Aqpan aıynyń 16-sy bolatyn. Jumys ornymyzǵa aýdandyq Aýǵan soǵysy ardagerleri qoǵamynyń tóraǵasy Dosan Ádilov bas suqty. Janynda Aýǵan soǵysynyń ardageri, otstavkadaǵy maıor Kamalbek Bekteleýov bar.
Sonaý 80-jyldardyń basynda KSRO-nyń áskerı oqý oryndary baǵdarlamasyna ózgeris engizip, Aýǵanstandaǵy soǵysqa ofıserler daıarlaýǵa kóshti. Sonyń biri – Gorkıı (qazirgi Nıjnıı Novgorod) qalasyndaǵy joǵary áskerı ınjenerlik-komandalyq ýchılıshe. Osy oqý ornynda Kamalbek Bekteleýov te bilim alǵan.
Munda sol kezde soǵys júrip jatqan Aýǵanstandaǵy 40-armııa úshin kánigi kásibı komandırler daıarlanǵany qupııa emes. Kamalbek Nurıulynyń aıtýynsha, ýchılıshe kýrsanttary tikushaqtan basqa áskerı tehnıkanyń barlyq túrin ıgerip, qarý-jaraqtyń 70 túrinen oq atýǵa mashyqtanǵan. Tájirıbelik oqý-jattyǵý sabaqtary Kavkazdyń eń bıik taýly aımaǵynda ótken. Tórt jyl boıy kýrsanttarǵa Aýǵan soǵysynyń ardagerleri sabaq berdi.
«Bastapqyda bul oqý ornynyń Aýǵanstandaǵy soǵys úshin ofıserler daıarlaıtynyn bilgen joqpyn. Munda oqýǵa túsken bozbala alǵashqy 3 aı boıyna «Jas jaýynger kýrsy» degen arnaıy dáris tyńdaıdy. Úsh aıdan soń aldyńda tańdaý turady – ne Aýǵanstanǵa barasyń, ne tylda qalasyń. Men ınternasıonaldyq boryshymdy óteýge bel býdym. Sóıtip, ınjener-saper mamandyǵy boıynsha áskerı kásipti meńgerýge kiristim», deıdi K.Bekteleýov.
Bul ýchılıshege Kamalbek Nurıuly 1980 jyly oqýǵa túsken. Onyń kindik qany Atyraý oblysynyń Qurmanǵazy aýdanyndaǵy Nurjaý aýylynda tamǵan. Osyndaǵy V.Lenın atyndaǵy orta mektepti bitirgen. Bala kezinen áskerı maman bolýdy armandaǵan ol Gorkııdegi áskerı ýchılısheni úzdik bitirip shyqty. Negizinen, bes jyl bilim alýǵa tıis edi. Alaıda áskerı oqý ordasynda tórt jyl oqyǵan. Tártip solaı bolǵan. Esesine qysqa merzim ishinde kánigi kásibı ofıser atandy.
Leıtenant shenin alǵan jas ofıser aldymen Smolensk oblysynyń Gagarın qalasyndaǵy áskerı bólimde vzvod komandıri boldy. Kóp uzamaı Soltústik Kavkaz áskerı okrýgine qarasty Kapýstın Iаr synaq polıgonyna jiberildi. Astrahan oblysynyń aýmaǵynda ornalasqan áskerı bólimde rota komandıri bop taǵaıyndalǵan jas jigittiń qazaq topyraǵyna da tabany tıdi. Atyraý aımaǵynyń Azǵyr, Taısoıǵan, Jamansor áskerı synaq alańdarynda bolyp, ártúrli áskerı zymyrandy jáne áskerı brondy tehnıkany synaqtan ótkizý jattyǵýlaryna qatysty. Al 1984 jyldyń jeltoqsanynda leıtenant Kamalbek Bekteleýov áriptesterimen birge Aýǵanstanǵa attandy.
Keńes armııasynyń 139-gvardııalyq ınjenerlik-saperlik batalony 56-jeke gvardııalyq desanttyq shabýyldaý brıgadasynyń quramynda bolyp, Paktııa provınsııasynyń Gardez qalasyna kelip turaqtady. Bul batalonnyń aldynda Gardez, Kabýl, Host qalalary aralyǵyndaǵy keńes áskerleri tehnıkasynyń, júk tasymalynyń qozǵalys qaýipsizdigin qamtamasyz etý úshin tas joldar men onyń mańyn mınadan tazartý mindeti turdy. Áskerı ýchılıshede tórt jyl boıyna alǵan teorııalyq bilimi men meńgergen oqý-jattyǵý tájirıbesiniń synalar shaǵy keldi. Kúnine 90-100 shaqyrym jol júrip, aımaqty mınadan tazartady. Jolaı kóshti tekserip, qarý-jaraq, esirtki tasymalyna da tosqaýyl qoıady.
Aýǵan jerine aıaq basqan sátten úsh kún ótkende Kamalbektiń áskerı quramasy «Zavesa» atty áskerı operasııasyna qatysty. Alǵashqy áskerı tapsyrmany oryndaýǵa attanyp bara jatqan rotanyń 72 sarbazy úlken synaq kútip turǵanyn, árıne bilgen joq. Bar biletini – trassa tóńireginde 17 myńǵa tarta modjahedtiń boı tasalaǵany. Sonyń 600-ge jýyǵy Gardez baǵytyndaǵy áskerı quramalardy ańdyp júrgen-di. Mine, sol 600 modjahed dál leıtenant Bekteleýovtiń rotasyna shabýyldar dep kim oılaǵan?
Sol kúni Kamalbektiń rotasy tosqaýylǵa qalǵan-dy. Injener-saper, desantshylar men sarbazdardan quralǵan az ǵana toptyń myqtap bekinip, az-kem tynystaǵany sáti edi. Dál osy sátte modjahedter tutqıyldan lap qoıdy. Batalonnyń 70-ge jýyq jaýyngeriniń kózin joıyp jibermek. Jas jaýyngerler mına qoıylǵan alańǵa tap keldi. Modjahedtermen urysa júrip, bir mezgilde joldy arshýǵa buıryq bergen rota sardary 16 saperinen aıyryldy. Keskilesken urys ústinde rota komandıriniń ózi de qaza tapty. Rotany basqarýdy qolyna alǵan leıtenant Kamalbek Bekteleýov qorshaýdy buzyp-jaryp, qalǵan áskerdi alyp shyǵýdy oılady. Biraq qarsy jaq bas kótertpeı, órimdeı jas órenderdiń birinen soń birin baýdaı túsirip jatty. Soǵan qaramastan, qarsha boraǵan oqtyń astynda ólimge bas tikken sarbazdar alańdy mınadan tazartty. Jol ashylyp, aman qalǵan alty adam keri shegindi. Tosqaýylǵa bolǵan 72 jaýyngerdiń 66-sy kóz jumdy. Osydan-aq K.Bekteleýov basqarǵan bólimshe úshin alǵashqy shaıqastyń qanshalyqty aýyr bolǵanyn ańǵarý qıyn emes. Keıin rota quramy memlekettik nagradaǵa usynyldy. Leıtenant Kamalbek Bekteleýov 1985 jyldyń aqpanynda «Qyzyl Juldyz» ordenimen marapattaldy.
Ekinshi úlken jaýyngerlik tapsyrmany oryndaǵannan keıin ol «Jaýyngerlik erligi úshin» medalimen marapattaldy. Al 1987 jyly Aýǵanstanan aman oralǵan Kamalbek Bekteleýov áskerı qyzmetin Máskeý qalasynda jalǵastyrdy. Bul kezde aǵa leıtenant shenin alǵan ol keńester odaǵy Qarýly kúshteriniń bas shtabyn avtokólikpen qamtamasyz etetin batalon komandıriniń orynbasary boldy. Alty aıdan keıin kapıtan sheni berildi. Bas shtabta qyzmet ete júrip, 1991 jyldyń tamyzynda memlekettik tóńkeristiń kýási boldy. Sol sátte «tótenshe ókimet» Kamalbek qyzmet etip júrgen dıvızııa komandıri Zahar Bondarenkoǵa alańǵa ásker shyǵarý jóninde buıryq beredi. Biraq dıvızııa komandıri buıryqty oryndaýdan bas tartady. Sol sebepten, ol ózge ofıserlermen birge qamaýǵa alyndy. Kamalbek Bekteleýov te áriptesterimen birge Máskeýdegi Lýbıanka túrmesinde jeti kún jatty. Keıin bári bosatylyp, dıvızııaǵa oraldy. Sol kezde ol ekinshi ret «Jaýyngerlik erligi úshin» medaline ıe boldy.
Odaq ydyraǵan soń Kamalbek Bekteleýov gvardııa maıory sheninde otstavkaǵa shyǵyp, elge keldi. Aýǵan soǵysynda ıe bolǵan nagradasyna qosa «Jaýynger-ınternasıonalıst», «Aýǵan halqynyń atynan alǵys», «Urys áreketteriniń ardageri», «KSRO Qarýly Kúshterindegi 10 jyl minsiz qyzmeti úshin», Baýyrjan Momyshulynyń «Batyr shapaǵaty» sekildi medaldarmen marapattaldy.
Erbol QOShAQANOV
Atyraý oblysy,
Jylyoı aýdany