Jyry bitpegen densaýlyq jarnasy

Byltyr halyqtyń bul qyz­met sapasyna qanaǵattaný deńgeıi 45 paıyzǵa da jetpedi. Esesine azamattardyń densaýlyq saq­taý júıesindegi qyzmetterge shaǵymdary 27 myńnan asqan.

Keıingi jyldary den­saýlyq saq­­taý júıesi re­kord­tyq 2,8 trln teńgege qarjy­lan­dy­rylǵany málim. Tipti koronavırýs pan­demııa­synyń eń qıyn bi­rinshi jyly­men salystyrǵanda qar­jylan­dyrý 65 paıyzǵa jýyq ós­ken. Bul qarajattyń jartysynan kóbi (57 paıyz nemese 1,6 trln teńge) memlekettik mindetti tegin medı­sı­nalyq kó­mek sheńberinde, qalǵa­ny Áleý­­mettik medısınalyq saq­tan­dyrý qorynan (ÁMSQ) bó­lindi. Biraq kórsetkishterdiń ósýi men qyzmetterdi shamadan tys tutyný kezinde sala tolyqtaı qar­jylandyrylmaǵan kúıde qa­lyp otyr. ÁMSQ má­limet­teri boıynsha, bıyl sa­la­daǵy tapshylyq 151 mlrd teń­geni quraıdy. Alǵashqy me­dısınalyq-sanıtarlyq kó­mek, jedel járdem, onkogematologııa jáne ambýlatorııalyq dári-dármekpen qamtamasyz etý sııaqty baǵyttar boıynsha qa­rajat tek 10-11 aıǵa jetedi.

Buǵan qosa osy jyly qosymsha qarjylandyrý kútilmeıdi, ıaǵnı áleýmettik salanyń bul býyny ońtaılandyrýǵa, rezervterdi izdeý men qatań únemdeý rejimine kóshýi qajet.

Sonymen saqtandyrý medı­sınasynyń aǵymdaǵy jaı-kúıine baılanysty azamattardyń tegin kómekke qoly únemi jete ber­meıdi, emhanalarda kezek kep­telip, tar mamandarǵa talon, joldama alý qıyndaıdy. Aı­nalyp kelgende memlekettik ke­­pildikter aqyly qyzmetpen aýystyrylyp, jurt jeke meke­melerge júginedi. Muny naý­qastardyń tek bir sanaty – dá­rigerlerdiń esebinde turatyn adamdar boıynsha qarjylyq kór­setkishterdi teksergen ÁMSQ tal­daýshylary da baıqaǵan. Qor­dyń sıtýasııalyq taldaý orta­lyǵynyń málimetinshe, byltyr dınamıkalyq baqylaýǵa jatatyn 14 mln adamnyń 11,7 mln-y (nemese 84 paıyzy) alǵashqy me­dısınalyq-sanıtarlyq kómek sheńberinde dárigerge bir-aq ret kelgen. Iаǵnı janama túrde ári qaraı naýqas aqyly qyzmetti paı­dalanýǵa májbúr bolǵan. Budan shyǵatyn qorytyndy: dına­mıkalyq baqylaýmen tek 478 myń adam nemese oǵan muq­taj adamdardyń jalpy sanynyń 3,4%-y ǵana qamtylǵan. Aldyn ala zertteýge sáıkes turǵyndardyń medısınaǵa qalta shyǵyny den­saýlyq saqtaýǵa jumsalatyn aǵymdaǵy jalpy shyǵystardyń 30 paıyzyn quraıdy. Al DDU usynymdaryna sáıkes bul kór­setkish 15-20 paıyz ara­ly­ǵynda turýy kerek.

О́kinishke qaraı, qajetti aqyly medısınalyq qyzmetterdi turaqty túrde paıdalanýǵa, aýrýy ábden asqynǵanda ǵana d­árigerge júgirmeı, josparly túrde skrınıngteý jáne al­dyn alý úshin klınıkalarǵa ba­rýǵa árbir otba­synyń múmkindigi joq. Sóıtip, memlekettik aýrýhanalarda ne­mese aqyly klınıkalarda bas­tapqy profılaktıkanyń tómen deńgeıine baılanysty naý­qastardyń 85 paıyzy kúrdeli jaǵdaıda alǵashqy medısınalyq-sanıtarlyq kómekke júginedi. DDU usynymdaryna sáıkes, profılaktıkanyń bul úshinshi deńgeıi 3-5 paıyz aralyǵynda bolýy kerek. Sáıkesinshe alǵashqy medısınalyq-sanıtarlyq kómek sheńberindegi júginýdiń basym bóligi – 60-70 paıyzy bastapqy profılaktıka, ıaǵnı skrınıng, keseldiń qaýipti faktorlaryn joıý men azaıtý deńgeıinde bo­lýǵa tıis. Bizde bul kórsetkish – nebári 3 paıyz.

Beıindi mınıstrliktiń basshysy Aqmaral Álnazarova densaýlyq saqtaý júıesiniń negizgi problemalarynyń qa­tarynda MÁMS júıesiniń ashyq emestigin, tıimdiliktiń tó­men­digin, medısınalyq uıym­­dardyń qar­jylyq turaq­syz­dyǵyn kel­tirgeni málim. El­degi árbir be­sinshi medısınalyq qyzmet kórsetýshiniń kredı­torlyq beresheginiń bolýy aýrýhanalardy qarjylandyrýdyń júıeli problemasyn kórsetedi. Máselen, 423 medısınalyq uıym­nyń kredıtorlyq be­re­­sheginiń jalpy somasy osy jyl­dyń qańtar aıynyń sońynda 82,3 mlrd teńgeni qurady. Jal­py, byltyr aýrýhanalardyń kontragentter aldyndaǵy qaryz­dary 3,8 paıyzǵa ósti. Árıne, ár óńir­degi jaǵdaı árqalaı. Mysaly, Astanada medısınalyq meke­melerdiń boryshy 18,3 mlrd teńgege (plıýs 38,9%) jetip jy­ǵylsa, Almatyda bul soma 5,7 mlrd teńgege (plıýs 7,3%), Shy­ǵys Qazaqstanda 4,9 mlrd teńgege (plıýs 25,9%) teń keldi. Osy­laısha, densaýlyq saqtaý júıe­siniń qazirgi jaǵdaıynda ózderiniń shyǵyndar smetasyna sáıkes kelmeıtin jaǵdaıda Tegin medısınalyq kómektiń kepildik berilgen kólemi (TMKKK) b­o­ıynsha jumys isteıtin aýrýha­nalardyń qaryzy eselenip ósip jatyr. Qalyptasqan jaǵ­daı­dyń sebebi – tarıfterdi qalyp­tastyrýdyń jetilmegen júıesi, medısınalyq kómektiń kólemin aıqyndaýdyń jáne ony aýmaqtyq bólýdiń buldyrlyǵy. Shyǵyndy aýrýhanalar úshin bıýdjetten qyzmetterge aqy tóleý ta­rıfterin teńestirýden basqa vedomstvo basshysy mınıstr­likke medısınalyq kómek kólemin, shyǵystardy jáne ta­rıftik saıasatty josparlaýdyń mem­lekettik fýnksııalaryn qaıta­rýdy usynǵan edi.

Májilis depýtaty Erjan Beısenbaevtyń aıtýynsha, medı­sınalyq saqtandyrýdyń qol­da­nystaǵy modeli ekono­mı­kanyń barlyq qaǵıdatyna qaıshy keledi, azamattardyń óz densaýlyǵy úshin derbes ja­ýapkershiligin jáne emdelýge jınaqtardy derbestendirýdi qamtymaıdy. Bul tusta ÁMSQ jumysy tutastaı jumbaq, ózi bir tuńǵıyq «qara qurdym» emes ekenin aıqyndaıtyn ashyq­tyq bolýy shart. Sol sebepti MÁMS tólemderin arttyrýdan bas tartý; medısınalyq saqtandyrý júıesin monopolııadan shyǵarý jáne osy salada naryqtyq, básekelestik tetikterdi engizý; saqtandyrý uıym­daryndaǵy azamattardyń shottaryn derbestendirý; árbir naqty azamattyń densaýlyq jaǵ­daıy men ómir saltyna baılanysty saqtandyrý jarnalaryn aıqyndaý ádistemelerin ázirleý; MÁMS-tiń saqtandyrý jáne yntymaqty bóligin bólý usynylyp otyr.