Egis kólemi eki ese artty

Alakól dalasyna dándi jáne maıly daqyldar, mal azyǵy, qant qyzylshasy, baqsha ónimderi men kókónis sebiledi. Búginde tuqymdar zerthanalyq tekse­rý­den ótip, kerekti tyńaıtqyshtar daıyn­dalǵan. Jumysty nátıjeli aıaqtaý úshin 882 dana aýyl sharýashylyǵy traktory, 404 dana soqa, 189 dana dánsepkish, 130 dana qopsytqysh, 372 dana jer tyrmasy tehnıkalyq tekserýden ótip, naýqandyq jumysqa kirisip ketti. Kóktemgi dala jumysyna kerekti janar-jaǵarmaı qory jetkilikti. Aldaǵy ýaqytta 52 246 gektar jer jyrtylyp, 13 500 gektar ylǵal jabylady, al 19 384 gektar jerdi tyrmalaý jumysy júrgizilmek.

Kóktemgi dala jumysyna alakóldik sharýa qojalyqtary qyzý kiristi. Ony Kólbaı aýylyndaǵy «Samat Agro» jeke sharýashylyǵyna barǵanda baıqadyq.

«Jeke sharýashylyqtyń quryl­ǵa­nyna 5 jyl bolsa da, memlekettik qol­daý men jumysty júıeli júrgizýdiń nátıjesinde tamyr jaıyp kelemiz. 1000 gektar jerimiz bar. Osyǵan deıin arpa, bıdaı, kúnbaǵys, soıa, júgeri egýmen aınalysyp kelgenbiz, ótken jyldan bastap qant qyzylshasyn egýdi qolǵa aldyq. Byltyr 20 gektar jerge qant qyzylshasyn seýip, gektarynan 400 sentnerden ónim jınadyq. Bıyl 120 gektarǵa qant qyzylshasyn sebýdi jos­parlap, iske kirisip kettik. Qolymyzda 5 traktor, 2 kombaın, «KamAZ» kóligimiz, dán sepkish bar. Bıyl lızıngpen 500 mln teńgege qant qyzylshasyn sebetin jáne qazatyn, jer jyrtatyn birneshe tehnıka aldyq. Kóktemgi dala jumystaryna 20-dan astam adam jumyldyrdyq. Al jazdykúngi jáne kúzgi jıyn-terin kezinde jumysshylar sany arta túsedi», deıdi «Samat agro» jeke sharýashylyǵynyń jetekshisi Samat Muqanov.

Atalǵan sharýashylyq Kólbaı aýy­ly­nyń ózinde 1000 gektarǵa jýyq jerge arpa, bıdaı sepse, Sarqan, Alakól, Aqsý aýdandarynan jerdi jalǵa alyp, jylyna 3 myń gektardaı jerdi ıgeredi. Sonymen qatar 700 tuıaq qoı, 300 bas sıyr, 150 bas jylqy ósirip jatyr.

Sharýashylyqtyń jumys ornyndaǵy qýatty traktorlar men jańadan alynǵan tehnıkany daıyndyqtan ótkizip jatqan dánekerleýshi, mehanık, júrgizýshi-traktorshylardyń tájirıbesine kóńil tolady. Aýyl sharýashylyǵyna jaýapty mamandar jetkilikti. Sol qatarda sharýa qojalyǵynyń agronomy Saıat Qamzanovty sózge tartyp edik.

«Halqymyzda «Jumyla kótergen júk jeńil» degen sóz bar. Osy ju­mys­ty Saıat bastap, biz bilgenimizben kómektesip kelemiz. Egis daqyldary bolsyn, qant qyzylshasy bolsyn, ony ǵylymı jolmen egip, únemi baptap otyrǵanda ǵana mol ónim alýǵa bolady. О́tken jyly qant qyzylshasynan gektaryna 400 sentnerden ónim aldyq. Jalpy, ónimdilik kóńildegideı boldy. Biraq byltyrǵy tájirıbeni jı­naqtaı kele qant qyzylshasynyń tu­qy­myn jaq­­sartý kerektigin túsin­dik. Kólbaıda sý jetkilikti. Bıyl Germanııanyń «Kare­do­nııa KVS» tuqymyn arnaıy aldyrdyq. Tyńaıtqyshymen qosa eseptegende bir gektarǵa 365 myń teńgeniń tuqymy ketedi. Esesine ónimdi mol beredi jáne kúzdiń qara sýyǵyna uryn­dyrmaı jınap alýǵa qolaıly. Kúz­de qant qyzylshasynyń gektarynan 650-700 sentnerden ónim alamyz degen oıdamyn», deıdi S.Qamzanov.

Kólbaıda sharýashylyqty órken­detýmen qatar aýyldyń túrli túıtkildi máselesin sheshýge qarjylyq jáne moraldyq turǵyda yqpal etetin azamat­tar­dyń qatary ósip otyr.

«Aýyl jyl saıyn órkendep keledi. Ásirese Taldyqorǵan-Úsharal avto­jo­lynyń salynýy turǵyndardyń tir­shiligine tynys berdi. Azamattardyń umty­lysy jańa lep ákeldi desek bolady. Aýyldyń ınfraqurylymyn nyǵaıtý maqsatynda biz de aıanyp qal­maı eńbek etýdemiz. Kóshelerge tolyq asfalt tóselip, aýlalar retteldi. Al­daǵy ýaqytta Mádenıet úıi jáne aýrýhana salynady. Aýyldy kórkeıtýge baǵyttalǵan ózge de josparlarymyz ret-retimen oryndala bermek», deıdi Kólbaı aýylynyń ákimi Erjan Shákeruly.

Osy tusta aıta keteıik, taldyq­or­ǵan­dyq sharýa qojalyqtary da biri qant qyzylshasy egistiginiń kólemin bir­den eki ese ulǵaıtýda. Mundaı múm­kin­dikke sharýashylyq zamanaýı aýyl sharýashylyǵy tehnıkasy men sapaly tuqymdardy qoldaný, sol sııaqty agrotehnologııalardy saqtaý arqyly qol jetkizip otyr. Qant qyzylshasyn sebý barysymen oblys ákimi Beıbit Isabaev sharýalardyń eńbegine oń baǵa berdi.

«Samaı» ShQ basshysy Erkinbek Silámovtiń aıtýynsha, bıyl sharýa­shy­lyq­tyń 40 gektardan astam jerine qant qyzylshasy sebilýde. «Bizdiń jerimiz tas­ty. Sondyqtan tehnıkasyz eshteńe jasaı almaımyz. Topyraqty arnaıy óńdemese, eshteńe óspeıdi. Aldymen tas jınaıtyn tehnıkany jiberemiz, bir júrip ótkende ol shamamen 2 tonna tas jınaı alady. Sodan keıin biz topyraqty qopsytatyn, aramshópterdiń tamyrlaryn alyp tas­taıtyn kompaktordy qoldanamyz. Ol topyraqty jumsartady. Osydan keıin ǵana tuqym sepkish júredi. Biz «Conviso Smart» brendiniń tuqymyn ekinshi jyl qoldanamyz. Shyǵymy, ónimdiligi óte jaqsy. О́tken jyly qant qyzylshasyn 20 ga eksek, bıyl 40 ga astam egýdi jos­parlap otyrmyz. Ár gektarynan 450 sentnerden alyp, Kóksý qant zaýytyna 900 tonna óńdeýge tapsyrdyq. Bıyl kem degende 2 myń tonna ónim alamyz dep josparlap otyrmyz», deıdi E.Silámov.

Fermerdiń aıtýynsha, sharýashylyqta 15 traktor jáne basqa da aýyl sharýa­shy­lyǵy tehnıkalarynyń zamanaýı túrleri bar. Qolda bar tehnıka jetkilikti, biraq ony da únemi jańartyp otyrý qajet, olaı bolmasa joǵary ónimdilikke qol jetkizý múmkin emes deıdi sharýashylyq jetekshisi. Sonymen qatar fermer aýys­paly egis qaǵıdaty qatań saqtalatynyn atap ótti. Sharýashylyq bıylǵy jyly qant qyzylshasynan basqa 100 gektarǵa dándi daqyl, 300 gektarǵa soıa, 60 gektarǵa júgeri, 50 gektarǵa kópjyldyq shóp ekpekshi. Sondaı-aq ósimdik sharýa­shylyǵymen qatar «Samaı» ShQ iri qara men jylqy ósiredi. Aýyl sharýa­shylyǵy kásipornynda 25 adam jumys isteıdi.

Fermerlermen áńgimelesken Beıbit Isabaev qant qyzylshasynyń otandyq tuqymyn paıdalanýdyń perspektıvalary jaıly máseleni olarmen birge talqylap, qyzyqtyrǵan suraqtaryna jaýap berdi.

Oblys ákimi baspasóz qyzmetiniń máli­metinshe, Jetisýda aýyl sharýa­shy­lyǵy daqyldarynyń egis alqaby 7 myń gektarǵa ulǵaıtylyp, 524,8 myń gektar bolmaq. Bul rette egisti ártaraptandyrý aıasynda basym daqyldar alqaby, onyń ishinde qant qyzylshasy, maıly jáne jem­shóptik daqyldar jalpy 18,1 myń gek­tarǵa ulǵaıady. О́ńirde qant qyzyl­­shasy bıyl 11,5 myń gektarǵa sebiledi.

Jetisý oblysy