Azamattardaǵy qarjylyq saýattylyqtyń tómendigi qoǵamda eń ózekti máseleniń birine aınalyp, áleýmettik-turmystyq qıyndyqtyń ýshyǵýyna ákelip otyr. Tutynýshylyq nesıe «tuzaǵyna túsý», sonymen birge qarjy pıramıdalaryna aldaný qalypty qubylysqa aınalǵaly qashan.
Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigi júrgizgen zertteýge súıensek, eldegi 18-63 jas aralyǵyndaǵy azamattardyń úshten birinen kóbi nesıe rásimdeıdi. Onyń 12,5%-y mıkrokredıtke júginse, 7,5%-y onlaın-nesıe alǵan. Agenttiktegi Qarjy qyzmetterin tutynýshylardyń quqyqtaryn qorǵaý departamentiniń dırektory Aleksandr Terentevtiń aıtýynsha, derbes jáne tólem derekteriniń alaıaqtardyń qolyna túsip qalmaýy úshin birqatar qarapaıym erejeni saqtaý qajet.
«Atap aıtqanda, sıfrlyq gıgıenany saqtaý, ózińiz týraly derekterdi jáne kartańyzdyń tolyq derektemelerin, ásirese artqy jaǵyndaǵy úsh tańbaly kodty, sondaı-aq SMS-kodty eshkimge aıtpaý nemese ashyq túrde jarııalamaý kerek. Kúmándi siltemelerge ótpeý, lısenzııasy joq qoldanbalardy júktemeý qajet. Gadjetterdegi antıvırýsty jańartyp turý shart. Alaıaqtar sizdiń jeke jáne tólem derekterińizdi alý, sodan keıin aqshańyzǵa tolyq qol jetkizý úshin zamanaýı tehnologııalar men áleýmettik ınjenerııa ádisterin paıdalanady. Máselen, arnaıy baǵdarlamalyq jasaqtamanyń kómegimen olar nómirdi aýystyra alady (ıaǵnı naqty nómir jasyrylady), al siz olardyń qońyraýy kezinde ekranda, banktiń tanys telefonyn kóresiz. Alaıaqtar kez kelgen qujatty, tipti tanymal kompanııalardyń veb-saıtyn fıshıngtik kóshirmesimen qoldan jasaı alady. Olar, ádette, ózderi baılanysqa shyǵady. Elektrondyq poshta, messendjer nemese SMS arqyly habarlama jiberip, bankterdiń, quqyq qorǵaý organdarynyń, kommýnaldyq qyzmetterdiń jáne basqa uıymdardyń qyzmetkeri retinde qońyraý shalady. Sizge júlde jeńip alǵanyńyz týraly habarlap nemese utys oıyndaryna qatysýdy usynady. Banktegi shotyńyzǵa hakerlik shabýyl jasalǵanyn, aqshany qaýipsiz jerge aýdarý kerek ekenin aıtyp qorqyta bastaıdy», deıdi.
Departament dırektorynyń sózinshe, agenttik qarjylyq saýattylyq deńgeıin jaqsartý jáne azamattardyń barlyq sanaty úshin kedergisiz qarjylyq orta qurý máselelerine erekshe kóńil bólip otyr.
2018 jyly Ekonomıkalyq damý jáne yntymaqtastyq uıymy (EYDU) júrgizgen zertteý nátıjelerinde qarjylyq saýattylyq ındeksi 36,25%-dy qurasa, 2020 jyly – 39,07%, 2021 jyly – 39,52%, 2022 jyly – 40,3%, 2023– 40,5%-dy quraǵan. Bul álemdik ortasha mánge taıaý degen sóz. Osyǵan qaraǵanda, adamdardyń menshikti qarajatyn basqarý, qarjylyq qyzmetterdi paıdalana alý jáne qarjy júıesi týraly habardar bolý sekildi negizgi kórsetkishteri artqan sekildi.
Áleýmettanýshylardyń pikirinshe, qarjylyq saýattylyqty damytý jáne azamattardyń qarjylyq bolashaǵyn jaqsartýda memleket, bıznes jáne bilim berý tarapynan birlesken is-áreket qajet. Halyqtyń osal toptaryn qarjylyq saýattylyq negizderine oqytý, olardyń nesıe boıynsha durys sheshim qabyldaýyna, óz qarjysyn basqarýyna múmkindik berý qoǵamnyń ekonomıkalyq jaǵdaıyna tikeleı yqpal eter edi. Halyq arasynda tegin qarjylyq keńester berý bastamalarynyń arta túsýi azamattardyń óz qarjylyq maqsattaryn jete túsinýine, bolashaqty josparlaýyna kómekteseri anyq.