Maıdangerlerdiń 9 mamyrǵa arnalǵan sherý sapyndaǵylarǵa kún salyp qarap otyratyny keshe ǵana sııaqty edi. Sálden keıin qaz-qatar tizilip baryp, soǵystan qaıtpaı qalǵan qarýlastarynyń esimi qashalǵan tasty aıalaı sıpap, janarlary jasaýrap turatyn. Búginde Syr óńirinde soǵys soqpaǵyn basyp ótken osy qart maıdangerlerdiń tórteýi ǵana qalypty. Solardyń biri – Ábdirahman Báıtikov.
Búginde oblys ortalyǵyndaǵy aýqymdy aýdannyń birine aınalǵan temirjoldyń arǵy betinde osydan bir ǵasyr buryn sharýalardyń basyn qosqan «Kooperator» degen uıym bolypty. Ábdirahman Báıtikov keıinnen osy attas ujymshar, artynsha «Kommýnızm» keńshary atalǵan osy mańaıda ómirge keldi. Ákesi Báıtik pen anasy Ámzániń jalǵyzy edi. Biraq jalǵyz ekenmin dep janaıarlyqqa salynbady. Eldiń balasymen birdeı tirliktiń jalyna jarmasyp ósti. Bala kúninen qoı da baqty, egin de ordy. Tirlikke beıim ákesi óz eńbegimen biraz maldyń basyn qosyp edi, qýǵynǵa tústi. Eti tirileý bir aǵaıyndarynyń arqasynda О́zbekstan jaqqa jylystap ketip, ol jaqty da bulardyń biraz jyl meken etkeni bar.
Elge oralǵannan keıin 1938 jyly ákesi dúnıe salyp, naýqas anasynyń bar súıeneri 14 jastaǵy Ábdirahman bolyp qaldy. Kishkentaıynan eńbekpen ósken bozbala buǵan da moıymady. Jazda pishen shaýyp, onysyn qazirgi Eski bazar mańyndaǵy maldylarǵa aparyp satty. Qysta da qarap otyrmaı, anasy ekeýine jeterlik iship-jemin taýyp júrdi. Talapty bozbala 1942 jyly mektep bitirip, Qyzylorda qalasyndaǵy muǵalimder daıarlaıtyn oqý ornyna túsken edi. Osy jerde oqyp júrip, 18 jasqa tolar-tolmasta maıdanǵa attandy.
Maıdanger úshin soǵys soqpaǵy Ashǵabad qalasynan bastaldy. Osy qalada kishi komandırler daıarlaıtyn kýrsty bitirmeı jatyp Kýrsk shaıqasyna tústi. «Áskerı tehnıkalar soǵysy» atalyp ketken qanqasapqa qatysqan eki mıllıonǵa jýyq adamnyń biri tankige qarsy zeńbirek atqyshy Ábdirahman Báıtikov bolatyn.
Qıdalasqan qan maıdannyń barlyq sáti este qala bermeıdi. Biraq keıingilerge estelik aıtqan qarııanyń esinen 1943 jyldyń tamyzy shyqqan emes. «Kópke deıin sol kúnder túsime kirip júrdi. Tań aldynda jaý shabýyly bastaldy. Munda kelgeli oq daýsyna qulaǵymyz da úırenip qalǵan. Erteńgi kúndi aman kórsek degen úmitpen urysqa kiristik. Osy soǵysta qolymnan jaralandym. Súıek aman bolǵanmen, snarıad jarqynshaǵy tamyrdy qıyp ketipti», deıdi qarııa.
Osy jaraqat jıyrmaǵa da tolmaǵan jas jigitti gospıtalǵa túsirdi. Qolyna ota jasalǵanymen, orny bitpeı biraz ýaqytqa deıin qınalǵanyn umytpaıdy. Sóıtse, jaryqshaq dal-dulyn shyǵarǵan gımnasterkasynyń jeńi jaramen birge tigilip ketken eken. Taǵy ota jasap, álgini alyp tastaǵannan keıin ǵana jany jaı tapty. Gospıtaldan shyqqan jaraly sarbaz 1943 jyldyń jeltoqsanynda komıssııaǵa túsip, ondaǵylar II top múgedegin elge qaıtardy.
Elge kelgen soń soǵystan tıtyqtaǵan sharýashylyqty tikteýge kiristi. О́zi týyp-ósken aýylda qoı baqty, keıinnen sharýashylyqtyń esep-qısabyn júrgizdi. Shamadanǵa aqshany toltyryp alyp, Telikóldi jaǵalaı qonǵan qoıshylardy atpen aralap, aılyq taratqan kezi boldy. Sonda kóńiline «osy aqshaǵa áldekimniń kózi túsedi-aý» degen kúmán kirmepti. Búgingideı baılyǵy bolmasa da, jurttyń boıynda ynsap, uıat bar kez eken ǵoı ol bir. 1957 jyly «Qyzyl eginshi» ujymsharynda turatyn Keńeskúl Ábýovany shańyraǵyna túsirip, jańa otaý tigildi. Búginde ekeýinen órbigen 6 ul, 4 qyzdan nemere, shóbere súıip otyr. Osydan biraz jyl buryn Keńeskúli dúnıeden ótkende janynan jarty jurt kóship ketkendeı qulazyp qalǵany bar. Biraq jan-jaǵyn qaýmalaǵan balalary qaıǵysyn seıiltti.
Biz barǵanda shańyraqtaǵy uly Bolat Báıtikov sýretterdi iriktep otyr eken. «Ákemizdiń ǵasyrlyq toıyn atap ótsek degen oı bar. Soǵan tórge ilýge laıyq foto izdep jatyrmyz», deıdi maıdangerdiń uly. Osy kúni kórýi nasharlap, qulaǵy da aýyr estıtin maıdanger ákesi týraly biraz derekti bizge osy uly berdi.
«Ákem ózgeniń jyltyraǵyna kóz satpaı, bar nársege eńbekpen jetýge úıretti. Bireýdiń syrtynan sóz aıtpaıtyn minezi de biz úshin úlken mektep boldy», deıdi ol.
Soǵystyń sońǵy sarbazdarynyń biri sanalatyn Ábdirahman aqsaqaldyń bar tilegi – bir kezderi ózi qorǵaǵan el men jerdiń tynyshtyǵy.
QYZYLORDA