Oraldaǵy ásker Atyraýǵa attandy

Qazir Jaıyqtaǵy tas­qyn­nyń aldy Taı­paq­qa jetip, Atyraý obly­synyń aýmaǵyna ótip barady. Batys­­qazaq­stan­dyqtar tabı­ǵat­tyń synaǵynan aman-esen ótip, shyǵyndy eseptep jatyr. Tótenshe jaǵdaı jarııalanǵan aıǵa jýyq ýaqytta elimizdiń ár aıma­ǵynan kelgen Tótenshe jaǵ­daı­lar mınıstrliginiń, Ult­tyq ulannyń, Shekara qyzmetiniń jeke quramdary óz mindetin abyroımen atqardy. Endi olar Atyraý oblysyna attandy. Qyzylorda jáne Mań­ǵystaý oblystary Tótenshe jaǵdaı departamentteriniń jáne Qaraǵandy oblysy 52859 áskerı bólimshesiniń 281 áskerı qyzmetkerin Batys Qazaqstan oblysy ákiminiń orynbasary Qalııar Aıtmuhambetov Alǵyshatpen marapattap, shyǵa­ryp saldy.

Aıta keteıik, bıylǵy sý tasqyny oblysta 1 292 turǵyn úıdi, 14 839 saıajaı úıin basyp ótti. 13 980 adam óz úıinen qaýipsiz jerge kóshirildi, onyń 5 782-si bala edi. 4 aýdan men Oral qalasynda oqýshylar 3 apta boıy qashyqtan oqydy. Qazirge deıin 2 487 adam evakýasııalyq beketterdi panalap jatyr. Jer­gilikti ákimdikter 4 940 bas úı janýaryn da sý bas­­paıtyn aımaqqa aıdap shyqty. О́ıtkeni tasqynnyń aldyńǵy tolqynynda 2 421 bas mal shyǵyn bolǵan edi.

Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev tabıǵat apatynyń alǵash­qy kúninen-aq halyqpen birge bolyp, Batys Qazaqstan oblysynyń Qaratóbe aýdanyna arnaıy kelgenin kezinde habarladyq. Sý tasqynynan zardap shekken halyqqa memleket tarapynan jan-jaqty kómek kórsetiletini aıtyldy. Qazirdiń ózinde kómek berilip jatyr.

Tótenshe jaǵdaı saldarynan oblysta 1 292 turǵyn úıge zııan kelgeni anyqtaldy. Qazir 1 150 úı boıynsha tehnıkalyq tekseris júrgizilip, 397 úı turýǵa jaramsyz dep tanyldy. Bul – Qaratóbe aýdanynda – 98, Syrymda – 114, Terektide – 60, Báıterek aýdanynda – 4, Bórlide 121 úı jańadan salynady degen sóz.

«Kúni búgin jaramsyz dep tanyl­ǵan turǵyn úılerdi qal­pyna keltirý jumysy bastaldy. Atap aıtqanda, jańa úı salynatyn jer ýchaskeleri anyqtalyp, geologııa jáne topo-túsirilim júrgizilip jatyr. Qurylys jumysyn júrgizýge jergilikti kompanııalardyń tizimi anyq­talyp, daıyndyq bastaldy. Bul úılerdiń qurylysy «Qazaqstan hal­qyna» qoǵamdyq qorynyń, óńirdegi iri kásiporyndar – QPO b.v., JaıyqMunaı, Oraloılend Gaz, Kondensat jáne ózge de uıymdardyń qarajaty esebinen iske asyrylady», deıdi oblys ákiminiń orynbasary Tilepbergen Qaıypov.

Tasqynnan zardap shekkenderge birjolǵy áleýmettik kómek te berilip jatyr. Qazirdiń ózinde 1 490 otbasy 547,3 mln teńge áleýmettik kómek aldy. Sý tasqyny saldarynan 2 343 bas mal shyǵyn bolǵan edi. Sonyń ishinde 341 iri qara, 63 jylqy, 1 742 usaq mal, 116 shoshqa jáne 81 úı qusy ólgen. Qazirgi tańda osy shyǵyndy óteý boıynsha jumys bas­taldy. Osy úshin oblystyq bıýdjettiń rezervinen 187,5 mln teńge bólingen.

Bıylǵy sý tasqyny óńirdegi kásipker qaýymǵa da az shyǵyn ákelgen joq. Aldyn ala esepke qaraǵanda 39 kásipkerlik nysany, egin sharýashylyǵymen aınalysatyn 20 ujym, mal sharýa­shy­ly­ǵymen shuǵyldanǵan 18 nysan zardap shekkeni anyqtal­ǵan.

Qazir bankter men mıkroqarjy uıymdary tasqynnan zardap shekken jeke adamdar men kásip­ker­lerge keshendi kómek kórsetýge kiristi. Sonyń ishinde nesıe bo­ıynsha tólemdi 30 maýsymǵa deıin kidirtý, tólemdi keshiktirgeni úshin aıyppul men ósimpul eseptemeý sekildi sharalar jasalady. Al zaqymdalǵan áleýmettik jáne ınfraqurylymdyq nysandary bıýdjet esebinen qalpyna kel­ti­ril­mek. О́ńirde sý tasqyny saldarynan 39 áleýmettik nysanǵa zalal kelgen eken. Onyń ishinde 31 bilim berý, 3 sport, 2 mádenıet, 3 densaýlyq saqtaý nysany bar. Avtojoldardyń 70 bóligin sý búldirip ótken.

Qazir óńirde saıajaıy sýǵa ketken turǵyndar óte kóp. Olar da kelgen shyǵynnyń ótemin surap, alańdap otyr. Aıta keteıik, bul turǵyndarǵa birjolǵy áleýmettik kómek berilip jatyr. Basqa baspanasy joq halyq evakýasııalyq beketterde ornalasty. Búginde sýǵa ketken úılerge tehnıkalyq tekseris júrgizilip jatyr. Saıajaı jalǵyz baspanasy bol­ǵan turǵyndarǵa memleket esebinen turǵyn úı beriletini habarlandy.

Sý tasqynynan zardap shek­ken halyq­qa qoldaý retin­de Qazaqstannyń túkpir-túk­pirinen, tipti Qyrǵyzstan, Tájik­stan sekildi shetelderden de gýma­nıtarlyq kómek kelip jatyr. Sáýirdiń 5-inen qazirgi kúnge deıin 1 193,4 tonna járdem kelgen eken. Odan bólek, syn saǵatta memlekettik materıaldyq rezerv qorynan da qajetti mólsherde azyq-túlik, qural-jabdyq, tehnıka alynǵan. Jalpy, tasqynǵa qarsy kúreske elimizdiń túrli kúsh­tik qurylymdarynan, arnaıy qyzmet salalarynan 11 myńǵa jýyq azamat jumylǵan eken. Osynyń nátıjesinde Jaıyq ózeni boıyndaǵy 84 eldi meken az shyǵyn­men aman qaldy.

Degenmen arqany keńge salýǵa áli erte. Oral qalasyn qursap jatqan Jaıyq ta, Shaǵan ózeni de qaýipti deńgeıden joǵary tur. Jobalyq qýaty boıynsha 19,10 mln tekshe metr sý jınaýǵa qabiletti Shaǵan sý qoımasynda qazir 32,14 mln tekshe metr sý kemerine kelip, lyqyldap tur. Jaıyq ózeniniń deńgeıi túspeı, bul ózen aǵa almaıdy.

Sáýirdiń 25-indegi málimetke qaraǵanda, Reseıdegi Irekli sý qoımasynan sekýndyna 192 tekshe metr sý jiberilip jatyr. Orynbor qalasynyń tusynda Ja­ıyq­tyń deńgeıi 893 sm eken. Munyń bári Jaıyq ózeninde áli talaıǵa deıin mol sý bolatynyn kórsetedi.

«Bir beınettiń bir zeıneti bar» demekshi, «Qazsýshar» mekemesi bıylǵy mol sýdy oblys aýmaǵyndaǵy sý qoı­malaryna jınap alyp jatyr. Qazir­diń ózinde sý qoımalary 87%-ǵa tolǵan. Jaıyq-Kóshim júıesine sekýndyna 118 tekshe metr sý quıylyp, jyl basynan beri 242,3 mln tekshe metr sý alynǵan eken. Bul sý kólderge, kóltabandarmen men tabıǵı shabyndyqtarǵa beriledi, aýyl halqynyń ıgiligine asady.

Batys Qazaqstan oblysy