Eń úlken eńbek – aqyl-oı eńbegi. Damyǵan elder aqyl jumysyn altynǵa balap, daryndyny dúnıe úshin alańdatpaı, óz isine bas qoıýǵa meılinshe múmkindik jasap otyr. Al talantty erge ynta qosar Nobel syılyǵynyń dabylyn adaqtap jatýdyń ózi artyq.
2023 jylǵy ádebıet salasy boıynsha Nobel laýreaty norvegııalyq aqyn, jazýshy Iýn Fosse ulttyq teńgege shaqqanda 441 mıllıon 685 myń teńgeni qanjyǵasyna baılady. Mine, mádenıet móri, talant qadiri. Biraq osy bir alpaýyt syılyq saıasılanyp bara jatqandaı kórinedi. Sózimiz negizsiz emes, berisi, alǵandardyń kóbi elinen ketken emıgranttar bolsa, árisi, ishinde ultyna qarsy sóz qylyshyn sermegender basym.
Álqıssa, 2019 jyly elordada ótken Azııa qalamgerleri forýmynda Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev «Azııa alyby» halyqaralyq ádebı syılyǵyn taǵaıyndaýdy usyndy. Osy usynys júzege asyp, syıaqysyna Nobelden kem emes qomaqty qarjy bólinse, elimiz úshin zor abyroı, tolassyz bedel bolmaq. «Sý ketedi, tas qalady» desek, myńjyldyqtarmen serik bolar sóz óneri – ulttyń barlyq tamyryna qan júgirtýshi, rýhynyń shyraǵy. Azııa alyptary eki jyl saıyn bas qalamyzda marapat ıelenip, shyǵarmasy talqylanyp jatsa, bul ádebıetimiz ben mádenıetimiz úshin zor qozǵaýshy ıintirekke aınalmaq!
Jaqynda jazýshy, Eńbek eri Ákim Tarazı Túrksoı uıymynyń Altyn medalimen marapattaldy. Bárekeldi degenimizben, Túrksoı tarapynan qarymy men bedeli basym marapat túrin kórip otyrǵanymyz joq. Túrki folklory, búgingi Túrki ádebıeti eýropalyq eshbir ádebıetten tómen emes. Biraq iri is-sharalardy qolǵa alý, ózara syıaqy taǵaıyndaý, aýdarma isin damytý turǵysynan Eýropadan keıin kelemiz. Eger «Kóruǵly» nemese «Manas», Qorqyt atyndaǵy halyqaralyq Túrki syılyǵy taǵaıyndalsa, bul túrki halyqtarynyń yntymaqtastyǵyna, mádenı birligine ushan-teńiz paıda keltireri talassyz aqıqat.
Ivan Býnın Nobel sahnasyndaǵy sózinde: «О́nerge jáne ádebıetke degen súıispenshilik árqashan Shved koroldigi úshin, sonymen qatar asyl shved halqy úshin dástúrge aınalyp otyr. Dańqty jaýyngerleri negizin qalaǵan shved áýleti álemdegi eń shoqtyǵy bıik áýletterdiń biri», degen bolatyn. Iá, ónerdi tóbege kótergen ulttyń dańqy da bıik. Talaı sańlaq sardarlar sóz arnaǵan 10 mıllıon halqy bar shved jurty álem nazaryn ózine buryp otyr. Bul – biz úshin eń abzal úlgi, jahandyq ǵylym men ónerge ashar aıqyn jol.