О́ndiriste ósim bar

О́z aldyna qurylǵan oblystyń osy ýaqyt ara­lyǵyndaǵy ekonomıkalyq-áleýmettik damý kórsetkishi eselep artyp, eldiń rýhanı ómiri de oń ózgeriske ıe boldy.

Jýyrda óńirge kelgen Premer-mınıstr Oljas Bektenov Memleket basshysy tap­syrmalarynyń oryndalý barysy men «Jaıly mektep» ulttyq jobasyn júzege asyrý aıasynda atqarylyp jatqan jumystar bary­symen tanysqan bolatyn.

«Memleket basshysynyń oblysqa issa­pary barysynda óńirdi bolashaqta eń iri óndiristik, ınnovasııalyq, týrıstik jáne sport­tyq ortalyqqa aınaldyrý jónin­de mindetter qoıyldy. Bul baǵyttaǵy qadam­darymyz aıqyn, belgilengen josparlarymyzdy naqty júzege asyrýǵa kóshtik.

Birlesken jumystyń nátıjesinde oblys­tyń odan ári damýyna yqpal etken birqatar shara qabyldandy. Máselen, ótken jyly oblys bıýdjetiniń túsimderi 795,5 mlrd teńgege jetti», deıdi Almaty oblysynyń ákimi Marat Sultanǵazıev.

Sonymen qatar ınvestorlarmen júrgi­zilgen belsendi jumystyń arqasynda oblys ekonomıkasyna jalpy kólemi 705,3 mlrd teńge ınvestısııa tartylyp, 2022 jylǵa qaraǵanda byltyrǵy kórsetkish 10,7 paıyzǵa ulǵaıǵan.

Nátıjesinde, oblystyń áleýmettik-ekono­mıkalyq damýynda oń dınamıka saqtaldy. Máselen, ótken jyly jalpy óńirlik ónim kólemi 2,4 paıyz ósimmen 4,9 trln teńgege jetti nemese respýblıka boıynsha 5-orynǵa turaqtady. Jalpy óńirlik ónim jylyna ortasha 800 mlrd teńgege artyp otyr.

«О́nerkásip oblys ekonomıkasynyń lokomotıvi bolyp tabylady jáne jalpy óńirlik ónimniń úshten bir bóligin quraıdy. Onyń ishinde óńdeý salasy 90,4 paıyzǵa artyp, respýblıkada 1-orynda bolsaq, al ón­diriletin ónim kólemi 1,6 trln teńgeni qurap, 7-oryndy ıelenemiz. Salada 44 jańa kásip­oryn paıdalanýǵa berilip, jumys istep turǵan 12 kásiporyn keńeıtildi, qosymsha 1684 jumys orny quryldy», deıdi óńir basshysy.

Oblysqa 5 iri transulttyq kompanııa tartylyp, jobalaryn iske asyrýdy bastap ketti. Tarqatyp aıtsaq, kartop chıpsıin óndiretin «PepsiCo», temeki buıymdaryn shyǵaratyn «KT&G», «A» klassty qoımalar boıynsha «OZON»-men birlesken «Focus Logistics», «Stroıtel 98» jáne «Rungis International» saýda-logıstıkalyq haby.

Sondaı-aq otandyq «Altyn taǵa» kompanııasy quny 120 mln dollar bolatyn qurylys materıaldaryn shyǵaratyn óndiris keshenin salýdy bastady.

Quny 100 mln dollardy quraıtyn eli­miz­degi eń iri jylý oqshaýlaǵysh ma­terıal­dar zaýytyn iske qosyp jatqan reseılik «TehnoNIKOL» kompanııasy, sondaı-aq 290 mln dollar ınvestısııa kólemimen «Jetisý volframy» volframdy tereń óńdeıtin zaýyt qurylysy aıaqtalýǵa taıaý.

Maıatnıktik kóshi-qondy tómendetý jáne oblys turǵyndaryn jumyspen qamtamasyz etý úshin keshendi ósý núkteleri retinde jalpy aýdany 2 119,3 gektar bolatyn «Bereke», «Qaırat», «Shelek», «Qazbek Bek», «Tas­qa­rasý», «Suńqar» jáne «Jibek joly» dep atalatyn 7 ındýstrııalyq aımaq­tyń qu­rylýy  óńir ekonomıkasynyń órken­deýine oń serpin berip otyr. Munda eksportqa baǵdarlanǵan óndirister ornalastyrylatyn bolady.

«Búginde «Bereke» jáne «Qaırat» ındýs­trııalyq aımaqtary tıisti ınfraqu­rylymmen qamtamasyz etildi. Bul rette, biz «Qaırat» ındýstrııalyq aımaǵynyń ınfraqurylymyn júrgizýdi memleket-jekemenshik áriptestigi tetigimen júzege asyrdyq. Qazirgi ýaqytta osy tájirıbeni basqa óńirler de qoldanyp jatyr. Osy eki aımaqta búginde 149,5 mlrd teńgege 5 joba iske asyrylýda. Olar: jemis-kókónis ónimderin muz­datý boıynsha «Fruit Art» sýblımasııa za­ýyty, shoıyn ónimderin óndiretin «SAFA Industrial», bolat symdar shyǵaratyn «QazMetProduct», jylý oqshaýlaǵysh materıal­daryn óndiretin «TehnoNıkol» jáne taý-ken tehnıkasyna arnalǵan saýyt ónd­iretin «Sunlong» zaýyttary. Sondaı-aq 15 jobanyń qurylysy júrip jatyr», deıdi Marat Eleýsizuly.

Byltyr aýyl sharýashylyǵyn damytýǵa 62,3 mlrd teńge qarajat baǵyttalǵanyn, onyń ishinde 30,4 mlrd teńge sýbsıdııa ekenin aıta kele, «Aýyl amanaty» baǵdarlamasymen ótken jyly óńirge respýblıkalyq bıýdjetten 8,3 mlrd teńge bólinip, baǵdarlamaǵa oblystyń barlyq 133 aýyldyq okrýgi qatys­qanyn alǵa tartty. Bıylǵy baǵdar­lama aıasynda 14,1 mlrd teńgege 1837 shaǵyn nesıe berý josparlandy.

Mal sharýashylyǵy ónimderiniń ortasha ósimi 2,8 paıyzdy qurap, 289 myń tonna et, 559 myń tonna sút, 570 mln dana jumyrtqa óndirildi.

Sondaı-aq aýyl sharýashylyǵy ónimderi eksportynyń kólemi 280,2 mln AQSh dollaryn qurady, ol aldyńǵy jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda 112,2 paıyzǵa ulǵaıǵan. Nátıjesinde aýyl sharýa­shyly­ǵynyń jalpy ónimi 817,6 mlrd teńgeni qurap, eńbek ónimdiligi 3,9 mln teńgege jetti.

Ekonomıkanyń negizgi qozǵaýshy kúshi – kásipkerlik salasy da keń óris alǵan. Ká­sipkerlikti qoldaýǵa 29,0 mlrd teńge baǵyt­talyp, 1552 joba qarjy­landyryldy. Nátı­jesinde, shaǵyn jáne orta bıznes sýbektisi 15,5 paıyzǵa kóbeıip, 134,6 myńǵa jetti. Bul salada osy kúni 250 myńǵa jýyq adam jumys isteıdi. Olar 3,6 trln teńgege ónim shyǵarǵan, ósim – 11,7 paıyz, al salyqtyq túsimder 276,4 mlrd teńgeni qurady. Nátıjesinde, shaǵyn jáne orta bıznestiń jalpy óńirlik ónimdegi úlesi 46,0 paıyzǵa jetip, Astana men Almaty qalalarynan keıingi 3-orynda.

Almaty oblysy – elimizdegi mańyzdy týrıs­tik ólkelerdiń biri. Kógildir Kólsaı kólderi men álemge áıgili Sharyn shatqalyna, Qapshaǵaı sýqoımasy men basqa da tabıǵaty tamasha týrıstik nysandarǵa kelgen demalýshylar sany shamamen 1,5 mıllıon adamdy quraǵan. Olarǵa kórsetilgen qyzmet kólemi 8,9 mlrd teńgege jetip, burynǵy jyldarmen salystyrǵanda 35 paıyzǵa artqany baıqalady. О́ńirdiń týrıstik áleýetin arttyrý maqsatynda ınvestısııalyq jobalar júzege asyrylyp jatyr.

Atap aıtqanda, ótken jyly «Sharyn» jáne «Ile-Alataý» parkterinde 3 vızıt-ortalyq ashylyp, «Kólsaı kólderinde» taýly soqpaqtar men marshrýttar abattan­dyryldy. Sondaı-aq Qapshaǵaı sýqoı­masynyń jaǵalaýynda jeke ınvestısııa esebinen «Golden beach Kapshagai»,«Makao Luxury Village», «Aq Jaıyq», taǵy da basqa keshender iske qosyldy. Atalǵan salaǵa ótken jyly 60 mlrd teńge ınvestısııa salyndy.

Osy oraıda aıtar bolsaq, týrıstendirý kartasyna jatatyn 33 aýmaqtyń 9-y Al­maty oblysynda ornalasqan. Olardy damytý marketıngtik is-sharalary uıym­dastyrylýda. Olar – elimizde alǵash ret ótkizilgen «Áýe sharlary» festıvali, «Tengri ultra» Uly dala marafony, Ile-Bal­qash regatasy, basqa da sporttyq-mádenı is-sharalar. Týrıstik aımaq­tarda ınfraqurylym sapasyn arttyrý maqsatynda alǵash ret oblystyń 15 týrıstik nysan men ulttyq parkter abattandyryldy. Negizgi týrıstik marshrýttar boıynda júzge jýyq týrıstik navıgasııalyq júıe ornatylǵan.

О́ńir halqynyń ómir súrýine qolaıly jaǵdaı jasaý úshin ınfraqurylymdy damytý mańyzdy mindet ekenin aıtqan oblys ákimi Marat Sultanǵazıev mundaǵy maqsattardyń biri – halyqty turǵyn úımen, sapaly aýyzsýmen qamtamasyz etýde atqarylyp jatqan jumystar tıegin aǵytty. О́tken jyly óńirde 864 myń sharshy metr turǵyn úı salynyp, qoldanysqa berilgen.

Turǵyn úılerdi paıdalanýǵa berý bo­ıyn­sha 4,9 paıyz úlespen respýblıkada 6-orynǵa ıe oblysta byltyr 214 otbasy jeke turǵyn úımen qamtylsa, onyń ishinde 191-i – kópbalaly jáne halyqtyń áleýmettik osal tobynan. Turǵyndardy taza aýyzsýmen qamtý deńgeıi 93,2 paıyz nemese 358 eldi mekendi quraıdy.

Byltyrǵy jyldyń qorytyndysynda oblystyń gazdandyrý deńgeıi 51,4 paıyzǵa jetip, qazirgi tańda 151 eldi mekende turatyn 1,1 mln adam kógildir otynmen qamtamasyz etilgen.

Aımaqtyń avtomobıl joldaryn salý men jóndeýge ótken jyly 46 mlrd teńge bólinip, ıgerilgen. Alaıda halyqtyń shymbaıyna batqan joldar joq emes. Kúni búginge deıin kúrdeli jóndeý kórmegen nemese sapasy syn kótermeıtin kúrejoldardyń jaıy qarapaıym halyqtyń janaıqaıyna aınalyp otyrǵanyn jasyrýǵa bolmas.

Jalpy, aýyldyń ınfraqurylymyn jaqsartýǵa «Aýyl – el besigi» jobasy sep­­tigin tıgizýde. О́tken jyly 49 eldi mekende 10,9 mlrd. teńgege 63 joba iske asyryldy. Ná­tıjesinde, 4 dene shynyqtyrý-saýyq­ty­rý kesheni, 1 mádenıet úıi salynyp, paı­dalanýǵa berildi.

Ekonomıkanyń naqty sektoryndaǵy oń serpin áleýmettik salany damytýǵa múm­kindik berdi. Halyqtyń tabysyn artty­rýdyń óńirlik baǵdarlamasy aıasynda byltyr 68,4 myń jumys orny qurylǵan.

Qoryta kele, memlekettik qoldaýdyń barlyq shara júzege asyrylyp jatqan óńirde turǵyndardyń turmys-tirshiligi túr­lenip, aýyldar gúldenip keledi desek, asy­ra aıtqandyq emes.

Almaty oblysy