Tobyl óńirin túletken aptalyq

Alleıany assambleıa músheleri kútip-baptaıdy

Sáýirdiń segizinen bastalǵan tazalyq aksııasyna úlken-kishiniń bári atsalysyp jatyr. Kóptiń kúshimen qyrýar sharýa tyndyryldy, qalaǵa kórik bitip, aýylǵa ajar kirdi. Bulaqtardyń kózi ashylyp, saıabaqtar jasaryp shyǵa keldi. Aınala qulpyra túsip, kóńilge kóktem qonaqtady. Júrekke shýaq uıalap, adam da, tabıǵat ta bir-birimen úılesim taýyp, teń serpilip, keń tynystap qalǵandaı.

Halyq birligi merekesinen keıin de jalǵasqan «Jasyl aımaq» kúnderi ob­lys­tyq assambleıanyń aınalasyna top­tasqan 20 shaqty etnomádenı bir­lestik Qostanaıdaǵy Gashek kóshesiniń bo­ıyn­daǵy «Dostyq» alleıasyna senbilikke shyq­ty. 2019 jyly jergilikti koreı ult­tyq ortalyǵynyń bastamasymen tur­­ǵyzylǵan alleıa búginde qala turǵyn­darynyń eń súıikti demalys orynd­arynyń birine aınalǵan. Bul mańda qyzyl qaıyń kóp ósedi. Ony da osydan biraz jyl buryn assambleıa músheleri ornat­qan.

«Etnomádenı ortalyqtar bes jyldan beri osy alleıany kútip-baptaýmen aınalysyp keledi. Volonter jastarymyz munda jıi kelip turady. Jaz boıy sýarý kestesine sáıkes aǵash sýarady. Aptasyna bir aınalany jınap, ósip ketken aramshópterden tazartyp otyrady. Keıbir kóshetter qysta úsip, óspeı qalatyn jaǵdaılar bolady. Búgin solardyń ornyna jas tal egip jatyrmyz. Munda árqaısymyzdyń ózimiz arnaıy egip, belgilep qoıǵan ataýly qaıyńymyz bar. Sony áktep, túbin qopsytyp, tyńaıtyp, kútim jasadyq. Jalpy, sary bıdaıy men san salaly damyǵan ónerkásibimen dańqy shyqqan qazynaly Qostanaı óńiriniń ásem tabıǵaty, sonyń ishinde qyzyl qaıyńy da maqtaýǵa turarlyq», deıdi koreı ulttyq ortalyǵynyń basshysy Ýlıana Kım.

Ekologııalyq aksııaǵa oblystyq «Assambleıa jastary» jastar qozǵa­ly­synyń ókilderi de qatysty. «Memleket basshysynyń ıgi bastamasy óńir jas­tary tarapynan qoldaý taýyp, jer-jerde jastar belsendilik kórsetip jatyr. Qorshaǵan ortany tazartý jumys­taryn júıeli túrde júrgizip, ur­paq­tar sabaqtastyǵyn saqtaı otyryp, ós­keleń urpaqtyń boıynda ekologııalyq mádenıetti qalyptastyrý mańyzdy. Kóppen birge atqarylyp jatqan senbilikterge assambleıa jastary aı boıy atsalysyp keledi», deıdi «Assambleıa jas­tary» jastar qozǵalysynyń tóraǵasy Rýslan Myrzaǵalıev.

Mamyr aıynda bastalǵan «Taza Qazaqstan» aksııasy aıasyndaǵy «О́negeli urpaq» aptalyǵyna oblystyń halyq kóp shoǵyrlanǵan iri eldi mekenderiniń bári belsendi atsalysyp jatyr. Máselen, atalǵan ekoaksııa aıasynda Qostanaı joǵary pedagogıkalyq kolledjiniń stýdentteri men oqytýshylar ujymy kolledj aýmaǵyn tazartyp, qystaı jınalyp qalǵan qoqystan aryltty.

Kolledj aýmaǵynda ótken senbilikke oblys ákiminiń orynbasary Rınat Mu­hametqalı kelip qatysyp, stýdenttermen birge jer qazyp, aǵash otyrǵyzdy.

«Atalǵan aksııany kóktem aılarynda ǵana emes, jyl boıy júrgizemiz. Qazir oblys ákimdiginde osy baǵytta jeke is-sharalar jospary qabyldandy. Soǵan sáıkes, qala aýmaǵyndaǵy eskertkishter men qoǵamdyq oryndar túrli mekemeler men kásiporyndardyń qaraýyna bekitilip beriledi. Jaýapty mekeme jyl boıy sol usynylǵan jerdi abattandyryp, gúl otyrǵyzyp, kórkeıtýmen aınalysady. Bul tájirıbeni oblys aýdandarynda da qoldanýdy josparlap otyrmyz», dedi ákim orynbasary.

Senbilik barysynda stýdentter men oqytýshylar 100-ge jýyq aǵashtyń túbin qopsytyp, qýraǵan butalardy qyrqyp, ákteý-syrlaý jumystaryn júrgizdi. Odan keıin kolledj aýlasyn abattandyrý maqsatynda 50 shaqty túp aǵash kósheti, 100 shaqty lalagúl otyrǵyzyldy.

«Jalpy, osyndaı senbilikterdiń tek qorshaǵan ortaǵa ǵana emes, adam densaýlyǵyna da tıgizer paıdasy zor. Kóńiliń kóterilip, janyń tazaryp, bo­ıyń jeńildep qalady. О́zińniń qoǵamǵa kishkentaı bolsa da bir kómegiń tıgenin seziný de – úlken qýanysh. Tabıǵatty qorǵaý arqyly biz, eń aldymen, óz ómirimizdiń qaýipsizdigin arttyramyz. Osy jerdegi stýdentterdiń bári – bolashaqta muǵalimder. Sondyqtan ókshemizdi basyp ósip kele jatqan keıingi ini-sińlilerimizge óz isimiz arqyly úlgi bola bilýimiz kerek. Árbir bala tabıǵat pen qorshaǵan ortaǵa qamqor bolýdy kishkentaı kezinen úırenip, sony ádet-daǵdyǵa aınaldyrýy kerek», deıdi Qostanaı joǵary peda­gogıkalyq kolledjiniń 1-kýrs stýdenti Vıktorııa Shýlıka.

Kolledj stýdentteri Tobyl tasyǵan kezde de tabıǵı apattan zardap shekken turǵyndarǵa qol kómegin tıgizip, saıajaılardy qalpyna keltirý jumystaryna belsendi qatysqan edi. Jastar aldaǵy 16 ma­myrda ótetin «Jas aǵash» biryńǵaı respýblıkalyq aksııasynan da qalys qalmaımyz dep otyr.

Jarkól – jasyl meken

Tazalyq aptalyqtarynyń alys-ja­qyn aýyldarda da kórinis taýyp jatqany qýantady. Mysaly, Fedorov aýdanynda ótken ekologııalyq aksııaǵa bir kúnde 700-den asa adam qatysty. Olardyń ishin­de bilim, mádenıet, densaýlyq saq­taý salasynyń qyzmetkerleri, bıznes ókilderi, memlekettik qyzmetkerler, jas­tar, eriktiler, sondaı-aq óńirdiń eńbek ardagerleri bar. Aýdan turǵyndary «Jasyl meken» is-sharasy aıasynda myńnan asa aǵash kóshetin otyrǵyzdy.

2021 jyldan bastap aýdan ortalyǵy Jarkólde jergilikti turǵyndar aýdany 1,3 ga bolatyn jemis baqshasyn ekken. Sol baqsha jyldan-jylǵa jetilip, byltyr alma, almurt, shyrǵanaq, shıe tárizdi aǵashtardyń aldy jemis bere bastaǵan. Jemis baǵyna bıyl 820 pıramıda teregi, 200 qaraǵaı, qaıyń kóshetterin otyrǵyzý josparlanyp otyr. Taıaýda aýda­n or­talyǵyn abattandyrý jumystary ba­ry­synda birneshe demalys orny men alańqaılar kógaldandyryldy.

«Úsh jyl buryn aýdan ákimi Táýba Isabaev pen ardager ustaz Sáýle Nurkınanyń bastamasy jastar tarapynan úlken qoldaýǵa ıe bolyp, Jarkólde 500-ge jýyq jemis aǵashy bar baq salyndy. Bul ıgi úrdis odan ári jalǵasyn taýyp, bıyl Pervomaıka aýylynda 5 ga jer aýmaǵyndaǵy jemis baǵy qalpyna keltirildi. 400-ge tarta alma, tańqýraı, almurt, kókjıdek, shıe aǵashyn qaıta otyrǵyzdyq. Bıyl aýdan ákimdigi Qorjynkól aýyldyq okrýginiń aýmaǵynan 487 ga bolatyn jer telimin taǵy bólip berdi. Munda «Assyl Orman» JShS jumys júrgizýdi josparlap otyr. Seriktestik aldaǵy ýaqytta 12,5 ga aýmaqqa jemis aǵashyn otyrǵyzýdy kózdep otyr», deıdi Fedorov aýdandyq ishki saıasat bóliminiń basshysy Inna Bekmuhambetova.

Jalpy, Jarkól óńiri tabıǵaty kórkem, topyraǵy qunarly bolyp keledi. Aýdandy kógaldandyrý jónindegi josparly is-sharalarǵa ekobelsendiler ǵana emes, sonymen birge Ýsakov orman sharýashylyǵy da bilek sybana kirisip jatyr. Atalǵan orman sharýashylyǵy bıyl 84 gektarǵa jýyq qaraǵaı, 29 gektar qaıyń otyrǵyzdy. Bul aýdanda jas kóshetterdi kútip-baptap, sýaryp otyrýǵa jaýapty mekeme, kásiporyndar bekitilgen.

Jalpy, bıyl Qostanaı oblysynda kógaldandyrý jumystaryna basa kóńil bólinip otyrǵanyn aıta ketken jón. Mysaly, kóktem, kúz aılarynda óńirde 10 myńǵa jýyq kóshet otyrǵyzylady.

Kópbalaly otbasy kóp is tyndyrdy

Lısakov qalasynda ótip jatqan «Taza Qazaqstan» aksııasyna belsendi atsalysyp, aı boıy qyrýar sharýanyń basyn qaıyrǵan elimizdegi eń kópbalaly otbasynyń eńbegin eleýsiz qaldyrýǵa bolmas. Erli-zaıypty Rýstam Shúkirov pen Mýazzama Mansurovanyń 55 bala baǵyp otyrǵanyn buǵan deıin de jazǵanbyz. Erli-zaıyptylardyń otbasynda 10 ulttyń ókili tárbıelenip jatyr. Onyń úsheýi – týǵan balalary, 52-sin jetimder úıinen alyp asyrap alǵan.

«Ár adam tazalyqty óz úıinen, óz aýlasynan bastaý kerek. Biz balalarymyzdy tek ózimiz turyp jatqan úıdiń ishi-syrtyna ǵana emes, osy qaladaǵy mekteptiń, saıabaqtyń, kósheniń, ózen-kóldiń, ormannyń tazalyǵyna da asa jaýapkershilikpen qaraýǵa tárbıelep otyramyz. Muny, qatelespesem, Prezıdent Qasym-Jomart Kemeluly da jıi aıtady. Tazalyq pen tártip adamdy úlken jetistikterge jeteleıdi. Son­dyqtan bıyl óz aýlamyzdy, bizdiń úımen irgeles jatqan aýmaqtardy tazartyp alǵan soń, qala shetine shyǵyp, birtalaı jerdi kúzgi japyraqtan aryltyp, aǵashtardyń shirigen butaqtaryn kestik. О́zen jaǵalaýyn plas­tık qu­tylardan, polıetılen qaptardan tazarttyq», deıdi otaǵasy R.Shúkirov.

Kópbalaly otbasy 3 mamyrda qala turǵyndarymen birge «Taza Qazaqstan» aksııasynyń «О́negeli urpaq» kúnine oraı birneshe tyl eńbekkeriniń úıine baryp, aýlasyn tazartyp, gúl egip ketti.

Qostanaı oblysy