Ystanbulda qaı balýannyń baǵy janady?

Bapkerler tańdaýy

Byltyr kúzde Serbııanyń as­tanasy Belgradta jalaýy jel­­biregen álem chempıonatynda osy kúres túrin serik etken saıypqyrandar eki júlde jeńip alǵan edi. Tarıhı altynǵa 92 kg salmaqtaǵy Rızabek Aıtmuhan qol jetkizip, kúlli Alash jurtyn qýanyshqa bóledi. Elimizdiń erkin kúres tarıhynda buǵan deıin birde-bir otandasymyz osyndaı orasan zor tabysqa qol jetkizgen emes. Sol belesti Rızabek baǵyndyrdy. Biraq onyń óner kórsetken salmaǵy Olımpıadanyń baǵdarlamasyna enbegen. Sondyqtan da Aıtmuhan Parıjge baratyndardyń tizimine qosyla almady. Dál sol qart Dý­­naıdyń jaǵalaýynda 86 kg sal­maqta saıysqa túsken Azamat Dáý­­letbekov qola medaldy ıe­lendi. Osy jetistiginiń arqasynda qan­dasymyz lısenzııaǵa ıelik etti.

Sáýir aıynyń bel ortasynda Bishkekte eki birdeı dúbirli doda ótti. Osy jarysta otandyq erkin kúres sheberleri aıshyqty óneri, tolaǵaı tabysymen san myń jankúıerdi qýantady dep úmittengen edik. О́ıtkeni byltyr Astanada uıymdastyrylǵan sary qurlyqtyń basty dodasynda 4 altyn, 2 kúmis, 1 qolany ol­jalaǵan el quramasynyń jalpy komandalyq esepte jeke-dara kósh bastaǵany esimizde. Biraq Alataýdyń arǵy betinde úkili úmit aqtalmady.

Azııa chempıonatynda bar-joǵy 1 altyn, 2 kúmis, 1 qolany qana­ǵat tuttyq. Sol kezde «Bul dodaǵa negizinen qosalqy quram­daǵy balýandar qatysty, al ne­gizgi kúshti lısenzııalyq týrnırge saqtadyq» dep aqtaldyq. Alaıda Olımpııa oıyndarynyń joldamalary sarapqa salynǵan alamanda Erasyl Muhtaruly (57 kg), Maıys Álıev (65 kg), Nurqoja Qaıpanov (74 kg) jarty jolda sú­rindi. Olardyń alǵashqy ekeýi – jastar býynynyń ókil­deri. Jaraıdy, «Erasyl men Ma­ıys­qa tájirıbe jetispedi» deıik. Al Nur­qojaǵa ne boldy? Ol talaı dúrmekti kórgen saqa sport­shy, álem chempıonatyn­da kúmis alyp, eki ret Azııa chem­pıony atandy. Biraq jaýap­ty jarysta Qaıpanovtan qaıyr bolmady. Nátıjesinde, otan­dastarymyzdyń arasynan Áli­sher Erǵalı (97 kg) men Iýsýp Batyr­murzaev (125 kg) qana Pa­rıj Olımpıadasynda kúsh synasý qurmetine bólendi. Sóıtip, qazirgi kezde elimizdiń erkin kúres sheberlerinde úsh joldama bar. Sanaýly kúnderden keıin Rahat Qaljan, Adlan Asqarov, Nurqoja Qaıpanov syndy saıypqyrandar Anadoly eline attanady. Al sol balýandar jaıynda biz ne bilemiz?

57 kg salmaqta kúresetin Ra­hat Qaljan – 25 jasta. Ol 2022 jyly Ulanbatyrda Azııa chem­pıonatynyń kúmis júldegeri atandy. Jambyl oblysynyń tý­masy fınalda Tokıo Olım­pı­dasynyń kúmis, álem chempıo­na­tynyń qola júldegeri, qurlyq birinshiliginiń eki dúrkin jeńim­pazy, úndilik Ravı Qumar Dahııaǵa jol berdi. 2023 jyly Astanada qola medaldy qorjynǵa saldy. Úshinshi oryn úshin básekede Qaljan dúnıejúzilik dodada úzdik úshtikti túıindegen moń­ǵolııalyq Zanbanbudyn Zana­ba­zardy súrindirdi. Bıylǵy el birin­shiliginiń fınalynda ol Erasyl Muhtarulyna ese ji­berdi. Bishkekte Erasyl úmitti aqtamaǵannan keıin Ystanbulda Rahatqa senim artylyp otyr.

65 kg salmaq dárejesindegi Adlan Asqarovtyń kezinde jas­tar býyny arasyndaǵy jarys­tarda jasyndaı jarqyldaǵanyn jankúıer jaqsy biledi. Ol túr­­li jas ereksheligi boıynsha ót­ken álem jáne qurlyq birin­shilikterinde jeńis tuǵyryna kó­­terildi. Eresekter arasyndaǵy Azııa chempıonatynda kúmispen kúpteldi. Madııar Quramysovtaı bilikti bapkerden tálim-tárbıe alǵan Asqarovtyń kúres máneri de erekshe. Ol óte jyldam kúresip, qashanda qarsylastaryn atoılap utýǵa qushtar. Keıingi el chempıo­natynda 24 jastaǵy Almaty oblysynyń ókili qola medaldy qanaǵat tutty. Astanada bas júl­deni oljalaǵan Maıys Álıev pen kúmis júldeger Sanjar Muh­tar Bishkektiń bozkileminde sátsiz óner kórsetkennen keıin ult­tyq komanda bapkerleri sońǵy synaqta Adlan Asqarovty kú­res­tirýdi qup kórdi. Al 74 kg sal­maqtaǵy Nurqoja Qaıpanov­tyń júrip ótken joly jaıynda biz joǵaryda baıandadyq.

Qazirgi kezde erkin kúresten eń kóp joldama Reseı (AIN) men Ázerbaıjanǵa tıesili. Olar 100 paıyzdyq kórsetkishke ıe. Iran quramasynda bes lısenzııa bar. Sondaı-aq Parıjdegi dodaǵa qatysatyndar tiziminde myna memleketterdiń ókilderi bar: AQSh, Pýerto-Rıko, Mysyr, Belarýs (AIN), Japonııa – 4, Kýba, Grýzııa, Qazaqstan, О́zbekstan – 3, Serbııa, Túrkııa, Armenııa, Mek­sıka, Kanada, Gvıneıa-Bı­saý, Aýstralııa, Mońǵolııa, Qyr­ǵyzstan – 2, San-Marıno, Al­ba­nııa, Grekııa, Majarstan, Bah­reın, Venesýela, Domınıkan Res­pýblıkasy, Samoa, Aljır, OAR jáne Nıgerııa – 1 balýannan.

Bir aıta keterligi, kúrestiń bul túrinde ataqty balýandardyń birazy áli de joldamaǵa qol jet­­kize almaı júr. Solardyń ara­­synan amerıkalyq Zeın Rı­zerford (65 kg. Álem jáne Pa­na­merıka chempıony, álem chem­pıonaty men kýboginiń kú­mis júldegeri), mońǵolııalyq Tó­­mór Ochır Tulǵa (65 kg. Álem chem­pıonatynyń qola júldegeri, Azııa oıyndarynyń jeńimpazy, Azııa chempıonatynyń eki dúrkin kúmis júldegeri), slovakııalyq Taımuraz Salkazanov (74 kg. Álem chempıonatynyń úsh dúr­kin júl­degeri, Eýropanyń tórt dúrkin chempıony), ıtalııalyq Frank Chamızo (74 kg. Olım­pıadanyń qola júldegeri, eki dúr­kin álem chempıony, Álem kýboginiń ıegeri, Eýropanyń tórt dúrkin chempıony) jáne túrkııalyq Soner Demırtash (74 kg. Olımpıada men álem chempıonatynyń eki dúrkin júldegeri, Eýropa oıyndarynyń ek dúrkin kúmis júldegeri, Eýro­panyń eki dúrkin chempıony) syndy apaıtósterdi bóle-jara atap ótýge bolady.

Túrkııada jalaýy jelbireıtin jarystyń qorytyndysyna sáıkes ár salmaq dárejesi boıynsh­a alǵashqy úsh oryndy ıelengen balýandar Parıjde alaýy tu­tanatyn Olımpııa oıyndarynda kúsh synasý qurmetine ıe bolady.

Alty arýǵa senim artamyz

Áıelder kúresinen ulttyq qurama Olımpıada joldama­lary sarapqa salynǵan eki bir­deı jarysta súreńsiz óner kór­setkeni belgili. Byltyr Bel­gradtaǵy álem chempıonatynda Jámıla Baqbergenova ǵana júlde aldy. Biraq 72 kg salmaq dárejesi Olımpııa oıyndarynyń baǵdarlamasyna enbegen. Al jýyrda Bishkekte aıaqtalǵan lı­senzııalyq týrnırde birde-bir jerlesimiz fınalǵa shyǵa al­mady. Sonyń saldarynan burym­dylardyń qorjyny áli de bos.

Joǵaryda aıtylǵan keleńsiz jaǵdaı elimizdiń áıelder ko­mandasynyń bas bapkeri Qaırat Saǵadıevke biraz oı salǵanǵa uqsaıdy. Elge oralǵan bette ol ulttyq qurama sapyndaǵy birinshi nómirli balýandardy ózge sportshylarmen almastyrdy. Sonyń nátıjesinde Qyrǵyzstandaǵy lızensııalyq týrnırde kúresken alty balýannyń ekeýi ǵana 9-12 mamyr aralyǵynda Túrkııanyń Ystanbul qalasynda jalaýy jel­bireıtin sońǵy irikteý synyna qatysady. Olar – Laýra Ǵanıqyzy men Irına Kýznesova.

Eń birinshi kezekte bas bap­kerdiń Juldyz Eshimova (53 kg) almastyrǵanyna qýandyq. Iá, onyń óte tájirıbeli balýan ekeni ras. Desek te 36 jasqa kelgen ardager sportshynyń jul­dyzdy sátteri artta qalǵany anyq. Túr­kııada bul sal­maq­ta Ma­rı­na Sed­neva sa­ıysqa tú­sedi. 28 jas­taǵy balýan – jas­tar ara­syndaǵy (U-23) álem birin­shiligi men áıelderdiń Azııa chem­­­pıonatynyń eki dúr­kin qola júl­degeri. Sondaı-aq Ele­na Shalygınany Albına Qaıyr­gel­dınovamen almastyrady degen áńgime bolǵan. Biraq sońǵy sátte Qaırat Saǵadıev óz sheshimin ózgertti. Bul jaǵdaı jankúıerlerdiń narazylyǵyn týdyrdy. Birer aıdan keıin Elena 38 jasqa tolady. Al «shaý tartqan» sportshy endi «taý qopara almasy» anyq. Sondyqtan da olardyń jastarǵa ornyn bo­satqany jón edi. О́ziniń bul sheshimin bas bapker bylaı dep túsindirdi: «68 kılo salmaqta Elena Shalygına bel­desetin boldy. Negizi, Bish­kek­tegi týrnırden soń Albına Qa­ıyrgeldınovany úmitker retin­de qaraǵan edik. Albına áli jas balýan, onyń ústine Azııa chempıo­natynda da kózge túse almady. Son­dyqtan bapkerler men federasııa aqyl­dasa kele, Elena men Albına arasynda ózara beldesý ótkizýdi jón sanadyq. Sol kezdesýde Sha­lygına aıqyn basymdyqpen jeńip, Ystanbuldaǵy týrnırge qatysýǵa laıyq ekenin dáleldedi.

Eń úlken ózgeris 76 kg salmaq dárejesinde boldy. Osyǵan deıin 72 kg salmaqta kúresip, kóptegen baıraqty básekede el namysyn abyroıly qorǵaǵan Jámıla Baqbergenova 2019-2023 jyldar aralyǵynda álem chempıonatynda úsh (2 kúmis, 1 qola), Azııa chempıonatynda bes (3 altyn, 1 kúmis, 1 qola) ret jeńis tuǵyryna kóterildi. Dál osyndaı tabysymen elimizdiń basqa birde-bir bu­rymdysy maqtana almaıdy. 76 kg salmaqqa aýysqannan keıin de Jámıla jaman kúresken joq. Byl­tyr ol Hanchjoýda alaýy tu­tanǵan Azııa oıyndaryn­da kúmis­pen kúpteldi. Bıyl Bish­kektegi básekede baq synady. Biraq qa­damy kutty bolmady. Bastapqy beldesýlerde qar­sylastaryn qamyrsha ılegen ol sheshýshi tusta olqylyq tanytty. Sóıtip, Baqbergenova óz ornyn Elmıra Syzdyqovaǵa bosatty.

Elmıranyń da esimi qa­lyń kórermenge etene tanys. 32 jastaǵy sportshy 2016 jyly Rıo-de-Janeıroda alaýy tutanǵan Olımpııa oıynda­rynda qola medaldy moınynda jarqyratty. 2018 jyly Jakar­tadaǵy Azıa­dada da dál sol mejeden kórindi. Qur­lyq chempıonatynda jeti ret (2 altyn, 2 kúmis, 3 qola) je­ńis tuǵyryna kóterildi. Bı­yl aqpan aıynda Astanada ót­ken el birinshiliginde Jámıla ekeýi kúresken. Bul salmaqtaǵy báse­keler aınalmaly júıe boıyn­sha ótti. Alǵashqy kezdesýde Syz­dyqovanyń mereıi ústem bolsa, ekin­shisinde Baqbergenova basym tústi. Sol sebepti Bishkekke Já­mıla bardy. Mine, endi Elmı­raǵa senim artylyp otyr. Al 57 kg sal­maqtaǵy Emma Tısınany Laýra Álmaǵambetova almastyrdy.

Qyrǵyzstandaǵy lısenzııalyq týrnırde tabysqa jete almaǵa­nymen, qurama bapkerleri Laýra Ǵanıqyzy men Irına Kýznesovaǵa taǵy bir múmkindik berip otyr. Bul da quptarlyq sheshim. Se­bebi 50 kg salmaqtaǵy Laýra Alataýdyń arǵy betinde ózin jaqsy qyrynan kórsetti. О́zinen áldeqaıda tájirıbeli tájik pen fılıppın balýandaryn joly­nan yǵystyrǵan Ǵanıqyzy jartylaı fınalda Vınesh Phogatpen jolyqty. 30 jastaǵy Úndistannyń saqa sportshysynyń álem chempıo­natynyń qola júldegeri, Azııa oıyndarynyń jeńimpazy degen dardaı ataqtary bar. Qurlyqtyń basty dodasynda ol alty ret (3 kú­mis, 3 qola) júldegerler qa­tarynan kórindi. Ákki balýanǵa bizdiń burymdynyń áli jetpedi. Biraq Laýranyń kúresý máneri kópshilik kóńilinen shyqty. She­berligi tolysa kele, onyń da alar asýy bıik bolatyna kúmán joq. Al 62 kg salmaq dárejesinde kúsh synasyp júrgen 23 jastaǵy Irına Kýznesovany dál qazirgi kezde almastyratyn eshkim joq.

Osy kúnge deıin áıelder kúre­sinen myna memleketterdiń balýandary Olımpıada joldamasyna ıelik etti: Japonııa, AQSh – 6, Nıgerııa – 5, Úndistan, Qytaı, Reseı – 4, Mońǵolııa, Túrkııa, Ekvador, Soltústik Koreıa, Kanada, Qyrǵyzstan – 3, Kolýmbııa, Kýba, Aljır, Ýkraına, Venesýla, Bela­rýs, Gýam, Moldova, Polsha, Germanııa, Týnıs – 2, Mysyr, О́zbekstan, Shvesııa, Rýmynııa, Norvegııa, Bolgarııa, Fransııa, Jańa Zelandııa, Majarstan – 1.