Sý tasqynynyń saldary adam ólimi men úı-jaıdy shaıyp ketkeni ǵana emes. Oǵan qosa selden keıin túrli ınfeksııa taraýy múmkin. Olardyń aldyn alý úshin ne isteý kerek? Densaýlyq saqtaý mınıstrligi sanıtarlyq-epedımıologııalyq baqylaý komıtetiniń ókili Ǵazız Nadýev aıtyp berdi.
Maman Ǵazız Nadýevtyń aıtýynsha, sý tasqyny saldarynan adamdar arasynda túrli ınfeksııa taraýy múmkin. Ásirese, jiti ishek ınfeksııasynyń taraý qaýpi joǵary. Sebebi úı-jaıdy, daladaǵy qorany, ájethanany — barlyǵyn sel shaıyp ketti. Qazir sýdyń astynda túrli janýardyń óleksesi, qoqystar men qaldyqtar jatyr. Al las sýda túrli hımıkat, parazıt, bakterııa, vırýs bar. Odan túrli ınfeksııa paıda bolady.
- Qazir tótenshe jaǵdaı jarııalanǵan aımaqtaǵy, úılerin sý basqan turǵyndar evýakasııalandy. Olar arnaıy pýnktterge ornalasty. Ol jerde halyqqa bótelkedegi taza sý berilip jatyr. Oǵan qosa bizdiń qyzmetkerlerimiz zerthanada olardyń iship-jep jatqan taǵamyn, jatqan jerin zerttep, baqylap otyr. Sonymen qatar halyqqa aqparat berilip, sanıtarlyq-aǵartý jumysy júrgizilip jatyr. Sol sebepti qazir ish aýrýy, sary aýrýy jáne taǵy basqa aýrý men ınfeksııalardyń ósimi baıqalmady. Degenmen másele — sý ketip, adamdar óz úıine oralǵan soń, tazalyqty, gıgıenany qanshalyq saqtap-saqtamaıtynynda, — deıdi maman.
Onyń aıtýynsha, sý ketken soń úıine oralǵan adamdar tazalyqqa asa mán bermese, jiti ishek ınfeksııasymen aýrýy múmkin. Bul — asqazan-ishek jolynyń zaqymdalyp, patogen jáne shartty patogen bakterııalaryn, vırýstardy týdyratyn ınfeksııa aýrýlary. Muny ádette «las qol aýrýy» dep ataıdy. Ishek ınfeksııasy — aýyz sý, taǵam arqyly juǵady.
- Adam qolyn jýmasa, kókónisti, jemis-jıdekti jýmaı jese, las sý ishse, ishek ınfeksııasy juǵady. Bul tek tasqyn, apat kezinde ǵana bolatyn aýrý emes. Kúndelikti ómirde de balalarǵa «almany jýyp je» dep osy ishek ınfeksııasynyń aldyn alý úshin aıtylady, — deıdi ol.
Infeksııanyń aldyn alý úshin ne isteý kerek?
Ǵazız Nadýevtyń aıtýynsha, sý basqan aımaqtardyń jergilikti atqarýshy organdaryna tapsyrma berildi. Olar daladaǵy ájethanaǵa jınalǵan sýdy tolyq sorady, ishin dezınfeksııalaıdy. Aman qalǵan úılerdiń ishin keptirip, tazalap, dezınfeksııalaıdy. Degenmen maman azamattarǵa sý tasqynynan soń eskerý kerek birneshe keńes aıtty:
Jergilikti organdar úıdi, ájethanany dezınfeksııalap tazalamaıynsha onda kirmegen jón.
Qoldy únemi muqııat jýyp turý qajet jáne antıseptık qoldanǵan abzal.
Sý basqan aımaqtaǵy kez kelgen zatty qolǵap kıip qana ustaǵan durys.
Sý tasqyny saldarynan ólgen úı janýarlarynyń, tórt-túliktiń óleksesin ustamaǵan jón. Kerek bolsa, tek qolǵap kıip qana ustaý kerek.
Daladaǵy qudyq sýyn ýaqytsha tutynbaǵan durys. Jergilikti organdar ondaǵy sýdyń quramyn áli tekseredi. Tekserip bolyp, bári durys ekenine kóz jetkizgen soń ǵana ondaǵy sýdy qoldaný kerek. Al oǵan deıin adam bótelkedegi taza sýdy nemese qaınatylǵan sýdy ishýi kerek.
Kókónis pen jemis-jıdekti jýyp jeý kerek. Oǵan qosa adam iship-jeıtin barlyq taǵamyn qadaǵalany durys.
Balalardyń qaldyq zattardy ustamaǵanyn qadaǵalaý kerek.
Sý basqan úıde qalǵan kıim-keshektiń bárin jýyp tazalap, keptirip qana qoldaný kerek.
Tasqynnyń sýyn turmystaǵy qajeti úshin qoldanýǵa bolmaıdy.
Denesi qyzyp, ishi ótse, dárigerge barýy qajet.