Jibek óndirisi jandanady

Jobalardyń jalpy quny – 2,2 trln teńge

Kásipkerlik jáne ónerkásip basqarmasynyń málimetinshe, aldaǵy ýaqytta ınvestısııanyń ósý qarqynyn qamtamasyz etý maqsatynda óńirde 2024-2027 jyldar aralyǵynda júzege asyrylatyn 145 ınvestısııalyq jobanyń pýly qalyptastyrylǵan. Joba­lar­dyń jalpy quny – 2,2 trln teńge. Olar 18 263 jumys ornyn ashýǵa sep bolýy tıis. Agro­óner­ká­sipte – 37, ónerkásipte – 58, qurylysta – 19, týrızm boıynsha – 19 joba jáne ózge de salalar boıynsha da birqatar joba josparlanǵan. Onyń ishin­de, bıyl jalpy quny 121,8 mlrd teńgege 2 270 jumys ornyn ashýǵa múmkindik beretin 44 ınves­tı­sııa­lyq jobany júzege asyrý kózdelip otyr. Oblys boıynsha jeke ınvestorlar esebinen iske asyrylatyn 77 jobadaǵy 741 jańa jumys ornynyń ashylýy turaqty baqylaýǵa alynǵan.

Bekitilgen kestege sáıkes ın­ves­tısııalyq jobalar ekinshi toqsanda bastalady dep josparlanyp otyr. Barlyq ınvestormen tórtjaqty memorandým túzilip, búginde 14 joba bastalyp, 86 jumys orny ashyldy. Jobalardy júzege asyrýda ón­diristik aı­maqtardyń alar orny erekshe. Mysaly, Ordabasy aýda­­­nynda eki óndiristik aımaq qurylady jáne «Badam» ındýs­trıaldy aımaǵy 50 gektarǵa ul­­ǵaıady. Shubar aýy­lynda ón­diristik aımaq qurý úshin jos­par­lanǵan 60 gektar jer Badam-Shubar avtojolynyń boıyn­da, Batys Eýropa – Batys Qytaı avtodálizinen 500 metr qashyq­tyq­ta ornalasqan. О́ndiris­tik aımaqta qýattylyǵy 25 MVt qo­sal­qy stansa, 1,5 shaqyrym elektr júıesi, 2,1 shaqyrym sý jú­ıesi, 0,7 shaqyrym gaz júıesi, uńǵy­ma qurylysy júrgizilýi tıis.

Logıstıkaǵa serpin berer óndiris qajet

О́ńirde óndiris zaýyttaryn ashý maqsatyndaǵy ıgi isterge otandyq ınvestorlar da belsendi atsalysyp jatyr. Jýyrda oblys ákimi Darhan Satybaldy «EvrazııaTranzıtGrýpp» JShS baıqaý keńesiniń quryltaıshysy jáne tóraǵasy, «Qazmehlıtprom» JShS ókili Serik Ýalıevpen kezdesip, birqatar jańa jobany júzege asyrý barysyn tal­qy­lady. Bul kompanııa oblys aýma­ǵynda ınvestısııalyq joba­lar­dy iske asyrý úshin arnaıy ashyl­ǵan.

«Qazmehlıtprom» kólik-eks­pe­dı­torlyq qyzmetter kórse­­te­di jáne Qazaqstan men TMD elderiniń búkil aýmaǵy boıynsha júk tasymaldaıtyn vagon-sıs­ter­nalar men vagondar usynady.

«Qazaqstannyń logıstıkalyq múm­­kin­dikterin keńeıtý maqsa­tyn­da Túrkistan oblysynda Ortalyq Azııa men Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq arasyndaǵy eksport pen ımportty keńeı­tý­ge múmkindik beretin qurǵaq portty engizý josparlanyp otyr. Investısııa tartý, óndiris oryndaryn ashý – bizdiń basty baǵy­­tymyz. Otandyq kompa­nııa­lar­dyń bıznesti damytý jó­nin­de­gi bastamalaryna tolyq qoldaý kórsetýge daıynbyz jáne yn­ty­maqtastyǵymyz uzaq mer­zimge jalǵasady dep úmittenemiz», dedi oblys ákimi kezdesýde.

Jospar júzege asqan jaǵ­daı­da jańa kásiporyn 20 gektar aýmaqta ornalasady. Onda vagon bólshek­te­ri, taý-ken, metallýrgııa kesheni úshin, qurylys jáne aýyl sharýashylyǵy mashınalaryn ja­saýǵa arnalǵan jabdyqtar men qosal­qy bólshekter shyǵarylmaq Tarap­­tar Túrkistandaǵy «TURAN» ar­naıy ekonomıkalyq aı­­ma­ǵyn­da jańa zaýyt ashý bo­ıyn­sha bas­tamany jan-jaqty pysyq­tady. Otandyq ınvestor bul maqsatta 20 mln dollardan astam qarajat quıýǵa daıyn. Jobanyń qýat­ty­ly­ǵy jyl sa­ıyn artady. Aýy­symyna 200 tonna bolat quıa­tyn zaýytta 100-den astam jergilikti turǵyn turaqty jumys­pen qamtylmaq.

Tabıǵı talshyqtyń tamashasy

Oblysta jumys isteýge qy­zy­ǵý­shylyq tanytyp otyrǵan shetel­dik kompanııalar da az emes. Olar aýyl sharýashylyǵy, azyq-túlik óndirisi sekildi salalardy damytýda birlese jumys isteýge daıyn. Oblys boıynsha daıyn ınfraqurylymy bar 9 ındýstrııalyq aımaq orna­las­qan. Sonymen qatar 42 shaǵyn óner­kásiptik aımaqtyń qu­ry­lysy júrgizilýde. Bıyl 9 shaǵyn ónerkásiptik aımaqtyń qury­lysy aıaqtalady. Aýyl sharýa­shy­lyǵy salasynda egistikti ár­taraptandyrý, tereń óńdeýge basymdyq berilgen. Mysaly, negizinen maqtamen aınalysatyn Jetisaı aýdanynda jibek klasterin damytý maqsatynda birqatar jumys qolǵa alynǵan. Aýdanda tut ósirý arqyly jibek qurtyn óndirý baǵytynda ótken jyly kórshiles О́zbekstan elinen ákelingen japondyq «Ashıma» sortynyń alǵashqy 10 myń danasy egilgen bolatyn. Bıyl da bul jumys jalǵasyn taýyp, tut aǵashtaryn otyrǵyzýǵa 31,8 gektar jer qarastyrylyp otyr.

Jibek – jibek qurtynyń pillásynan óndirilip, toqyma-mata ónerkásibinde paıdalanylatyn tabıǵı talshyq. Mamandar tabıǵı jibek talshyqtarynan toqylǵan matalar erte zamandarda joǵary baǵalanǵanyn, Qytaıdan shyǵarylatyn jibek matalar Uly Jibek joly arqyly dúnıejúziniń basqa aımaqtaryna taralyp, saýdagerlerge mol tabys ákelgenin aıtady. Asyrandy jibek qurty barlyq jibektiń 90%-yn beredi eken. Jibek óndirisin damytýǵa qyzyǵýshylyq bildirgen 6 kásipker anyqtalyp, 52 gektar jerdiń 25 gektaryna «Shapaǵat Nury-2» sharýa qojalyǵy tut aǵashynyń «Marhaba 2017» sor­tynan 250 myń túp kóshet otyrǵyzǵan. Bıyl jos­par boıynsha Jetisaı aýdanynda 400 gektar jerge tut ósirilmek. Aldaǵy ýa­qyt­ta toqyma óndirisin damytý kóz­delgen.

«Bul óte utymdy joba, son­dyq­tan osy salany damytýymyz kerek. Jańa istiń paıdasyn dıqandar áli bilmeı júr. Bul – aǵash ósirip, ony urpaqqa muraǵa qaldyratyn kásip. Sýdy az qajet etedi, shyǵyny da kóp emes. Ekologııalyq turǵydan da qolaıly. Jibek óndirisi – álem­de­gi eń tabysty kásipterdiń biri. Jibek talshyǵy jibek qurtynan alynady. Al jibek qurtynyń negizgi azyǵy – ol tut aǵashy. Bir gektar tut baýynan ortasha eseppen 50 tonna japyraq alynady. Osylaısha, sharýa utady. Odan jip, mata shyǵarý isin damytý kerek. Is damyǵanda jumys orny kóptep ashylady. Sondyqtan jibek óndirisin jolǵa qoıý – tabysty arttyrýdyń tıimdi tásili», dedi aýdan sharýalarymen kezdesýde oblys ákimi.

О́ńirdegi damý qarqyny birkelki emes

«Aýyl amanaty» jobasy aıasynda júrgizilip jat­qan jumys­tar­dy júzege asyrýǵa «Oń­tús­tik» aımaqtyq ınvestı­sııa­lyq ortalyǵynan 100 mln teńge nesıe alynǵan. Mamandar tut aǵashyn egý arqyly otbasylyq kásip ashyp, tabıǵaty qolaıly óńirde 1 gektar jerge egilgen tut aǵashynyń japyraǵynan 2 mln teńgege deıin, al jibek qurtyn ósirý arqyly 1 gektar baýdan 4,5 mln teńgege deıin paıda tabýǵa bolatynyn aıtady. Eger óńirde osy kásip jappaı qolǵa alynatyn bolsa, ónimderdi Shyǵys Eýropa men Japonııa, Ońtústik Koreıaǵa, Qytaıǵa esh kedergisiz satýǵa bo­la­dy. Al óndirilgen ónimniń kılosyn kórshiles ózbekstandyq ın­ves­torlar 600 teńgege deıingi baǵa­da satyp alýǵa nıet bildirip otyr.

Jyl basynda baǵaly matanyń óndiris kólemin ósirý maqsatynda jol kartasy bekitilgen bolatyn. Onyń negizgi baǵyty – 2029 jylǵa deıin 10 myń gektar aýmaqqa tut aǵashtaryn otyrǵyzý. Sonymen qatar 2029 jylǵa qaraı 100 mıllıon tut kósheti men 500 myń jáshik jibek qurtynyń ury­ǵyn ósirý josparlanyp otyr. Son­daı-aq jibek jip óndirisiniń kóle­­min 2,8 myń tonnaǵa jetkizý kózdelgen.

Aıta ketelik, bıylǵy birinshi toqsanda oblystyń áleýmettik-ekonomıkalyq damýynda oń ósim bar. Kórsetkishter jaqsarǵan. Biraq jekelegen aýdan, qalalarda birqatar ındıkatordyń oryndalýy tómen deńgeıde. О́nerkásip pen óńdeý ónerkásibiniń ónim kóleminiń naqty kólem ındeksi Maqtaaral, Shardara, Otyrar, Saýran jáne Saryaǵash aýdandarynda oryndalmaǵan. Negizgi ka­pıtalǵa tartylǵan ınves­tı­sııa­nyń naqty kólem ındeksi Otyrar, Kentaý, Maqtaaral men Jetisaıda tómendeý oryndalyp otyr.

Túrkistan oblysy