Mektep oqýshylarynyń boıyndaǵy ulttyq bolmys deńgeıi kópshiligimizdi oılantady. Olardyń kópshiligi oıyndaǵysyn ana tilinde kórkemdep jetkize almaıdy. Bul ózekti másele Qaraǵandydaǵy Maǵjan Jumabaev atyndaǵy gımnazııanyń qazaq tili men ádebıeti pániniń muǵalimi Elmıra Syzdyqovany alańdatqany sonshalyq, ol jaqynda kópshilikke avtorlyq «VV» kúndeligin usyndy. Rýhanı qundylyqtyń túrli úlgisi tápsirlengen «Bizdiń bolmys» kúndeligin alǵash Maǵjan mektebiniń 6 «A» synyp oqýshylary qoldanyp kórdi.
Ulttyq sıpattaǵy sony jobanyń avtory «VV» kúndeliktiń balaǵa ulttyq qundylyqty úıretetin tárbıe quraly ekenin aıtady. Kúndeliktiń mazmunyndaǵy ulttyq qundylyq – ulttyq ádebıetti súıýdi, mádenı ustanymǵa berik bolýdy, dástúrli taǵylymdy qasterleýdi úıretedi. Bylaısha aıtqanda, tárbıe quralynda tulǵa bolyp qalyptasýǵa qajetti dúnıeler jınaqtalǵandyqtan, ony oqyǵan oqýshy Otanyn qasterleıtin, jerin súıetin azamat deńgeıinde qalyptasady. Mádenıetti adam túsinigin boıyna sińiredi. «Oqyǵan azamat» ustanymyn ıgeredi.
– Memleket basshysy Atyraýda ótken Ulttyq quryltaıda «Qazaqty bólip-jarýǵa bolmaıdy. Biz jalpyulttyq deńgeıde oılaýǵa umtylýymyz kerek. Mysaly, árbir qazaq ata-babasyn qurmetteıdi, rýhyna taǵzym etedi. Sondyqtan shejire bizdiń mádenı kodymyzdyń ajyramas bóligine aınalǵan. Biraq biz tek qana osy túsinikpen shektelip qalmaýymyz qajet» degen bolatyn. Kúndelikte ár toqsanda belgili ulttyq baǵyttar boıynsha jumys júrgiziledi. Úıge tapsyrma beriledi. Mysaly, «Jeti atańdy jazyp, jattap kel!» degen tapsyrma beriledi. Ony mazmundy, durys toltyrýy úshin ata-áje, áke-ana jáne aǵa-jeńgeniń úlesi qajet. Sabaq barysynda qoldanatyn kúndelik sekildi otbasy músheleri nazar salyp, balamen jumys isteıdi. Suraqtaryna jaýap beredi. Kúndelik arqyly oqýshy ulttyq qundylyqtardy sińirgennen keıin álemdik ádebıetti oqytýǵa kóshemiz, – deıdi E.Syzdyqova.
Kúndelikte ár toqsan belgili bir baǵytqa negizdelgen. Avtor birinshi toqsandy «Ata-ájeniń ósıetine» arnapty. Bul baǵyt HH ǵasyrda erekshe qubylys bop kóringen qazaq zııalylarynyń basym kópshiliginiń bala kezinen sýsyndap ósken dástúrli tárbıe mektebin jandandyrady. Oqýshylar bata, sanamaq, ótirik óleń, jańyltpash jattaý, qazaq ertegileriniń mazmunyn taldaý arqyly rýhanı baııdy.
Al «Áke-ana aqyly» baǵytynda muǵalim men otbasy músheleri birigip, kúndelik arqyly balaǵa qazaqtyń salt-dástúr, ádet-ǵuryp, yrym-tyıymynyń maǵynasyn túsindiredi. Tanym kókjıegin keńeıtken bala bata berýdiń qarapaıym birneshe túrin úırenedi.
«Eńbek pen kásip» baǵyty arqyly balany bolashaq eńbek jolyn durys tańdaýǵa baýlıdy. Kúndelikte kásiptiń mal baǵý, egin salý, sáýlet ónerine úıretý, zergerlik, toqymashylyq sekildi túrli mamandyq týraly aqparat berilip, balalardyń yntasyn ańǵarady. Ár salanyń bilikti mamandarymen sheberlik synyptary, shyǵarmashylyq kezdesýler uıymdastyrady, eńbekke baýlyp, kásipke baǵyttaıdy.
Tórtinshi toqsandaǵy «Men tanıtyn álem» baǵytynda balalar álem ádebıetindegi shyǵarmalardy qazaq tilinde oqıdy. Djek London, Danıel Defo, Garrı Potter, Gýllıverdiń saıahaty sekildi shetel shyǵarmalaryn taldaıdy. «Oqýshylardyń basym kópshiligi Garrı Potter fılmin kórgen. Áserli, qyzyqty, tańǵajaıyp oqıǵalar men sıqyrǵa toly fılm ár adamnyń esinde erekshe qalǵan. Al kitabyn oqyǵan oqýshylar oqyrman retinde ózindik talǵamyn qalyptastyrady degen oıdamyn. Tanym túısigin keńeıtip, sózdik qoryn molaıta túsedi», – deıdi Elmıra Qarǵabaıqyzy.
«VV» kúndeligin otbasymen birge aqyldasyp, toltyryp kelgen bala jyl sońynda jeńimpaz atanbaq. Synyp jetekshisi aptasyna bir márte, dúısenbidegi synyp saǵatynda ár oqýshynyń kúndeligin tekserip, ashyq áńgime órbitip, keri baılanys jasaıdy. Oqý jylynyń sońynda kúndelikti úzdik toltyrǵan bala marapattalyp, yntalandyrylady. Sol sátte balanyń ulttyq dástúrdi qanshalyqty jetik meńgergeni anyqtalady.
Elmıra Qarǵabaıqyzynyń bul jobasyna qarap, kúndelik arqyly dástúrli tárbıe mektebin jandandyryp júrgenin ańǵaramyz. Erekshe kúndelik ár oqýshynyń qazaqtyń kóne ádet-ǵurpyna, ulttyq mádenıeti men dástúrine qurmetin molaıtady. Kúndelikti talqylaıtyn kúni oqýshylar mektep formasy negizinde daıyndalǵan ulttyq kıim kıip keledi.
«Balalar synyp saǵatynda kúndelikti talqylaǵandy unatady. Keıde bir saǵat azdyq etedi. Tarıhı derekterge qyzyǵady. Keıin atqa mineıik, sadaq atyp úıreneıik dep júr. Bata berýdi barlyǵy úırendi», deıdi «Bizdiń bolmys» jobasynyń avtory E.Syzdyqova.
6 «a» synybynyń oqýshysy Toqtar Ersinuly kúndelikti qulshyna toltyratyn oqýshylardyń qatarynan.
– Balamyz kúndelikti alǵash ákelgende ishin paraqtap, ózimiz de toltyrýǵa ábden qushtar boldyq. Muǵalimi ulttyq qundylyqqa negizdep, mazmunyn baıytqan eken. Sabaqtan kelgen soń, keshkilik otbasymyzben otyryp, sony toltyramyz. Minekı, tórtinshi toqsandy da aıaqtap qaldyq. Balamyz kitap oqyp, asqa bata qaıyryp, qazaqtyń salt-dástúrlerin jetik meńgerip keledi, – deıdi Toqtardyń anasy Gúldana Qamıqyzy.
Mektep ujymy bul kúndelikti aımaqtaǵy bilim oshaqtaryna tájirıbe retinde taratylsa deıdi. Rasymen, el erteńine erekshe kúndelik arqyly eńbek etip júrgen muǵalimge qoldaý kórsetilse, «ulttyq» kúndelik ulyqtalsa, quba-qup.
Qaraǵandy oblysy