Qos júrekti jaralaǵan án nemese «Nurıkamal» qalaı týdy?

«Qyzy edim men bir baıdyń «О́leń» degen, О́leńniń tektiligin dáleldegen. Jasaýym – toqsan toǵyz bolsa daǵy, Durystap, qalyńmaly tólenbegen...», – dep jyrlaıtyn Hanbıbi Esenqaraqyzy apamyz da halyqtyń aıaýly aqyn qyzdarynyń biri. «О́leń – meniń shaqyrmaı keletin qonaǵym» deıtin shaıyrdyń talaı sózine talaı án jazylǵan. Alaıda, solardyń ishinde «Nurıkamal» ániniń tuǵyry basqa! О́z suhbattarynda: «О́leń shirkin, kúnde týa bermeıdi. Ap­talap, aılap, qalam-qaǵazǵa jolamaı ketetin kezderiń bolady. Ondaıda ózińdi óziń mújip, únemi ishteı jazǵyryp júresiń. О́zińe-óziń rızalyq tanytpasań da, mundaı kezderi sharq uryp, gúlden gúlge qonǵan bal arasy sekildi aınalańnan azyq izdeısiń. Birshama «shıkizat» jınaldy delik. Endi ony balǵa aınaldyrý prosesi (kezeńi) keledi. О́leńge aınaldyratyn zerdeńe «ınvestısııa» quıasyń, ıaǵnı qalǵyp-múlgigen sana-sezimińniń oıaný qabiletine qaryz salasyń. Al qaryz degen – jaýapkershilik. Qaryz-paryzǵa jaýapkershilikpen qaraý aqynnyń aqynynyń ǵana qolynan kelmek. О́leń týdy delik. Olpy-solpy jeri joq pa synı kózben qarap shyǵasyń. Qatal talabyńnan ótken óleńdi ǵana oqyrmanǵa usynýǵa quqylysyń», deıtin Hanbıbi aqynnyń sózine jazylǵan «Nurıkamal» ániniń shyǵý tarıhy endi qaıtalana qoımas?! Jıyrma jyldan beri aıtylyp kele jatqan «Nurıkamal» ániniń qaıyrmasyna qosylmaıtyn qazaq joq. Biraq, osy ánniń kimge arnalǵandyǵyn, al onyń aqynmen tikeleı baılanysty ekendigin jurt bile bermes. Hanbıbi hanymnyń sózine súıensek, ánniń sózi óziniń joldasy ǵashyq bolyp qalǵan bir qyzǵa arnalǵan. Sazgerlik óneri bar joldasynyń aıaq astynan búlinip júrgenin kórgende aqyn júrektiń jylaǵany ras. Biraq, úsh balanyń anasy ózin sabyrǵa shaqyra bildi. Birde joldasynyń pıanınoda kúnniń batysynan tańnyń atysyna deıin yńyldap otyrǵanyn kórip, tańǵy bester shamasynda janyna keledi de: «Aıtqyń kelgeni osy ma?» dep, óleń joldaryn aǵylta jóneledi. Sóz tapqanǵa qolqa joq. Onyń ústine júıeli sózden órilgen jyr joldary joldasynyń oıyn dóp basyp otyr. Aıaýly jarynyń aqyldyǵyna, sabyrlyǵyna, aqyn­dyǵyna rıza bolǵan joldasy basyn túsirip, «Iá» deıdi de únsiz qalady. Osylaısha, qos júrekti jaralaǵan áıgili án dúnıege keledi. «Aqyndardyń basym kópshiligi ǵashyqtaryna arnaǵan óleńderinde qyzdarynyń esimderin ózgertip jatady. Biraq, men oǵan qarsy boldym. Osylaısha, ánniń aty ózgerýsiz qaldy», deıdi eken aqyn. Al endi bul án sahnaǵa qalaı samǵady? Qazaqstannyń eńbek sińirgen ártisi, ónertaný professory Kenjeǵalı Myrjyqbaevtyń shyǵarmashylyq konsertteri «Nurı­kamal» áninsiz ótpeıdi. Án oryn­daýshysyn qalaı tapty degen saýalymyzǵa opera sańlaǵy bylaı deıdi: – Sodan beri de jıyrma jyl ótipti ǵoı. 1994-95 jyldary Abaı shyǵarmashylyǵyn nasıhattap, Tashkent qalasyna jáne mańaıyndaǵy qazaq aýyldaryna baryp qaıttym. Qaıtar jolda Shymkentke soqtym. Sonda Hanbıbi Esenqaraqyzy úıine qonaqqa shaqyrdy. Myna ándi tyńdashy dedi. Unady. Sóıtsem, bul ándi bir-eki jyl buryn Farıza apamyz da tyńdap kóripti. Ol kisi: «Nurıkamaldy» qor qylmaı, Kenjeǵalıǵa berińder!» degen eken. Sodan sandyqtyń túbine saqtap qoıǵan ǵoı. Aldym. Men biletin ánniń tarıhy mynadaı: Ońtústik obkomyna qyzmetke Arqadan Nurıkamal degen ádemi, sulý qyz barady ǵoı. Hanbıbiniń kúıeýi Turdyqylysh Iztaev Nurıkamalǵa ǵashyq bolyp qalady. Aqyn degen sezimtal keledi emes pe? Muny baıqap júrgen Hanbıbi kúıeýiniń aldyna tórt shýmaq óleń qataryn tastaı salady. Oǵan da keregi sol, birden án shyǵaryp jiberedi. Án solaı dúnıege kelgen. «Nurıkamal,  Kamalym-aı, Kúndeı ashyq janaryń-aı, Qolym jetpeı, sózim de ótpeı, Jaýtańdadym qaba­ǵyńa-aı, qaraǵym-aı» degen ádemi sózderi bar. Sol Nurıkamal qazir Astanada. Osylaıshy, «Nurıkamaldy» tyńdarmanymen tabystyrǵan Kenjeǵalı Myrjyqbaev ony kompozıtor qalaı jazsa, sol nusqada, klassıkalyq naqyshta oryndap kele jatqanyn aıtady. Keıingi jyldary Jubanysh Jeksenulynyń da ánshi retinde atyn shyǵarǵan úsh án bolsa, onyń alǵashqysy – «Nurıkamal» ekeni daýsyz. De­genmen, Jubanyshtyń oryndaý­ynda romantıkalyq turǵydaǵy estradalyq saryn bar. Aqyn Marjan Ershý «Han­bıbiniń kúrsinisi, muń-sheri, oı-ıdeıasy, sóz tirkesteri kesek-ke­segi­men keıingi tolqyn jas aqyn qyzdardyń poezııasynda shashylyp túsken dándeı bop órip júr», deıdi. Al sulý ándegi Nurıkamaldyń beı­nesi ǵashyǵyna qoly jetpegen tyń­darman qııalynda kezip júr... Nurıkamal ánin gazet saıtyndaǵy maqala tirkeliminen tyńdap, mátindi oqı alasyzdar. Aınash ESALI, «Egemen Qazaqstan». ALMATY.