Aqtóbe oblystyq tarıhı-ólketaný mýzeıiniń Tabıǵat zalynda palezoı zamanynda 100 mln jyl buryn ósken aǵash kespeltegi tur. Uzyndyǵy bir metrge jýyq, adam qulashynan asatyn dińgektiń boıyndaǵy mıneraldar shamnyń jaryǵyna jylt-jylt etedi. Áý bastaǵy zaty aǵash demeseńiz, bul –kádimgi tas. Erterekte Alǵa aýdany Úshqudyq aýylyna jaqyn jerden tabylyp, mýzeı qoryna ótkizilgen. Aǵashtyń shirimeı, mıneraldanýy – tabıǵattaǵy eń ǵajap qubylys. Oǵan qandaı jaǵdaılar áser etti eken?
«Tasqa aınalǵan, mıneraldanǵan aǵashtar palentologııalyq eskertkishter sanatyna kiredi. Bizdiń mýzeı qorynda tasqa aınalǵan tórt aǵash saqtalǵan. Olardyń pishinderi de ártúrli. Kóbinese erterekte mehanızatorlar jer jyrtyp júrip, taýyp alyp, qorǵa ótkizgen. Ekspozısııada turǵan aǵash – bizge ákelingenderdiń eń irisi. Ǵalymdar osy aǵash 330 mıllıon jylǵa sozylǵan palezoı zamanynyń devon (70-50 mln jyl buryn) nemese taskómir (55-75 mln jyl buryn) kezeńinde ósken qaraǵaı bolýy múmkin deıdi. О́ıtkeni devon kezeńinde Jerde qaraǵaı aǵashtary kóp ósken eken. Kórmedegi aǵashtyń quramynda birneshe baǵaly mıneral bar. Tabıǵattyń túrli qubylystaryna shydap, aýa raıynyń kúrt ózgeristerine tótep berip, shirimeı, buzylmaı-aq ózdiginen mıneraldanýy arqasynda osy kúnge deıin jetti», deıdi Aqtóbe oblystyq tarıhı-ólketaný mýzeıiniń Tabıǵat jáne ekologııa ǵylymı- zertteýdi qamtamasyz etý bóliminiń meńgerýshisi Maıra Býhanova.
Tabıǵattyń osyndaı tamasha qubylystaryn tabıǵı týrızmge jaqsy paıdalanyp jatqan elder kóp. Máselen, AQSh-tyń Arızona shtatynda tasqa aınalǵan aǵashtar 1936 jyldan beri tabıǵı eskertkishtiń sırek kezdesetin túri retinde memleket qorǵaýyna alynǵan. Meksıka óz jerinde ósetin kaktýsterdi tabıǵı týrızmge sátti paıdalanyp, jarnamasyn asyryp keledi.
Elimizdiń ár jerinde osyndaı mıneraldanǵan aǵashtar jıi kezdesedi. Burynǵy zamanda olardy jınap, mýzeı qoryna ótkizetin tabıǵat janashyrlary boldy. Este joq eski zamanda osy jerde kókteı ósken tabıǵat eskertkishterin aspan astyndaǵy mýzeıge jasaqtasa, qolǵa alynǵan jaqsy joba bolar edi.
Aqtóbe oblysy