Zańsyz oıyn bıznesiniń zardabyn joıýǵa baǵyttalǵan túrli shara qolǵa alynǵanymen, jymysqy áreketin jasyryn túrde júzege asyratyndar azamattardy san aılamen arbaıtyn bolǵan. Tirnektep tapqanyn qumar oıynǵa qurban qylǵandardyń deni – jastar. Almaty qalasy boıynsha Ekonomıkalyq tergeý departamenti byltyrdan beri zańsyz oıyn bıznesin uıymdastyrý deregi boıynsha 18 qylmystyq is qozǵaǵan. Osyǵan baılanysty 14 adam sottalyp, birqatar qylmysqa qatysty áli de tergep-tekserý jumystary júrip jatyr.
Ekonomıkalyq tergeý departamenti ótken jyldan beri tórt oıyn zaly men bir býkmekerlik keńseniń, sondaı-aq bes birdeı jasyryn kazınonyń jumysyn toqtatqan. Nátıjesinde, 111 monıtor, 102 prosessor, 1 oıyn termınaly, 6 vıdeo resıver, 1 500 termınal zańsyz aınalymnan joıylǵan. Aldyn alý sharalary aıasynda «Kıbernadzor» AJ arqyly onlaın-kazıno belgileri bar kúdikti saıttardaǵy 986 silteme buǵattalypty.
«Oıyn bıznesi qoǵamǵa úlken zııan keltiredi. Qumar oıyndarǵa táýeldilik aýyr patologııa retinde tirkelgen. Bul kesel azamattardyń ómir saltyna ústemdik etip, áleýmettik, kásibı jáne materıaldyq qundylyqtar men mindettemelerinen ajyratyp, olardy ózin-ózi joǵaltýǵa deıin aparady. «Jeńil» aqshany birden utyp alamyn degen úmitpen adamdar kóbine kazıno men oıyn avtomattaryna jalaqysy men qolynda barynyń bárin qaldyrady. Jedel-tergeý tájirıbesi kórsetip otyrǵandaı, anyqtalǵan jerasty kazınolary men oıyn mekemelerine negizgi kelýshiler jastar bolyp otyr. Halyqtyń qumar oıyndardan bas tartýy qaskúnemderdi zańsyz tabystarynan aıyrady. Búgingi tańda kazınolar men oıyn avtomattary zaldary tek Qapshaǵaı sý qoımasynyń jaǵalaýynda jáne Aqmola oblysynyń Býrabaı aýdanynda ornalastyrylýǵa tıis. Atalǵan aýmaqtardan tys jumys isteıtin barlyq oıyn mekemesi óz qyzmetin zańsyz júzege asyryp otyr», deıdi departament basshysynyń orynbasary Sabyrǵalı Balǵalıev.
Maman tilge tıek etkendeı, qumar oıynnyń saldary talaı otbasyn qurdymǵa ketirgen. Jastar arasyndaǵy ajyrasý faktilerine de birden-bir sebep – lýdomanııa. Qala jastary arasynda lýdomanııanyń aldyn alý úshin departament Jastar saıasaty basqarmasymen birlesip birneshe jobany qolǵa alǵan. Bir jyl kóleminde júzege asyp kele jatqan «Qumar oıynsyz qala» jáne «Stop oıyn» jedel-profılaktıkalyq is-sharalary ońtaıly nátıje kórsetken.
Jedel-tergeý is-sharalary barysynda «TikTok» jelisinde zańsyz oıyn bıznesin uıymdastyrý, bás qabyldaý, banktik aýdarymdar arqyly utystardy esepteý jáne berý fýnksııalaryn qoldaıtyn onlaın qumar oıyndardyń birqatar faktisi anyqtalǵan. Tekserý barysynda qos almatylyq áleýmettik jelilerde 12,9 mln teńgeden astam somaǵa iri mólsherde kiris ala otyryp, tórt aı boıy zańsyz oıyn bıznesin uıymdastyrǵany dáleldengen. Osylaısha, zańǵa qaıshy jumys istegender temir torǵa qamalǵan.
Joǵaryda atap ótkenimizdeı, Almatyda jastar arasynda oıynǵa táýeldiliktiń aldyn alýǵa baǵyttalǵan keshendi jospar quryldy. Jastar saıasaty basqarmasynyń bastamasymen qolǵa alynǵan shara birneshe baǵyttan turady. Áleýmettik memlekettik tapsyrys aıasynda iske asqan baǵdarlamanyń biri – «Jastar arasynda ınternetke táýeldilik pen qumar oıyndardyń aldyn alý» jobasy. Bıyl jobaǵa bólingen soma 30 mln teńgeni qurap otyr.
Bul baǵytta NEET sanatyna kiretin jastarǵa erekshe nazar aýdarylǵan. Uzaqmerzimdi monıtorıng arqyly jastar arasyndaǵy jumyssyzdyq deńgeıin tómendetý, kásipke baýlý, áleýmettenýge jáne ózin-ózi júzege asyrýǵa múmkindik týǵyzýǵa negizdelgen baǵdarlamalar az emes. Bul rette jeke jáne toptyq konsýltasııalar aıasynda keńes beretin psıhologterdiń, jattyqtyrýshylardyń kómegi oń nátıje kórsetken. Aıtalyq, jyl basynan beri Almaty qalasynyń birqatar joǵary oqý ornynda stýdentter arasynda «Qumar oıyndar – qoǵam derti», «Internetke táýeldilik: paıdasy men zııany» taqyrybynda ótken semınar-trenıngterge 500-ge jýyq stýdent qatysypty.
«Maqsatymyz – qala jastary úshin qaýipsiz jáne salamatty bolashaqty qamtamasyz etý. Tek birigý arqyly ǵana biz qaýipsiz bolashaqqa qadam jasaı alamyz», degen Jastar saıasaty basqarmasy basshysynyń orynbasary Á.Qajdenbek qala turǵyndaryn talaı otbasyn tyǵyryqqa tiregen keleńsizdikpen birlese kúresýge shaqyrdy.
Kásipkerler, qoǵamdyq jáne jastar uıymdarynyń ókilderi, blogerler men BAQ qyzmetkerleri zańsyz oıyn bıznesimen kúreste belsendilik tanytsa ıgi. Bul iske tek jaýapty mamandar emes, kez kelgen qala turǵyny ún qosa alady. Zańsyz oıyn bıznesine qatysty qandaı da bir áreketten habary bar azamattar 1458 nómiri boıynsha baılanys ortalyqtaryna habarlasýyna bolady.
ALMATY