Sońǵy úsh jyldan beri elimizdegi salyq tóleýshilerdiń sanatyna qaraı tabysyn deklarasııalaý mindettelip keledi. Onyń negizgi maqsaty - kóleńkeli ekonomıkanyń úlesin azaıtyp, jemqorlyqqa qarsy jáne áleýmettik saıasatty jetildirý men aktıvteriń shetelge zańsyz shyǵyp ketýine tosqaýyl qoıý.
Sarapshylar bul naýqannyń betalysyn keler jylǵy kórinister aıqyndaıtynyn alǵa tartty. Qazir 250 jáne 270 formalary boıynsha deklarasııa tapsyrý barysynda tek 10% jeke tabys salyǵy (JTS) ǵana qarastyrylǵan. Eger 1 000 AEK-ten joǵary somada (2023 jyly 3,45 mln teńge, al 2024 jyly 3,692 mln teńge) aktıvin satyp jáne ony bank shotyna salyp, alaıda salyq organyna bul aqshanyń qaıdan kelgenin túsindire almaıtyn bolsa, onda salyq tóleý mindetteledi.
Salyq sarapshysy Dmıtrıı Kazansevtyń aıtýynsha, aktıvterge tikeleı salyq salynbaıdy. Deklarasııa tapsyrýshy aqshanyń qaıdan kelgenin túsindire almaıtynyn bilse, ózi eseptep 10% salyq tóleýi kerek. Eger bulaı jasalmasa, salyq organy deklarasııa tapsyrýshyǵa ózderi habarlasyp, kameralyq baqylaý arqyly «aıaq astynan» paıda bolǵan aqshanyń qaıdan kelgenin dáleldep beredi. Mundaı jaǵdaıda salyǵyn ǵana tólep qoımaı, onyń somasynan 200% aıyppul men ósimpul tóleýge mindetti bolady. Eger bul mindettemeni oryndamaǵan jaǵdaıda, aıyppul 300%-ǵa ulǵaıady.
Aldaǵy ýaqytta salyq tapsyrýshy qolda bar iri qarajatyn brokerlik shotqa aýdara alady.
Buǵan deıin de deklarasııa tapsyrýǵa qarsylyq tanytqandar aktıvterdi kórsetpeýdiń aıla-sharǵysyna kóship, jyljymaıtyn múlikti nemese aqshany balalar shotyna aýdarýdy kózdeıtini aıtylǵan edi.
D.Kazansev jyljymaıtyn múlikti qaıta rásimdeý nemese aqshany balanyń shotyna aýdarýdyń esh paıdasy joq ekenin aıtyp, balalardyń atynda qandaı da bir múlik bolsa da, ata-analary deklarasııa tapsyrýǵa mindetteletinin túsindirdi.
Salyq tóleýden jaltaryp júrgender de az emes. Bul memlekettik bıýdjettiń kiris bóligin qalyptastyrýǵa keri áser tıgizetini anyq. Osy rette memleket pen salyq tóleýshiler arasyndaǵy qatynastarǵa senimsizdik týdyryp qana qoımaı, bıýdjettiń kiris bóligine, jalpy eldegi barlyq qarjylyq jaǵdaıdy shıelenistirýge ákelip soǵatynyn eskergen jón.
Turan ýnıversıteti «Qarjy» kafedrasynyń professory, ekonomıka ǵylymdarynyń doktory Lýtpýlla Omarbakıevtyń aıtýynsha, jappaı deklarasııalaý asyǵystyqty kótermeıdi. Kóldeneń tabysty kózden tasa etpeýdiń barlyq tetikteri zerdelenýi kerek.
Negizgi ózgeshelik – salyqty esepteý men tóleý tártibinde ekenin táýelsiz sarapshylar da joqqa shyǵarmaıdy. Al bizdiń salyq túsimderine jaýapty basty memlekettik organ – Memlekettik kirister komıteti (MKK) jappaı deklarasııalaýdy engizý arqyly jeke tabys salyǵyn (JTS) esepteý jáne tóleý tártibi men salyq zańnamasynyń 37-taraýyndaǵy «Salyq shegerimderi» túbegeıli qaıta qarastyrylýyn qajet etip tur.
«Memlekettik kirister komıteti jeke tulǵalardan tek tabysyn ǵana qarastyrmaı, damyǵan memleketter sııaqty azamattarǵa salyq salynǵan kezinde barlyq shyǵyndaryn, olardyń ishinde, kommýnaldyq tólemder, otbasyn asyraýǵa jumsalǵan shyǵyndar, aıyppuldar, kólik salyǵy, jer jáne múlik salyqtary, saqtandyrý jarnalary, barlyq bankterden alynǵan nesıeler boıynsha tólemdermen qatar salyq tóleýshilerdiń múddesin sózsiz eskerýi kerek», deıdi Lýtpýlla Amýrýllamuly.
Engizilip otyrǵan salyq deklarasııasynda Qazaqstan men sheteldegi qundy qaǵazdar, sheteldik bank shotynda jatqan 1 000 AEK-ten asatyn qarajatty kórsetýdi talap etetitin biz de baıqap qaldyq.
Qarjylyq saýattylyq mektebiniń negizin qalaýshy ári salyq jónindegi keńesshi Ásel Áýelbekova elimizdegi salyq júıesiniń júıeli oılastyrylmaǵan tustaryn, onyń ishinde zańdy tulǵalar qoldanatyn deklarasııalyq jeńildikter men jeke tulǵalarǵa qoljetimdi emes paıdasyz málimetterdi, ásirese, daǵdarys kezinde salyqty tipti shyǵynmen tóleýge alyp kelgenin jetkizdi. Onyń aıtýynsha, zań jobasynda brokerlik shottardaǵy qaldyq aqsha týraly aqparatty kórsetý qajettigin esten shyǵaryp alǵan. Salyq organy barlyq zańdy óz paıdasyna ıkemdeıdi. Sondyqtan erteńgi kúni másele týyndamaý úshin barlyǵyn ashyq kórsetý qajet.
Bizdegi brokerler otandyq klıentteriniń shotyndaǵy qaldyqtar týraly memlekettik organdarǵa esep beretini bar. 2021 jyldan bastap sheteldik brokerlerde Common Reporting Standard (CRS) júıesi arqyly basqa eldermen avtomatty túrde aıyrbas aıasynda biryńǵaı standartqa sáıkes Qazaqstan 76 elden málimet alyp, 64 elge aqparat berip otyrady.
«Elimiz CRS júıesine erte me kesh pe enedi. О́ıtkeni bul sanksııa máselesine qatysty. Tipti kóptegen ofshorlar CRS-ge qol qoıǵan. Sebebi olar korrespondent bankterdiń sanksııasyna ushyraýy múmkin», deıdi Áýelbekova.
Al deklarasııany tapsyrmaı-aq alǵashqy eskertýin alyp, keıin 15 AEK kóleminde ǵana aıyppul tóleı salý kerek dep oılaıtyndar da joq emes. Mundaı áleýetti deklarasııa tapsyrýshylar jasyrǵany úshin jazalaý bar ekendigin eskerý kerek. Árbir jasyrylǵan sheteldegi jyljymaıtyn múlik, kólik quraldary, zańdy tulǵanyń jarǵylyq kapıtalyna qatysý úlesi úshin 100 AEK kóleminde aıyppul tóleý qajet bolady.
Sarapshylar salyq organdary esep bermegenderdi basty nazarda ustaıtynyn eskertedi. Rasynda, birinshi ret eskertýmen shektelip, keıin 15 AEK aıyppul tóleıdi. Degenmen de deklarasııa tapsyrmaǵandar Memlekettik kirister komıtetiniń erekshe baqylaýyna alynyp, mundaı adamdardyń tapqan paıdasy men shyqqan shyǵyny qadaǵalanyp otyratynyn bilip júrgenderi jón.