Qylmysqa tusaý salatyn jobalar

Sala bastamasymen qyl­­mys­tyń aldyn alý ba­ǵytynda prokýratýra, polısııa jáne probasııa qyzmetkerlerinen quralǵan arnaıy toptar qurylyp, qyl­mys­qa beıim tulǵalardyń táýe­kel toby anyqtaldy, olarmen tıisti jumys júrgizilip jatyr. Sonyń nátıjesinde densaý­lyq­qa qasaqana aýyr zııan keltirý 20, tonaý 6, qaraqshylyq 100, urlyq 25, mal urlyǵy 14, esirtki qylmystary 7 paıyz tómendedi.

Oblys prokýrory Rızabek Ojarov málim etkendeı, tıisti organ ókilderiniń qatysýy­men azaptaýdy boldyrmaý baǵy­tynda keńeıtilgen forým uıym­dastyryldy. Azaptaýdy boldyr­maý jáne azamattardyń kon­stıtýsııalyq quqyn saqtaý maq­sa­tynda barlyq qylmystyq qýdalaý organ­da­ryna beınebaqylaý kameralary qo­ıyl­dy. Sonymen qatar oblys orta­ly­ǵynda prokýratýranyń bastamasymen «Tergeýshiler sleti» ótkizilip, oǵan tergeý jáne anyqtaý salasynyń jas mamandary, sot, advokatýra, kásibı sarapshylar, kúshtik qurylym basshylary, sala ar­dagerleri men ǵalymdar qatysty.

«Jıynda qylmystyq is júrgizý men sot tergeýi kezindegi keıbir kemshilik sóz boldy. Tergeý salasynyń mamandary men ardagerleri ozyq tájirıbeleri­men bólisti, jas býynǵa aqyl-keńeste­rin aıtty. Qyzylorda oblystyq polısııa departamentiniń arnaıy jattyǵý ala­ńynda bilikti tergeýshiler jas maman­darǵa kisi óltirý, páter urlyǵy jáne jol kólik oqıǵasy qylmystary boıynsha oqıǵa ornyn qarap, tekserýden sheber­lik sabaqtaryn ótkizdi», deıdi Rızabek Kárimuly.

Qylmystyq atqarý júıesi depar­ta­mentine qarasty 3 mekeme beınebaqy­laý kameralarymen tolyq qamtylǵan. Jergilikti bıýdjetten uıaly baılanys­ty buǵattaý quraldaryna 200 mln teńge bólinip, oǵan alynǵan qurylǵy aqsha qarajattarynyń onlaın-tranzaksııasyn buǵattaýda oń nátıje kórsetti.

Bıyl prokýratýra 123 myń aza­mat­­tyń quqyn qorǵap, 560 mln teń­ge­den astam qarjynyń memleket paı­dasyna óndirilýine qol jetkizdi. Ob­lys turǵyndaryn aýyzsýmen qamta­ma­syz etetin «Aral» salynyp jatqan kásip­oryndar birlesken dıreksııasy fılıa­lynyń byltyr tarıftik smetany 460 mln teńgege oryndamaǵany bel­gili boldy. Endi mekeme osy somany tutynýshylarǵa qaıtarý úshin tarıfti túsirýi kerek. Prokýratýranyń ýáki­letti organǵa engizgen usynysyna oraı fılıalǵa 6 mln teńge aıyppul salynyp, aldaǵy ýaqytta tarıf 30 teńgege tómendeıtin boldy.

«Qazsýshar» ShJQ RMK Qyzylorda fılıalynyń da uzaq jyl boıy qor­sha­ǵan ortaǵa emıssııa tólemaqysyn tó­le­meı kelgeni anyqtaldy.  Pro­kýratýra engizgen qadaǵalaý aktisimen mekemeden bıýdjetke 357 mln teńge óndirildi. Jer salasyndaǵy buzý­shy­lyqtarǵa baılanysty 5 usynys engi­zilip, 9 adam tártiptik jaýapkershilikke tar­tyldy. Kadastr­lyq quny 23 mln teńge bolatyn 21 jer ýchas­kesi memleketke qaıtaryldy.

Kásipkerlikti qorǵaý salasynda da prokýratýranyń «Atameken» kásipker­ler palatasy, bıznes salasy ókilderi­men dıalog ornatýy kóptegen zańsyzdyq­ty boldyrmaýǵa sep bolyp otyr. Osy­nyń arqasynda jalpy quny 725 mlrd teń­ge bolatyn 10 ınvestjoba boıynsha keder­gi men buzýshylyq joıyldy. О́ńirdegi ­2300-den astam kásipkerdiń quqy qorǵalyp, 17 laýazymdy tulǵa jaýapqa tartyldy.

Tekserý kezinde tıisti organdardyń «Syrdarııa aýdanyndaǵy suıytylǵan tabıǵı gaz óndiretin zaýyt» jobasy aıasynda 3 gektar jer ýchaskesin tabystaýdyń merzimin kemitip belgilep, ınvestordyń quqyǵyn shektegeni anyqtaldy. Oblys ortalyǵynda jylý ortalyǵyn salyp jatqan «Aksa enerdjı» kompanııasy da tıisti jer aýmaǵyn ala almaǵan. «Shalqııa sınk» kásipornyna profılaktıkalyq baqylaý jasaǵandar Kásipkerlik kodeksi talaptaryna qarama-qaıshy keletin áreketke baryp, kásipkerge 112 mln teńge aıyppul arqalatatyn 19 hattamany negizsiz toltyrǵan. Jańaqorǵan aýdanyndaǵy «Tomat pastasy óndirisi» jobasy boıynsha jer ýchaskesin tabystaýda jerdiń sanaty kórsetilmeı, ınvestorǵa negizsiz shyǵyndar tóleý mindettelgen. Prokýratýra usynysymen ınvestorlarǵa qatysty barlyq sheshim zańǵa sáıkestendirildi.

«Memleket basshysy aımaqtarda ınvestjobalardy iske asyrýǵa nıetti kásipkerler aldynda kedergi kóp bolatynyn basa aıtty. Sondyqtan da bıznesti qorǵaý, onyń júıeli problemalaryn anyqtaýǵa arnalǵan jumysymyz jalǵasa beredi. Bul rette aýdandardy aralap, kásipkerlermen kezdesýler ótkizdik. Osy baǵyttaǵy mobıldik top udaıy jumys isteıdi», deıdi oblys prokýrory.

Jýyrda oblys ákimdigi men prokýratýra birlesip ótkizgen keńeıtilgen otyrysta kámeletke tolmaǵandar ara­syn­daǵy quqyqbuzýshylyqtyń aldyn alý jáne balalardyń jazǵy demalys ke­zindegi qaýipsizdigi qaraldy. Oblysta bala­lardyń qatysýymen jasalǵan aýyr qylmystar, toptyq tóbelester, basqa da quqyqbuzýshylyqtar tyıylmaı turǵa­ny ras. Jıynda osyndaı olqylyqty boldyrmas úshin ata-ana jaýapkershi­li­gin kúsheıtýge asa mán berý qajettigi aıtyldy. Bul baǵytta polısııa ıns­pektorlary da jumysyn shıratqan jón. Olardyń esepke alynǵan balalarmen tıisti profılaktıkalyq jumystardy óz dárejesinde júrgizbeýi bylaı tur­syn, tárbıeleý mindetterin oryndama­ǵan ata-analardy profılaktıkalyq esep­ke almaǵany da anyqtalǵan. Onyń sońy basqa da qylmystarǵa, otbasyndaǵy tur­­mystyq zorlyq-zombylyqtarǵa soq­tyryp otyr. Jaqynda ǵana Shıeli aýdanynda bolǵan balalar arasyndaǵy qaqtyǵystan bir jasóspirim qaıtys bol­dy. Qazir osy is boıynsha saraptama ta­ǵa­ıyndalyp, tergeý bastalyp ketti. Oblys pro­kýrorynyń aıtýynsha, mundaı ister onyń jeke baqylaýynda bolady.

Prokýrorlardyń uıymdastyrýy­men aqsaqaldardyń, jergilikti atqarýshy organ, qoǵamdyq birlestikter, úki­met­tik emes uıymdar ókilderiniń qa­ty­­sýymen ótken keńeıtilgen otyrys­ta Ardagerler jáne Áıelder keńe­si­men ózara yntymaqtastyq týraly me­morandýmǵa qol qoıyldy. Onyń aıasynda otbasynda júıeli túrde janjal shyǵaratyn 336 adamnyń tizimi ja­salyp, árqaısysymen jeke-jeke pro­fı­laktıkalyq jumys júrgizilip, qu­qyq­tyq, psıhologııalyq, áleýmettik, medı­sınalyq kómekter kórsetilip jatyr.

Aımaqta berekesin saqtap, ózgelerge úlgi bolyp otyrǵan eldi mekender de az emes. Mysaly, keıingi 2 jylda óńirdegi 144 aýyldyq okrýgtiń 49-ynda eshqandaı qylmys tirkelmegen. Osylardyń arasyn­daǵy 18 aýyldyń dúkenderi araq-sharap satýdan bas tartypty. Bul da oqys iske oılanbaı baryp, opyq jep qalatyndardyń qatary azaıýyna sep.

Osy sebepten de prokýratýra «Qy­lmyssyz aýyl – kemel keleshek kepili» qa­natqaqty jobasyn iske qosyp, bastama jergilikti  aqsaqaldar, ákim­dik, polısııa, máslıhat depýtattary, qoǵamdyq birlestikter tarapynan qoldaý tapty.

QYZYLORDA