Qulager aqynnyń týǵan jerinde «Ilııas Jansúgirovtiń murasy» taqyrybynda ǵylymı konferensııa ótti. Igilikti iske uıytqy bolǵan – oblystyq «Til» oqý-ádistemelik ortalyǵy. Aqynnyń jyrlaryna ǵalymdar teorııalyq hám fılosofııalyq taldaý jasap, kózqarastaryn bildirdi. Aqsý topyraǵynda Molyqbaı qobyzynyń úni estilip, jerlesteri jyly esteligimen bólisti.
Jansúgirov aýlyndaǵy qobyzshy Molyqbaı atyndaǵy Mádenıet úıinde ótken rýhanı is-sharaǵa aqynnyń jıen nemeresi Janar Jandosova da keldi. Áýeli el azamattary ulynyń urpaǵyna qurmet kórsetip, ıyǵyna oramal japty. Jıyn tizginin ustaǵan oblystyq «Til» oqý-ádistemelik ortalyǵynyń dırektory Jeńis Hamıtuly aqynnyń jyrlarynan úzindi oqyp, eldiń rýhyn bir oıatty.
Betashar sózdi Aqsý aýdanynyń ákimi Berik Tynyshbaev alyp, qalamger murasy týraly sóz qozǵady. «Kıeli Aqsý ejelden qazaqtyń mańdaıyna bitken nebir birtýar azamattardy dúnıege ákelgen qasıetti meken. «О́z ulyn, óz erlerin eskermese, El tegi qaıdan alsyn kemeńgerdi?» dep jyrlaǵan Ilııas atamyzdyń 130 jyldyq mereıtoıy qutty bolsyn! El, jer tarıhyn urpaqtar sanasyna sińirý, babalar rýhyn qasterleý – bizdiń paryzymyz. Zamannyń birtýar jazýshysy Muhtar Áýezov: «Qazaqtyń Abaıdan keıingi zamanyndaǵy asa daryndy aqyny Ilııas Jansúgirov, ádette ózi shalqar shabyt, keremet qushtarlyqpen kósile jyrlaǵan Aqan seriniń Qulagerine uqsaıdy. Ilııas poezııasy – oıǵa qanat, sezimge nár beretin, eshqashan eskirmeıtin máńgi jas poezııa. Aqyn arýaǵyn qurmet tutqan barsha konferensııaǵa qatysýshylarǵa alǵys aıtamyn», dedi B.Tynyshbaev.
Odan keıin oblystyq mádenıet, arhıvter jáne qujattama basqarmasynyń basshysy Qýanysh Súleımenov sóz alyp, Ilııastyń 130 jyldyǵyna arnalǵan is-sharalar mándi, maǵynaly ótip jatqanyn atap ótti. Munyń aldynda «Taý tulǵaly Ilııas» atty konferensııanyń da óz dárejesinde ótkendigine toqtaldy. Derekti fılmderdiń túsirilip jatqanyn jetkizdi. Sondaı-aq mereıtoı aıasynda Molyqbaı qobyzynyń jaryqqa shyqqanyn qýanyshpen jetkizdi.
Odan bólek Halyqaralyq «Qazaq tili» qoǵamy» qoǵamdyq birlestigi Jetisý oblystyq fılıalynyń tóraǵasy Ámire Árin: «Ilekeń qazaqtyń jany, bolashaǵy úshin kúresken. Ol – qazaq tiliniń ýyzyn emgen azamat. Ádebıettiń barlyq salasyna qalam tartty. Dramatýrgııa, feleton, aýdarmamen de aınalysty. Poezııada Qulagershe serpildi», dep qalamgerdiń jan-jaqtylyǵyn ashyp kórsetti. Al Ahmet Baıtursynuly atyndaǵy Til bilimi ınstıtýtynyń dırektory, fılologııa ǵylymdarynyń kandıdaty Anar Fazyljan: «Ilııas – adamzattyq keńistikke ún qatqan adam. Ol aspektilik jaǵynan áli tolyq zerttelgen joq. Ony biz zertteýimiz kerek», deı kele «Aýyldyń aldy» óleńine taldaý jasady.
«Aýyldyń aldy aıdyn kól,
Aıdyn kólde shaǵala,
Aıdyn kóldi jaǵalaı
Aınala qonǵan qalyń el», degen óleń joldaryndaǵy A dybysy – artıkýlıasııasy boıynsha aýyz qýysynyń keń ashylýymen jasalatyn ashyq dybys. Bul dybys qazaqtildi qaýymdastyqta ári Ilııas óleńderi konteksinde aryndaǵan, arqyraǵan, aqılanǵan, ıaǵnı kedergisiz keń serpindi qozǵalyspen assosıasııalanady. Bizdiń oıymyzsha, A dybysy arqyly aqyn aýyldyń jarqyn bolashaǵyna degen oqyrmannyń sezimin kúsheıte túskisi kelgen», dedi ol aqynnyń óleń jazýdaǵy artyqshylyǵyna toqtalyp.
Taǵylymdy basqosýda Shoqan Ýálıhanov atyndaǵy Tarıh jáne etnologııa ınstıtýty bas dırektorynyń orynbasary, tarıh ǵylymdarynyń kandıdaty Shamek Tileýbaev «Ilııas Jansúgirov jáne Jetisý óńiri tarıhynyń keıbir máseleleri» atty baıandama jasady.
«Ilııas Jansúgirovti tarıhshy retinde de qarastyrýymyz kerek. Ol Jetisýdyń tarıhyn jazǵan. Mysaly, Jetisýda bolǵan 1860 jylǵy «Uzynaǵash soǵysy» týraly, «Jetisý ólkesin orystyń alýy», «Jarkent oıazynda» atty shyǵarmalar, 1916 jylǵy kóteriliske baılanysty maqalalar jazyp, el arasynan estelik áńgimeler jınaǵan. «Uzynaǵash soǵysy» orystardyń Jetisýdy, Qazaqstannyń ońtústik aımaǵyn alýdaǵy mańyzdy soǵys bolǵan. Bul soǵys orystar men qoqandyqtardyń arasynda bolǵan, oǵan qoqandyqtar jaǵynda qazaqtar da, qyrǵyzdar da qatysqan. Bul shaıqasta qoqandyqtar jeńilis tapqan. Jetisýdyń alǵashqy áskerı gýbernatory bolǵan G.Kolpakovskıı bastaǵan orys áskeri jeńiske jetken. 1910 jyly Jetisýdaǵy patsha ákimshiligi osy soǵystaǵy jeńisiniń 50 jyldyǵyn atap ótken», dedi tarıhshy.
Ǵylymı konferensııadaǵy qorytyndy sózdi oblys ákimdiginiń Ádep jónindegi ýákili Ǵabıt Tursynbaı alyp, Ilııas Jansúgirovtiń ustazdyq jolyna toqtaldy. Ol aqynnyń balalarǵa arnalǵan jyr jınaǵyn kópshilikke tanystyryp, ustazdyq jolynan syr shertti. Tulǵanyń 125 jyldyǵynda Máskeýden tapqan oljasymen bólisti.
Úsh saǵatqa sozylǵan jıyn aıaǵynda Molyqbaı qobyzynyń qońyr úni tyńdaldy. Qobyzshy Erlan Manasarov Yqylastyń kúıi «Erdendi» oryndady. Qobyzdyń saryny Alash arysynyń qońyr daýsyn elge jetkizgendeı áser qaldyrdy.
Jetisý oblysy