О́tpeli kezeńde bastyq bolý da qıyndady. Ásirese shtat qysqartyp, ujymdy shaqtaýdan ótken qııanatty basyńa bermesin. Burynǵydaı emes, qyzmette kimdi qaldyryp, kimdi ketiremin deseń, óz quzyryńda. Birdi-ekili erejeni buzbaı, kóńiliń soqqandy qaldyryp, qalǵanyn tizgin sypyryp «shúý qaraquıryq» deýińe ábden quqyń bar.
Pyqyptyń istep otyrǵan tirligin odan basqa maman aýystyra almaıtyn bolǵandyqtan, ildálap jarty shtattyq qyzmette qaldyrǵanmyn. Tomaǵa tuıyq, azdap júris-turysynda áperbaqandyq ta bar, zamandastarymnyń arasynda «qojanasyrlyǵyn» da biletinmin...
Biraz kún ótken soń, Pyqekeńniń úıindegi jeńgeı habarlasady.
– Aınalaıyn qaınym, osy aǵańdy jarty «shtatqa» túsirgenińe rahmet!.. – degeninde, jeńgem de qyrsyǵyn shıratyp tur ma desem, jo-joq, aǵynan jarylyp ańqyldap tur. – Jarty shtatqa túskeli beri, jarty kún túzde, jarty kún úıde, raqat! Raqat deıtinim, buryn burylyp qaramaıtyn úı tirligine aralasyp, kákir-shúkirden tartyp, biz jumystan kelgenshe tap-tuınaqtaı etip otyratyn boldy. Ǵumyry aralaspaǵan ashanasyn bir-eki as ázirlep-aq eńserip aldy... Tolyq shtatta júrgeninde eki kúnniń birinde áláýláıin aıtyp keshtetip kelip júrýshi edi... Jarty shtattyq qyzmetine barsa da, bizden buryn úıde... Buryndary kúnine mindetti túrde bir qorap temekini áreń-páreń jetkizýshi edi, qazir: «men jarty shtattamyn, sondyqtan eki kúnge bir páshki jetedi», dep jasaǵan únemine rızamyn!
...Pyqyptyń qyzmettegi syrlas-sybaılasy Ildebaıdy shaqyryp, jarty «shtattaǵy» dosynyń hal-ahýalynan syr sýyrtpaqtap edim:
– Oıbaı, baseke, ózgerip ketti ol anturǵan! – dep zarlaı jónelsin. – Bir ǵana qylyǵyn aıtaıyn. Kún aralata túski tamaqqa barǵanda, birge turyp as alamyz. Birinshisi ǵoı, «polovınka» alady. «Kotletti» de, garnırin da daýlasyp otyryp: «Men jarty shtattaǵy adammyn» dep aıǵaıǵa basyp, aqyry aspazshy ataýlyny kóndirip, bár-bárin: jarty kotlet, jarty garnır, jarty kampot, eń aıaǵy tilim nandy da ekige bóldirip alyp jep otyrady...
...Jarty aıdan soń jeńgeı habarlasady, daýysynda diril, sózinde úreı basym.
– Qaınym-aı, ótkende qýanǵanym erterek bopty. Pyqyptan qorqa bastadym... Tún uıqysyn qysqartyp, tún ortasy aýa: «Maǵan tolyq tún uıyqtaýǵa bolmaıdy», dep túregelip otyratyndy shyǵardy... Ne tamaq isteseń de, jartylaı iship, jartylaı tabaǵynda qaldyratyn boldy. Áńgimesin tek jartylaı aıtyp, ári qaraı aýzyn býǵan ógizden ármen bolyp alady... bireý-mireý telefonmen sóıleskenin estip, ar jaǵyndaǵynyń ne oılap, ne piship qalǵanyn bile almaı dal bolamyn... nesin aıtaıyn, bári jarty... bár-bári... —dep kemseńdep qoıa bergeninde ne aıtarymdy bilmedim...
...Bar qyzmetkerdiń basyn qosyp jınalys ótkizip otyrǵanmyn. Bir ýaqytta jınalystyń tup-týra orta kezeńinde bireý esikti ashyp shyǵyp ketip bara jatyr, sulbasynan tanydym – Pyqyp...
Ertesinde Pyqypty jeke shaqyrttym:
Ánsheıinde aıqara ashyp kiretin esigin jartylaı ǵana ashyp qysylyp-qymtyryla kirdi. Ornymnan turyp:
– Assalaımaǵaleıkým! – dep qol usynyp edim:
– Álık... – dep qana, burynǵy ala júgiretin qos alaqanynyń jartylaı ushyn ǵana usyndy. Otyrýyn ótinip edim, oryndyqqa jartylaı ǵana quıryq ushymen jaıǵasypty.
Birli-jarym bir nárselerge suraý salyp edim, bári jarty, sóziniń aıaǵy, oıynyń ortasy joq oısyrap-aq qalypty...
Mán berip ústi-basyna kóz júgirtsem: shashynyń jartysy taralǵan, teń jartysy uıpa-tuıpa... bir aıaǵy jartylaı aına dersiń, ekinshi etigin tazartpaǵaly bir aıdyń júzi bolǵan-aý shamasy... shalbarynyń bir balaǵynyń qyry oqtaı, qarsy buty qatpar-qatpar, kári qoshqardyń moınynan ármen... Bet álpetindegi jarty murty men qarsy jaǵyndaǵy jartysy alynǵan saqalyna kózim túsip eriksiz myrs etip kúlip jibergenimdi de bilmeı qaldym...
Qalyń oı ústindemin. Pyqekeńdi bul beıshara halden qutqaryp, tolyq qyzmetke alaıyn desem, jaǵdaı kótermeıdi. Tolyq bostandyq berip birjola qutyla qoıaıyn desem, mamandyǵy kerek, odan basqalar atqara qoıatyn is emes...
Kúni boıy del-sal kúıde, bir sheshimge kele almaı, eki ortada jartylaı bastyq bolyp otyrdym da qoıdym.
Berik SADYR