Ǵylymdy damytý úshin ǵylymı-zertteý ınstıtýttarynyń jumysyn jan-jaqty jetildirý qajet. Sebebi joǵary oqý oryndarynyń janynan qurylǵan ǵylymı-zertteý ortalyqtary otandyq ǵylymnyń órkendeýine eseli úles qosyp keledi. Nátıje bar.
El úkimeti 2019 jyldyń jeltoqsanynda Qazaqstan Respýblıkasynda bilim berýdi jáne ǵylymdy damytýdyń 2020-2025 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamasyn qabyldady. Sonyń negizinde densaýlyq saqtaý baǵytynda Astana medısına ýnıversıtetiniń janynan akademık E.D.Dalenov atyndaǵy profılaktıkalyq medısına ǵylymı-zertteý ınstıtýty ashyldy. Instıtýt negizinen ǵylymı bilim berý qyzmetimen qatar profılaktıkalyq medısına salasyndaǵy tájirıbelik-konstrýktorlyq jumystardy ázirleýmen aınalysady. Al negizgi baǵyttarynyń ishinde profılaktıkalyq medısına salasyndaǵy qoldanbaly zertteýler, medısınalyq jáne medısınalyq emes mamandardy oqytý, aýrýdyń aldyn alý jáne emdeý úshin jańa qaýipsiz tamaq ónimderin, fıtopreparattardy ázirleý, aýrýlardy aldyn alý jáne qaýip faktorlarymen kúresý, jasóspirimderdiń, oqýshylardyń, stýdentterdiń jáne halyqtyń basqa da nysanaly toptaryn dıagnostıkalaý, emdeý júıesin engizý jáne jetildirý syndy sharýalar bar. Osyǵan qosa ınstıtýt halyqtyń durys tamaqtaný jáne tamaq ónimderiniń qaýipsizdigi daǵdylaryn qalyptastyrý boıynsha kóp deńgeıli kommýnıkasııalyq is-sharalardy engizip, halyqtyń densaýlyǵyna, tamaq ónimderiniń sapasy men qaýipsizdigine monıtorıng jasaıdy. Halyqtyń sanıtarlyq-gıgıenalyq saýattylyǵyn arttyrý jáne qorshaǵan ortany saýyqtyrý qaǵıdattaryn ázirlep, densaýlyq jáne aýrý mehanızmderin, densaýlyq jaǵdaıynyń donozologııalyq dıagnostıkasyn zertteýmen aınalysady.
Osylardyń ishinde ózekti máselelerdiń biri – durys tamaqtaný. Atap aıtqanda, mektep jasyndaǵy balalardyń tamaqtanýy. Balalyq shaqta adamnyń aqyl-oıy men denesiniń búkil ómirlik qorynyń irgesi qalyptasady. Al taǵam – qajetti qýat pen zattekterdiń alynatyn jalǵyz qaınar kózi. Astana qalasy Bilim basqarmasynyń usynysymen jas urpaqtyń saý, zerek bolyp ósýi úshin jas ereksheligine baılanysty fızıologııalyq qajettilikterin qanaǵattandyratyn mázir jasaldy. Mektep jasyndaǵy balalarda qarqyndy ósý, qańqa men bulshyq ettiń ulǵaıýy baıqalady. Jasóspirimderdiń jynystyq jetilýine baılanysty qarqyndy gormondyq qaıta qurýlar, barlyq júıeler men aǵzalarda sapalyq ózgerister bilinedi. Sol úshin de biz usynǵan mázirdiń qorektik qundylyǵy joǵary, ıaǵnı, paıdaly zattekterge, dárýmenge baı. Ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń ǵalymdary profılaktıkalyq medısınaǵa kóp kóńil bóledi. Sozylmaly aýrýlardy zerdeleıdi.
Áıgili ǵalym ál-Farabı «Ǵylymy joq eldiń – bolashaǵy joq» degen eken.
Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev «Ana tili» gazetine bergen suhbatynda: «Toı qýalaıtyn emes, oı qýalaıtyn kezeńmen betpe-bet keldik. Bul dáýir – aqyl-oıdyń, ǵylym men bilimniń, eńbektiń dáýiri», dedi. Iá, ǵylym-bilimniń damýyna bilek sybana kirisetin mezgil taıady. Akademık E.D.Dalenov atyndaǵy profılaktıkalyq medısına ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń mamandary da eldiń saýlyǵy jolynda aıanyp qalmaıdy.
Symbat SERIKBAI,
Astana medısına ýnıversıteti, akademık E.D.Dalenov
atyndaǵy profılaktıkalyq medısına
ǴZI aǵa oqytýshysy.