Kórkine kózaıym bol Kókshetaýdyń!

Úzilip túsken monshaqtaı kó­gildir kólder men qoldyń sala­syndaı aqqaıyńdar kómker­gen, saf aýasy dertke daýa Kókshedegi tý­rıstik áleýet joǵary. Ásirese ár tó­besi, ár belesi ańyz-jyrǵa toly, su­lýlyq saltanat qurǵan Býrabaı baýraıy men zerli Zerendi, ań-qusy jyrty­lyp aıyrylatyn, kúmis tostaǵanǵa quı­ǵandaı mólt-mólt etken kólderi kóp Qor­ǵaljynnyń bıosferalyq rezervaty jáne elorda mańyndaǵy túrlenip kele jatqan týrızm aımaǵy nesibesin osy saladan taýyp otyrǵany ámbege aıan. Bú­ginde oblysta 600-den asa týrıstik kásiporyn jumys isteıdi. Jadyrap jaz kelgende Kókshe óńirine at basyn buratyn týrıster legi jyl sa­ıy­n óse túsýde. Máselen, ótken jyldyń qańtar-qyrkúıek aılary aralyǵynda oblysqa 15 838 týrıst kelgen. Bul kórsetkish – ót­ken jylmen salystyrǵanda 3,2 myń adamǵa kóp. Tórtkúl dúnıeniń talaıǵa tań­daı qaqtyrǵan tamashasyn kózi kórip, qyr-syryn kókiregine quıǵan kirpııaz sheteldikti qııan shettegi Kókshege tartyp turǵan qudiret ne deıtin bolsaq, ol eń aldymen tumsa tabıǵaty, este joq eski kezeńdegi el tarıhyn ekshegen, tyńdaǵan jannyń boıyndaǵy alpys eki tamyryn kernegen qandy qyzdyratyn aqıqaty mol ańyz, kómbedegi ýaqyt shymyldyǵy tum­shalaǵan rýhanı qazyna bolýy da múm­kin. Shólirkegen kóńildiń shólin basý úshin alty týrıstik operatormen 73 baǵyt jasa­lypty. Ár baǵytty boılap el ishin er­kin kezgen týrıst Kókshe dalasynyń arǵy-bergi tarıhyna qanyǵyp, rýhanı nár almaq. Býrabaı baýraıyndaǵy jaratylystyń ózi somdaǵan, kórkem sulý­lyqpen kómkerilgen ár tastyń óz ta­rıhy bar. Ol tarıhtyń syndarly soq­paǵy tylsym syrdyń sabasyn kúm­pil­detip, samal jelmen esilip syr sher­ter edi. Topyraǵyn tuńǵysh basqan jan ańyz qylyp aıtýy da múmkin. «El qulaǵy elý» degendeı, ǵajaıyp ólkeniń kórkine qasıet úılesip, támam eldiń tórine shym-shymdap taraı beredi emes pe? Qazir baıaǵydaı emes, barar jeriń, baǵytyń alaqanǵa salǵandaı kórinip-aq tur. О́tken jyldyń sońynda «e-Qonaq» platformasyna 182 ornalastyrý nysany tirkelgen. Bul taraptaǵy ósim 126 paıyzdy quraıdy. Týrıstik saparlar kórsetkishiniń joǵary ekeni málim. Jyl sońynda óńirge kelgen demalýshylardyń sany 1,2 mıllıonnan asqan.

Tabysty salaǵa qarjy quıyp, jumys istegisi keletinderdiń de qatary kóbeıip keledi. Byltyr negizgi kapıtalǵa salynǵan ınvestısııa kólemi 27,8 mlrd teńgege jetken. 2022 jyldyń sáıkes merzimimen salystyrǵanda 17,6 mlrd-qa nemese 158 paıyzǵa joǵary. О́tken jyldyń sońynda atap aıtarlyq birqatar iri joba júzege asyryldy. Máselen, bul oraıda Býrabaı aýdanynda «Aqbura Plaza» qonaqúıin ataı ketýge bolady. Ortalyqtyń qu­ryl­ysyna 5 mlrd teńge kóleminde qar­­jy baǵyttalypty. Memlekettik ın­ves­t­ısııanyń úles salmaǵy 10 mlrd teń­geni quraǵan. Osy qarajatqa kýrort­ty aımaqtaǵy demalys úılerin, ortalyqtardy, sporttyq saýyqtyrý keshenderin salý men qaıta jańǵyrtý jumystary júrgizilgen. Bıznestiń mem­lekettik sýbsıdııalardy alýdaǵy belsen­diligi de joǵary. 2023 jyly 105,1 mln teńgege 12 ótinim jasalyp, qoldaý taýyp­ty. Salystyrmaly túr­de aıtatyn bolsaq, 2022 jyly 5 óti­nimge 14,6 mln teńge qarajat bólingen.

О́tkenniń óreli isterin sál ǵana sabaq­taı ketsek, týrıstik óńirdegi qaınaǵan qyzý sharýanyń deńgeıi kóriner edi. Týrıs­tik baǵytty damytý maqsatynda at­qarylǵan sharýa az emes. Aldymen, kelimdi-ketimdi kisiniń aıaq izi úzilmeıtin demalys aımaǵyndaǵy tazalyq máselesin qunttap, sanıtarlyq jaǵdaıdy jaqsartý. Bul oraıda sanıtarlyq tazalaý jáne abattandyrý boıynsha jedel shtab qurylyp, atqarylatyn is-sharalardyń naqty jospary bekitilip, oblystyq bıýdjetten 30 mln teńge qarajat bólinip otyr. Býrabaı baýraıyndaǵy tórtkúl dúnıeden týrıster quıylyp kóp keletin jerlerge 27 sanıtarlyq-gıgıenalyq qondyrǵylar ornatylǵan. 27 qoqys orny uıymdastyrylypty. 110 metall konteınerler jetkizilgen. It tumsyǵy ótpeıtin qalyń ormandy jıekteı 50 aǵash konteınerler men 220 sanıtarlyq qoqys jáshikteri ornatylǵan. Janǵa jaıly samal esip turatyn alańqaılardy jıek­teı ornalastyrǵan 80 jańa oryndyq paıda bolǵan. Jazǵy ýaqytta tazalaý jáne qoqys shyǵarý kestesi bekitilgen. О́tken jyldarda ese jibergen keıbir máseleler eskerilip, qoqys jáshikterin ta­zalaý jıiligi alty retke deıin ósi­ril­gen. Osy arada aıta ketetin taǵy bir másele – zańsyz ornatylǵan 27 kom­­mersııalyq pavılonnyń bólshek­telgeni. Bul oraı­daǵy bar jumys tár­tip­ke keltirilip, týrıs­terge káde­syı, balmuzdaq, sýsyn satatyn 20 oryn zań­dastyrylyp, bólingen.

Endigi bir sharýa – abattandyrý máselesi. Kórkem dúnıeniń kókjıegin muntazdaı tazalyqpen ushtastyryp turýy kerek emes pe? Býrabaı kentindegi Ekinshi dúnıejúzilik soǵystyń ardager­lerine arnalǵan eskertkish jóndeldi. Kópshiliktiń kózi túsetin ortalyq alań qaıta jańǵyrtyldy. Shaǵyn sáýlet nysandaryna deıin nazardan tys qalmaı, qalpyna keltirildi.

Býrabaı kentiniń 700 gektar bolatyn aýmaǵynda bas jospar túzildi. Keleshekte bas josparǵa sáıkes 4 avtoturaqtyń qu­rylysy júzege asyrylady. Bir aıta keter­ligi, kóliktiń kóptiginen týrısterdiń avto­kólikterin qaıda qoıaryn bilmeı, qına­latyn kezderi de bolatyn. Jańa joba júzege asyrylǵannan keıin bul másele túpkilikti sheshilmek.

Taǵy bir súıinishti jaıt, jalpy quny 5,4 mlrd teńge bolatyn tórt kólik ın­fra­qurylym jobasyn qarjylandyrý qoldaý tapty. Atap aıtqanda, Býrabaı kentiniń Jambyl kóshesiniń joly qaıta jań­ǵyrtylmaq. Býrabaı-Qatarkól tasjo­lynyń 20 shaqyrymy kúrdeli jóndeýden ótkizilmek. Tekekól kóliniń aına­lasynda Shabaqty kóliniń soltústik aı­nalma jolyna deıingi avtomobıl jo­lynyń qurylysy 178,1 mln teńgege jań­ǵyrtylmaq. Shýche-Nıkolaevka tasjolyna kúrdeli jóndeý jasaý úshin 4 mlrd teńge qarajat bólinip otyr.

Byltyr oblys ákiminiń qaýlysymen Zerendi kýrorttyq aımaǵyn damytýdyń 2025 jylǵa deıingi jospary bekitildi. Týrıstik áleýetti arttyrýǵa baǵyttalǵan 31 ınfraqurylymdyq joba júzege as­paq. Osylaısha, 6 241,1 mln teńge kezeń-kezeńimen ıgilikke jumsalady. Zer­li Zerendi óńiri jazǵy maýsymǵa myq­tap da­ıyndalyp jatyr. Búkil dema­lys aım­aǵyndaǵy tasjoldy ja­ryq­tan­dyryp, beınebaqylaý kamera­lary ornatyldy. О́tken jyldyń sońyn­da qatty turmystyq qaldyqtarǵa ar­nal­ǵan konteınerler, jaǵajaı shatyrlary, kıim aýystyratyn kabınalar, dáret­hanalardy satyp alýǵa 4,7 mln teńge qarajat bólindi. «Kókshetaý» mem­le­kettik ulttyq tabıǵı parkiniń aýma­ǵynda demalýǵa arnalǵan oryndar, jaıaý júrginshi jolynyń boıyna ońtaıly oryndyqtar, qoqys tastaıtyn konteınerler ornatyldy. Týrıstik nysandar óz qarajaty esebinen buryn ornatylǵan talshyqty-optıkalyq jelilerge ınternet sıgnalyn qabyldaý kúsheıtkishterin ornatyp jatyr.

Kásipkerlikti damytýdyń 2021-2025 jyldarǵa arnalǵan ulttyq jobasyn jú­zege asyrý sheńberinde kásipkerlik sýbek­tileriniń jalpy somasy 105,1 mln teńge bolatyn shyǵyndarynyń bir bó­ligin sýbsıdııalaýǵa túsken 12 ótinim qaralyp, qoldaý tapty.

Osylaısha, kórikti óńirdegi týrıstik nysandar jazǵy maýsymǵa muqııat qam­danyp jatyr. Demalysyn quıqaly óńir­diń sybaǵa-syıyna arnaǵysy kelgen áleýmet Kókshege kelip, kórkine kózaıym bolsa, ókinbesi anyq.

Aqmola oblysy