Onyń shyǵarmalarynan úılesim úlgisin tabý qıyn. Sulýlyq sıpattary da anyq ańǵarylmaıdy. Qısapsyz qıyndylardyń qısynsyz qııýlasýy kózge qorash, kóńilge oǵash kórinýi múmkin. Tipti shatasqan shaldýardyń shatpaǵy dersiz. Biraq Pıkassonyń dál osy «usqynsyz» týyndylary – keskin óneriniń kesek týyndylary bolyp baǵalanady. Sebebi bul da estetıkanyń bir kategorııasy.
Muny alǵash ret teorııalyq turǵyda paıymdaǵan Arıstotel edi. Ol óziniń «Poetıkasynda» shyǵarma qashanda ásem formada bolady, al ónerdiń pánine ásemdik te, usqynsyzdyq ta jatatynyn jetkizedi. Al ádebıettanýshy Iý.Borev «Usqynsyzdyq pen ásemdik – bir-birimen myńdaǵan asýlar arqyly baılanysqan qaıshylyqtar» dep anyqtama beredi. Shekspırdiń Gamletin eske túsireıik. Onda táńir tektes kúnniń ózi jıirkenishti ólekseni nurymen aımalap, qurt-qumyrsqa týdyratynyn aıtady.
Mysalǵa alsań anaý turǵan mujyqty,
Qyzyqsyzdaý qalpymen ol – qyzyqty, –
degen E.Evtýshenkonyń óleńi bar edi. Endeshe, Pıkassonyń shyǵarmalary da usqynsyzdaý ustynymen – ádemi. Sebebi ol álemdi ózinshe beıneleýge tyrysqan.
Pabloǵa deıin sýret óneri akademııalyq baǵytta damydy. Qylqalam sheberleri nysandy qaz-qalpynda búge-shúgesine deıin qaǵazǵa túsirýdi maqsat etti. Biraq bul alǵashqy fotoapparattar da shyǵyp jatqan ýaqyt edi. Halyq eshqandaı sýretshi jaldamaı, qalaǵan beınesin qaǵazǵa túsirip alýǵa múmkindik aldy. Osy sátte gıperrealısttik baǵytta qalam terbeýshiler óner keńistiginde ózekti bolmaı qaldy. Pıkasso ol tusta tyńǵylyqty izdenis ústinde edi. Sýret mektebinde oqyp júrgende muǵalimder oǵan basqa kartınalar men músinderdi kóshirtip qoıatyn. Ol bolsa oqytýdyń mundaı joly túk paıdasyz, kónergen ádis dep sanady. Aqyry jasampaz sýretshi beıneniń ózin emes, onyń sanadaǵy kórinisin qaǵazǵa túsirýge bolatynyn túsindi. «Biz bárimiz sonaý Van Gogtan bastap, óz betimizben saýat ashqandarmyz, tipti qara dúrsin qaǵaz boıaýshylarmyz. Dástúr akademızmge uryndyratyn bolǵasyn, óz tilimizdi ózimiz qaıtadan oılap tabýǵa májbúr boldyq. Bizdiń zamanymyzdaǵy árbir sýretshi «a»-dan bastap «ıa»-ǵa deıin óz zańyn ózi oılap shyǵarýǵa quqyq aldyq», deıdi ózi. Nátıjesinde, pikirles sýretshi Jorj Brak ekeýi beıneleý ónerine kýbızm degen jańa stıl alyp keldi.
Pıkassonyń ataǵyn dál osy baǵytta jazylǵan kartınalar shyǵardy. Álbette, bastapqyda adamdar kýbızmge shoshı qarady. О́ner ólkesine jolatqysy kelmedi. Oǵan «birtúrli» sýretshi dep mensinbeı qarady. Biraq Pablo da olarǵa laıyqty jaýap beretin. «Birtúrli nárselerdiń sýretin salatatynymdy bilemin, biraq álemniń ózi – biz úshin birtúrli meken», deıdi ol.
Pıkasso klassıkalyq formada kartına jaza almaǵannan keıin, osyndaı tájirıbege bardy dep oılaýyńyz múmkin. Biraq bul qate tujyrym. Ágárakı, Pabloǵa akademııalyq standartqa saı kartına salýdy tapsyrsańyz, ol ony op-ońaı jazyp shyǵar edi. Onyń maqsaty basqa boldy. Ol neǵurlym bala qııalymen oılanýdy qalady. Bala sııaqty qalam ustaǵysy keldi, bala sııaqty jazǵysy keldi, bala sııaqty álemdi kórgisi keldi. «Rafael sııaqty sýret salyp úırený úshin men tórt jyl ýaqyt jumsadym. Al bala sııaqty sýret salý úshin maǵan ómirbaqı úırený kerek», deıdi ol. Osy sózinen-aq súleı sýretshiniń arǵy arhetıpti ańsaǵanyn, ilki túsinikti indete kóksegenin baıqaı alamyz. Osylaısha, 1937 jyly Pıkasso bala kózimen eresekterdiń qylmysyn áshkere etedi. Ol kartına «Gernıka» dep atalady.
1936 jyly Ispanııada Azamattyq soǵys bastalady. Pıkasso Parıjde turyp jatqanymen, Ispanııadaǵy soǵys oǵan qatty áser etti. Ne degenmen ol ısi ıspan jurtynyń ulany ǵoı. Kelesi jyly sáýirde Ispanııanyń soltústigindegi Gernıka qalashyǵyn Franko men onyń adamdaryna kómektesip júrgen Germanııa áskeri bombalady. Gernıka Pıkassonyń týǵan jerine jaqyn ornalasqan shahar edi. Barlyǵy alty júzge jýyq adam opat boldy, toǵyz júzge jýyǵy jaralandy, olardyń ishinde balalar da bar. Osylaısha, beıkúná beıbit turǵyndar surapyl soǵystyń qurbandaryna aınalyp ketti. Munyń bári sýretkerdiń júregin qatty jaralady. Halyqqa oq jaýdyrǵan áskerge qatty narazy boldy. Ol erekshe shabytpen eni 3,6 m, uzyndyǵy 8 m bolatyn «Gernıka» atty kólemdi kartınany salyp shyqty. Bul azamattyq bulqynysy edi.
Kartınada eń birinshi buqanyń beınesi erekshe kórinedi. Bul Ispanııa rámizi – korrıdonyń astarly rámizi bolýy múmkin. Ekinshi nazar aýdaratyn beıne – ólgen sábıin kóterip turǵan ananyń tragıkalyq beınesi. Munda Injildiń ilki ańyzy eske túsedi. Bul ıspan halqyna jaqsy tanys. Sebebi árbir dinı merekelerde uly Ǵaısany joqtaǵan Márııanyń beınesin sherýde alyp júrý dástúri bolǵan. Taǵy bir mańyzdy keskin – kógershin. Dál Pıkassonyń «kógershininen» keıin bul qus beıbitshilik belgisi atanǵanyn aıta ketý kerek. Joǵaryda álsiz ǵana jaryq berip turǵan shamdy kóre alamyz. Pıkassonyń dinı sımvolıkany jaqsy bilgenin eskersek, muny Qudaıdyń kózi esebinde tápsirleýimizge bolady. Shamdal, kún, juldyz – qashanda qudiretti kúshtiń beınesi bolyp eseptelgen. Taǵy bir baıqaıtynymyz, kartınanyń tómengi tusynda bir gúl aman qalǵan. Bul sýretshiniń aldaǵy altyn zamanǵa degen senimi bolýy bek múmkin. «Kún faıa kún», olaı emes te shyǵar. Abaıdyń sózi. Sebebi týyndynyń maǵynasyn túsindirip berýdi suraǵan jandarǵa Pıkasso: «Sýretshi sımvoldardy túsindirýshi emes. Áıtpese olardy kóp sózden kóshirip sala salýǵa bolar edi!», degen eken.