarjy pıramıdasyn qurý jáne oǵan basshylyq etý deregimen tirkelgen 2 qylmystyq is tergep-tekserilip jatyr. Júrgizilgen taldaý barysynda shamamen 650 mln teńgege 2000-nan asa salymshynyń oblys aýmaǵynda, atap aıtqanda Túlkibas jáne Tólebı, Jetisaı, Maqtaaral aýdandarynyń turǵyndary ekeni belgili bolǵan. Atalǵan ister boıynsha tergeý sotynyń qaýlysymen 15 kúdiktige qatysty bultartpaý sharasy qoldanylǵan.
Polısııa departamentiniń basshysy Murat Qabdenov jeke quramǵa «Tazalyq» jedel-profılaktıkalyq is-sharasyn ótkizýdi tapsyrǵan bolatyn. Oblys polıseıleri 2 táýlik ishinde 595 quqyqbuzýshylyqty anyqtady. Onyń ishinde belgilenbegen oryndarda saýda-sattyq jasaǵan 93 azamat jaýapqa tartyldy. Al usaq buzaqylyq, ıaǵnı qoǵamdyq oryndarda bylapyt sóıleý, jeke tulǵany jábirlep tıisý, múlikti qorlaý jáne aınalasyndaǵylardy syılamaýshylyqty bildiretin tynyshtyqty buzý boıynsha 8 ákimshilik quqyqbuzýshylyq anyqtalǵan.
Oblysta «Qaýipsiz jol» jedel-profılaktıkalyq is-sharasy ótkizilgen bolatyn. Polısııa sózimizdiń basynda aıtyp ótken oqıǵanyń bas keıipkeri, ıaǵnı «Toıyp iship alǵanyn» ózi de moıyndaǵan mas áıelge qatysty is qujattaryn jınaqtap, sotqa joldady. Nátıjesinde, 27 jastaǵy avtoledı júrgizýshi kýáliginen, 7 jyl merzimge kólik basqarý quqyǵynan aıyryldy.
Jalpy, «Qaýipsiz jol» jedel-profılaktıkalyq is-sharasy kezinde oblys polıseıleri 16 838 ákimshilik quqyqbuzýshylyqty anyqtady, onyń ishinde mas kúıinde avtokólikti basqarǵany úshin 38 júrgizýshi ustaldy. Sondaı-aq qarsy jolaqqa shyqqany úshin 17 júrgizýshi, baǵdarshamnyń tyıym salatyn sıgnalyna ótkeni úshin – 80, jol-kólik apattyq jaǵdaı jasaǵany úshin – 43, kólikti zańsyz qaıta jabdyqtaǵany úshin –117 jáne jolaýshylardy zańsyz tasymaldaǵany úshin 3 júrgizýshi anyqtaldy. Jyldamdyqty asyrǵan – 4 922, qaýipsizdik beldikterin paıdalanbaǵan – 1 846, manevr jasaý erejelerin buzǵan – 610 jáne kólikti basqarǵan kezde telefondy paıdalanǵan 873 júrgizýshige aıyppul salyndy. 657 avtokólik aıyppul turaǵyna qoıyldy. Sondaı-aq polıseıler «Qorǵaý» baǵdarlamasynyń kómegimen ákimshilik aıyppuldar boıynsha bereshegi bar jáne kelip túsken sot qaýlylarynyń negizinde júrgizýshilerdi anyqtaý jumystaryn jalǵastyryp keledi. Máselen, polısııaǵa 4 mıllıon teńgeden astam somaǵa bereshegi bar «BMW» avtokóligi boıynsha sıgnal tústi. Polıseıler atalǵan kólikti Túrkistan qalasynyń kóshesinen anyqtady. Sondaı-aq Saıram aýdanynyń patrýldik polısııa ınspektorlary qaryzy shamamen 9,5 mıllıon teńgeni quraıtyn «Hyundai» avtokóliginiń júrgizýshisin toqtatty. Qos avtokólik aıyppul turaǵyna qoıyldy. Al Ordabasy aýdandyq polısııa bólimi «Cadillac Escalade» kóligin kóshelerdiń birinde toqtatyp, aıyppul turaǵyna ornalastyrdy. Sot oryndaýshynyń qaýlysyna sáıkes atalǵan kólik quralynyń júrgizýshisine 6 mıllıon teńgege jýyq qaryz eseptelgeni belgili boldy.
Túrkistan oblysynda emdik qasıeti bar sasyq keýrek jáne qyzyl mııa ósimdigi joıylý qaýpiniń aldynda tur. Osyǵan qatysty júrgizilgen ǵylymı zertteý jumystarynyń nátıjeleri boıynsha atalǵan ósimdikterdi «Qyzyl kitapqa» engizý jumystary júrgizilip jatyr. Oblys ákiminiń tapsyrmasymen «altyn tamyr» degen qosymsha ataýy bar jabaıy ósetin sasyq keýrek pen mııany alýǵa tyıym salynbaq. Oblys ákimdigi janyndaǵy quqyqbuzýshylyq profılaktıkasy jónindegi vedomstvoaralyq komıssııa otyrysynda tártip saqshylary osylaısha tabıǵatty qorǵaý máselesi de nazardan tys qalmaǵanyn ańǵartty. Orman kúzeti qyzmetkerleri ótken jyly tabıǵatty qorǵaý jáne brakonerlik quqyqbuzýshylyqtardyń aldyn alý boıynsha 1216 reıdtik is-shara uıymdastyryp, 420 zańbuzýshylyq faktisin anyqtaǵan. Zań buzýshylarǵa 9 mln teńgeden astam ákimshilik aıyppul salynǵan. Jyl basynan beri 40-tan astam zańbuzýshylyq faktisi anyqtalyp otyr.
Túrkistan oblysy