Qazaq tili – biriktirýshi faktor
Qazaq tili – qazaq halqynyń ana tili. Til – árbir azamatqa ana sútimen berilip qalyptasady jáne boıǵa sińgen qasıetter týǵan tildiń arqasynda damıdy. Sondaı-aq ol – halqymyzdyń rýhanı, mádenı baılyǵy. Bir sózben aıtqanda, baǵa jetpes asyl qundylyǵymyz, muramyz. Bul týraly kúni keshe ǵana ótken Qazaqstan halqy Assambleıasynyń kezekti sessııasynda el Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev atap kórsetti.
1995 jyly 30 tamyzda respýblıkalyq referendýmda qabyldanǵan Qazaqstan Respýblıkasy Konstıtýsııasynyń 7-babynda «Qazaqstan Respýblıkasynda qazaq tili – memlekettik til» delingen. Konstıtýsııanyń negizinde «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy tilder týraly» zań qabyldandy. Al zań talaptaryn oryndaý barshaǵa ortaq mindet ekeni taǵy belgili. Osy oraıda qazaq tilin bilý, eń aldymen, elimizdiń memlekettik tilin bilý bolǵandyqtan, bul másele qashanda qazaqstandyq patrıotızmdi qalyptastyrýmen baılanysty qarastyrylýy kerek. Qazir qazaq tilin meńgerýge barlyq múmkindik jasalyp, kýrstar ashylyp, ǵylymı-ádistemelik materıaldar shyǵarylyp, taratylyp júr. О́kinishke qaraı, onyń nátıjeleri kóńil kónshiterlikteı dep aıta almasaq kerek. Sondyqtan búginde memlekettik tildi bilý – kez kelgen qyzmet salasynda tulǵanyń básekege qabilettiligi men mansaptyq ósýiniń faktory degen túsinik qalyptastyrý mańyzdy.
О́ziniń bolashaǵyn Qazaqstanmen baılanystyrǵysy keletin jastar kóp. Onyń astarynda bolashaq bar. Qazaq tili memlekettik til bolǵandyqtan, memlekettik basqarýdyń, zań shyǵarýdyń, sot isin júrgizýdiń, jalpy is júrgizýdiń negizgi tili bolýy shart. Osy sebepti qazirgi basty maqsat – tilimizdi qoǵamdyq qatynastardyń barlyq salasynda áreket etetindeı deńgeıge kóterý bolýy kerek. Mine, sonda ǵana Qazaqstandaǵy til saıasatynyń naqty jemisi kórinetini anyq. Ekinshiden, kópetnosty memleketimizdiń turaqty damýyna izgilikti qyzmet etip, birligimizdi bekemdeı túsýge jumys isteıtin bolady.
D.ORYNBAEV,
Batys Qazaqstan oblysynyń mamandandyrylǵan aýdanaralyq ekonomıkalyq sotynyń jetekshi mamany
ORAL
Jańa jınaqtyń tanystyrylymy
Sh.Esenov ýnıversıteti oqý ordasynda Ábish Kekilbaevtyń «Dáýren keshken» jyr jınaǵynyń tanystyrylymy boldy. Zamanymyzdyń zańǵar jazýshysynyń ómiri men shyǵarmashylyǵyn nasıhattaý, oqytý, zertteý jolynda ýnıversıtet oqytýshylary men bilim alýshylary udaıy izdenis tanytyp keledi. Oqý ornynda jazýshy atyndaǵy aýdıtorııa bar. «Qazaq tili men ádebıeti» jáne «Fılologııa» bilim baǵdarlamasy boıynsha «Ábishtaný» páni oqytylyp, jazýshy mereıtoılaryna arnalǵan ǵylymı konferensııalar uıymdastyrylyp turady. Sondaı-aq stýdentter men magıstranttar jazýshynyń shyǵarmashylyǵy boıynsha dıplomdyq jumystar men magıstrlik dıssertasııalar qorǵap júr.
Tanystyrylymda sóz alǵan ýnıversıtet prezıdenti-rektor B.Ahmetov «Ǵylym aılyǵy» sheńberinde ótkizilip otyrǵan bul is-sharanyń mańyzyna toqtaldy. «Qazirgi ýaqytta QR ǴJBM ǴK qarjylandyratyn 2023-2025 jyldarǵa arnalǵan granttyq konkýrstan ótken «Ábish Kekilbaev shyǵarmashylyǵy qoǵamdyq sananyń jańǵyrýy konteksinde» atty ǵylymı joba (jetekshisi – professor Á.Qabylov) boıynsha zertteý jumystary júrgizilýde. Osy jobanyń aıasynda Á.Kekilbaıulynyń buryn jarııalanbaǵan jáne jınaqtaryna enbegen óleńderi men balladalary jınaqtalyp, «Dáýren keshken» degen atpen jaryq kórip otyr. Bul – rýhanııat úshin tyń eńbek», dedi ol. Muny barsha oqyrman qaýym úshin, jalpy ádebıetimiz úshin tyń olja, úlken jańalyq degen jón. Jazýshynyń jańa shyǵarmalarynyń ádebı, ǵylymı aınalymǵa túsýine bul istiń ıgi áseri bolary sózsiz.
Is-sharada respýblıkalyq «Ardagerler uıymy» qoǵamdyq birlestigi tóraǵasynyń orynbasary О́.Ozǵanbaev, Mańǵystaý oblystyq mádenıet, arhıvter jáne qujattama basqarmasynyń basshysy Á.Baıpaqov, Kastomoný ýnıversıtetiniń professory, ábishtanýshy Orhan Sóılemez (Túrkııa), taǵy basqalar sóz sóılep, jańa jyr jınaǵynyń mánine toqtaldy.
Samal SYRLYBEKQYZY,
Sh.Esenov ýnıversıteti, Zertteý jáne damý basqarmasynyń basshysy
Mańǵystaý oblysy
Ǵashyqtar kúnine oraı baıqaý
Qosshy qalasynda «Qozy Kórpesh-Baıan sulý» – ǵashyqtar kúnine oraı «Baǵalasań baqytyńmyn» atty jas otbasylar men jas juptar arasynda baıqaý uıymdastyryldy. Atalǵan is-sharanyń maqsaty – urpaqtar sabaqtastyǵyn jalǵastyrý arqyly úlgili otbasyn qalyptastyrý, otbasy qundylyqtaryn nasıhattaý, shańyraq kóterýge umtylǵan qyz-jigitter arasyndaǵy dostyq qarym-qatynysty, shynaıy mahabbatty nasıhattaý.
Baıqaýǵa otaý qurǵandaryna bes jyl tolmaǵan jas otbasynan bes jup jáne qyz-jigit bolyp qol ustasqan bes jas jup qatysty. Al bıyl birinshi ret ótip jatqan baıqaý «Meniń otbasym», «Artyq bolmas bilgeniń», «Januıa birliginiń qupııasy», «Aqsúıek oıyny» syndy kezeńderden turdy. Ár kezeńniń óziniń mıssııasy men atqaratyn mindetteri bar. Máselen, «Meniń otbasym» kezeńinde qatysýshy óz otbasyn qurý tarıhyn, alǵashqy kezdesýi men otbasyndaǵy ǵıbratty oqıǵalardy aıtty. Al «Januıa birliginiń qupııasy» kezeńinde juptarǵa arnaıy sıtýasııalyq jaǵdaılarda qandaı áreketter jasaý kerektigi boıynsha suraqtar berildi. Sol boıynsha ár jup qandaı jaǵdaıda qalaı áreket etý kerektigi týraly pikir-usynystaryn bildirdi.
Baıqaýdyń «Aq súıek» oıyny kezeńi óte qyzyq ótti. Oıyn erejesi boıynsha buǵan tek otbasyn qurýǵa nıetti jas juptar men qyz-jigitter qatysty. Júrgizýshi aqsúıektiń jasyrylǵan tusyn meńzedi. Juptar súıekti izdeýge kiristi. Ony birinshi tapqan jup ony birinshi bolyp sórege jetkizýge tıis. Al qalǵan juptar tabylǵan aqsúıekti tartyp alýdyń aıla-amaldaryn qarastyrýy kerek. Tabylǵan aqsúıekti kim birinshi sórege jetkizse, sol jeńimpaz atanady. Jeńimpaz jupqa arnaıy daıyndalǵan syılyqtar tabystaldy.
«Jalpy, ózimizdiń ulttyq qundylyǵymyzdy, jastar arasyndaǵy dostyq pen mahabbatty nasıhattaıtyn osyndaı is-sharalardy jıi ótkizý asa mańyzdy dep oılaımyn», deıdi Qosshy qalasy Jastar resýrstyq ortalyǵynyń basshysy, qalalyq máslıhat depýtaty Aqylbek Danabekuly.
«Qozy Kórpesh-Baıan sulý» – ǵashyqtar kúni elimizde 2011 jyldan beri atap ótilip kele jatqanyn aıta keteıik.
Maıra AMANTAIQYZY
Aqmola oblysy