«Batyrlar alleıasyna» tyń kózqaras qajet
Germanııa áskeriniń Keńester odaǵyna shabýyl jasaǵanyna aldaǵy 22 maýsym kúni 83 jyl tolǵaly otyr. Qazaq eline tikeleı qatysy joq osy surapyl soǵysta qanshama bozdaǵymyz kóz jumdy. Erliktiń eren úlgisin kórsetken batyrlarymyz da jetkilikti. Biraq bıyl Jeńistiń 79 jylyn atap ótkenimizben, soǵys salǵan jara tolyq jazylyp boldy dep aıta almasaq kerek.
Qazaq eli óziniń ǵasyrlar boıy ańsaǵan táýelsizdigine qol jetkizgeli de 30 jyldan asyp barady. Búginde óz tarıhymyzdy ózimiz jasap jatyrmyz desek te jarasady. Alaıda keıbir isterimizde esh ilgerileýshilik, alǵa qaraı umtylys joq desem, artyq aıtpaǵanymyz. Máselen, ózimizdiń súıikti qalamyz Kókshetaýdyń qaq ortasynda, batyr atamyz Baýyrjan Momyshuly atyndaǵy kósheniń boıynda «Batyrlar alleıasy» kesheni bar. Onda osy kúnge deıin 15 shaqty ózge derbes memleketterdegi batyr qalalardyń attary battıyp jazylyp tur. Oǵan qarap oılanǵan ne qala turǵynyn, ne kelgen qonaqty kórgen emespiz. Múmkin, biz sekildi oılanǵan da bolar, biraq qarapaıym halyqtyń qolynan ne keledi deısiz?
Al sol ózge elderdiń astanalary men batyr qalalarynyń ornyna ózimizdiń Qazaqstanymyzda jasaqtalyp, aınalasy eki-úsh aıdyń ishinde qan maıdanǵa kirip urys salǵan 15 dıvızııamyz ben ulttyq brıgadalarymyzǵa qatysty tolyq maǵlumattar, ótken joryq joldary týraly naqty derekter jazyp qoıylsa, utarymyz kóp bolmas pa? Sondaı-aq áskerı ushqyshtarymyz ben áskerı-teńiz floty sapynda soǵysqan jerlesterimiz ben partızan jasaqtary qatarynda shaıqasqan qandastarymyz haqynda da málimetter jazyp qoıylsa, olardyń aldyndaǵy bir mindetimizdiń oryndalǵany emes pe? Ári bul keshendegi málimetter kókshelikterdiń boıynda maqtanysh sezimin týǵyzyp, jastarymyzdyń otansúıgishtik rýhyn qalyptastyrýǵa da qyzmet eter edi.
Serik QASYM,
eńbek ardageri
KО́KShETAÝ
Naǵyz ájeler qaıda júr?
Jaqynda «Egemende» ońtústikqazaqstandyq ardager ustaz, ıaǵnı áriptesim Jumagúl Nálibaevanyń «Nıet pen peıil oń bolsyn» degen taqyryppen adam salıqaly jasqa kelgen kezinde ózin qalaı ustaǵany jón degen máselege qatysty shaǵyn maqalasy jarııalanǵan bolatyn. Jarııalanymda kóterilgen másele búginde birshama jasqa kelip, ómir kórgen biz sekildi zamandastarymdy da oılandyrǵany anyq. Osy sebepti de bolar, atalǵan taqyrypqa oraı ózim de ún qosqandy jón kórdim.
«Qazaqy negizimizge tartsaq, keıingimiz nemere, aldymyz shóbere súıip jatqan shaqta tabıǵatymyzǵa qarsy kelmeı-aq tán sulýlyǵyn emes, jan sulýlyǵyn jetildirip, urpaǵymyzǵa ulttyq tárbıe men ulttyq qundylyqtarymyzdy nasıhattasaq, saýapty is bolar edi» dep oı túıedi avtor. О́te oryndy aıtylǵan sóz. Ár jastyń óz ereksheligimen qatar, jaýapkershiligi de bolatynyn umytpaýymyz kerek. О́z basym búginde apa jasyna jetkenime shúkir deımin, osy atqa laıyq bolýǵa umtylyp kelemin. Qazirgi zaman aǵymyna sáıkes ádemi qartaıyp, óz otbasyńnyń qazynaly qarııasy bolyp otyrǵanǵa ne jetsin!
Ádebıet páninde «Naǵyz áje qaıda?» degen áńgime bar. Aýyldan dosynyń anasy kelgende bir er adam balasyna: «Búgin saǵan naǵyz ájeni kórsetemin» deıdi. Biraq ákesiniń ulyna aıtqany oryndalmaı qalady, ıaǵnı uly dosynyń anasynan naǵyz áje beınesin kóre almaıdy. Qazirgi ómir shyndyǵyna jaqyn bul jaıt kim-kimdi de oılandyrsa kerek. Búginde nemeresine besik jyryn aıtatyn apa-ájeler neken-saıaq. Bul, ókinishke qaraı, ulttyq dástúrimizden qol úzip bara jatqanymyzdy aıǵaqtaıdy. Sondyqtan kóneden kele jatqan qundylyqtarymyzdy joǵaltpaý, urpaǵymyzdyń rýhanı múgedekke aınalyp ketýine jol bermeý jaǵyn osy bastan oılastyrmasaq, erteń kesh bolady.
Gúlzıra NÚKIShEVA,
ardager ustaz
Almaty oblysy
Talantty tulǵanyń esimin ulyqtaıyq
Qazaq topyraǵynda ultqa qyzmet etken óner ıeleri az bolmaǵan. Solardyń biri de biregeıi – on saýsaǵynan kúı tógilgen daraboz kúıshi, Qazaq KSR-nyń halyq ártisi Ábiken Hasenov. Anda-sanda dúldúl óner sheberiniń kúılerin tyńdaǵanymyz bolmasa, ómir dereginen habarymyz shamaly edi. О́tkende «Shalqar» radıosynan belgili jýrnalıst Janar Orazymbetovanyń «Daraboz» habaryn tyńdaý barysynda kúıshi jaıynda kóptegen maǵlumatqa qanyǵyp, tanym kókjıegimiz keńeıe túskendeı boldy.
О́ner joly kúrdeli, soqtyqpaly bolyp keledi. Ábiken Hasenov aǵamyz da sondaı taǵdyry kúrdeli tulǵa. Ataqty kúıshi Táttimbettiń kúılerin halyqqa jetkizýshi retinde tanylǵan Ábiken ózi de janynan kúı shyǵarǵan ónerpaz. Onyń «Qońyr» atty kúıi, atynyń ózi-aq aıtyp turǵandaı, birqalypty óner aǵyny ispettes, baıaý ǵana, eppen oryndalatyn shyǵarma. Kóz aldyńa ómirdiń ótkinshi ekendigin elestetetin oıly dúnıe. Tereń pálsapalyq astarǵa toly áýenniń kúmbiri. Oılantýmen birge, adamdy alys kókjıekterge jetelep qana qoımaı, janyna nur quıyp, kóńiline shýaq darytatyndaı áser qaldyrady. Kúı sonysymen de dara, ómirsheń.
Halqymyz qashanda ónerpaz ul-qyzdaryn qadirlep, tóbesine kóterip otyrǵan. Osy turǵydan alǵanda, Ábiken aǵa da qasterleýge ábden laıyqty tulǵa. Bizdiń Qurmanǵazy atyndaǵy Ulttyq konservatorııadan nemese Temirbek Júrgenov atyndaǵy О́ner akademııasynan Ábiken Hasenovke arnap dárishana ashylsa degen usynysymyz bar. Almaty men Astana qalalarynyń birinen kóshege aty berilse de oryndy bolar edi.
Káribaı ÁMZEULY,
zeınetker
Túrkistan oblysy