Soǵys jáne eńbek ardageri, qan maıdanda Otany úshin qan tógip, beıbit ómirdegi búkil sanaly ǵumyryn oqý-aǵartý isine arnaǵan bilim qaıratkeri, III dárejeli «Dańq», I, II dárejeli «Otan soǵysy», «Qyzyl Juldyz» ordenderiniń, kóptegen medaldyń ıegeri, Qazaq KSR halyq aǵartý isiniń ozyq qyzmetkeri, KSRO oqý-aǵartý isiniń úzdigi Mátkárim Dosjanovtyń ómir joly qaı qıyrynan alyp qarasaq ta, úlgi-ónegege toly.
Bozbala jigit maıdanǵa 1942 jyldyń maýsym aıynda kiredi. Aýmaly-tókpeli kezeńde toǵyz birdeı perzentin jer qoınyna berip, qaıǵy-qasiret shegip júrgen ata-anasynyń tileýine týǵan jalǵyz ul edi. «Qyryq jyl qyrǵyn bolsa da, ajaldy óledi» degen, álde áke-sheshesiniń Alladan suraýy sebep boldy ma, Mátkárim soǵystan aman-esen elge oralady. Sol surapyl soǵys jyldary týraly ardagerdiń ózi: «Ákemniń týǵan inisi Nurymbetuly Qaıbýlla ekeýmizben qoshtasyp, batasyn berip turyp aıtqan myna bir sózi ár ýaqytta esimnen shyqpaı júrdi. Ol kisi: «Jas butaqtaı maıysqan eki altynym, búlingen elden búldirgi alma degen, eshnárse almańdar, ekeýiń de aman-esen elge oralasyńdar», degen edi. Aǵamnyń bergen osy batasy men anamnyń tileýi bolar, men 1945 jyldyń jazynda Jeńispen elge oraldym. Qaıbýlla inim de aman-esen ortamyzǵa kelip qosyldy», dep tolqynyspen eske alyp otyratyn.
M.Dosjanov beıbit ómirdegi alǵashqy ustazdyq jolyn jańa oqý jylynda Qyzylorda oblysyndaǵy Jańaqorǵan aýdandyq Jaıylma jeti jyldyq mektebinde áskerı jetekshi jáne soǵys isi pániniń muǵalimdiginen bastady. Keıin balalar úıi janyndaǵy jetijyldyq mekteptiń oqý isi jónindegi meńgerýshisi, Bórtesken (№24 temirjol beketi) eldi mekenindegi №165 Taqyrkól jetijyldyq mektebiniń dırektory qyzmetterin abyroımen atqardy. Al osy mektep Tómenaryq stansasyna kóshirilip, №223 segizjyldyq mektep bolyp qaıta qurylǵanda mekteptiń negizin qalap, mektep dırektory bolyp taǵaıyndalady.
M.Dosjanovtyń boıyndaǵy bilim men biliktilik, jaýapkershilik pen tııanaqtylyq, iskerlik pen uıymdastyrýshylyq qabileti baǵalanyp, 1975 jyldyń jeltoqsanynda Jańaqorǵan aýdany Kelintóbe aýlyndaǵy №192 orta mekteptiń dırektory qyzmetine joǵarylatylady. Ol kezde mektep aýyl syrtyndaǵy qyrmannyń qasyndaǵy birqabatty jataqhanalyq úıde ornalasqan bolatyn. Isker basshy aýyl turǵyndarynyń jańa mektep ǵımaratyn salý jónindegi suranysyn sol kezdegi keńshar jáne aýdan basshylaryna tujyrymdy túrde jetkize bilip, nátıjesinde aýyl ortalyǵynan ekiqabatty jańa mektep boı kóteredi, 1983 jyly mektep jańa jobamen salynǵan ǵımaratqa kóshedi. Atpal azamat joǵaryda atalǵan qyzmetterde júrip ózine laıyqty izbasarlar daıyndap, olar aýdan, oblys jáne respýblıka kóleminde jaqsy qyrymen tanyldy.
Mátkárim ustaz zeınetkerlikke shyqqan soń da, bos otyrmaı qoǵamnyń talabyn, memlekettiń saıasatyn júzege asyrýǵa belsene aralasty. Aýyl, aýdan ómiri men turmys-tirshiligindegi ózekti máselelerdi sheshýge bir kisideı atsalysty. Osy kezeńde Kelintóbe aýlyna alǵash tıptik úlgidegi mektep pen balabaqshanyń salynýyna qol jetkizdi. Sonymen qatar ulaǵatty ustazdyń №192 orta mektepte qazaq tili men ádebıeti pánin úzdik oqyp, qoǵamdyq jumystarǵa belsendi túrde qatysqan joǵary synyp oqýshysyna ár toqsan saıyn óz qaltasynan shákirtaqy taǵaıyndaǵan birden-bir bilim basshysy ekenin de aıta ketken oryndy.
Soǵystan aman-esen oralyp, eldi órkendetýge zor úles qosqan qaıratker atamyzdy taǵylymdy tulǵa dep tanyp, qurmet kórsetý – búgingi urpaqtyń mindeti. Sol turǵyda bir top zııaly, esti-basty adamdardyń qalaýy, qoldaýymen Qyzylorda oblystyq qoǵamdyq damý basqarmasy Mátkárim Dosjanovtyń esimin Tarıhı tulǵalar tizimine engizý úshin Mádenıet jáne aqparat mınıstrligine usynys joldady. Endigi kezekte bizder bul usynysqa mınıstrliktegiler sergek qarap, qoldaıdy dep senemiz. О́ıtkeni ol – bárimizdiń aldyńǵy býyn aǵalar aldyndaǵy adaldyǵymyz, paryzymyz jáne boryshymyz.
M.Dosjanovtyń oblystyq, aýdandyq gazet betterine jarııalanǵan «Kúni erteń kóship ketetindeı», «Oılanaıyq», «Aq bosaǵa berik bolsyn», «Ashyǵyn aıtsaq», «О́tkenge kóz salsaq», «Maıdangerlerge degen qamqorlyq báseńdemesin», «Bolsyn dep keıingige úlgi-ónege», «Otan úshin ot keshken qaharmandar» atty maqalalary, «On jasar qyz» qıssasy da – eline, jerine, Otanǵa, jastar tárbıesine qosqan eleýli eńbegi.
M.Dosjanov týraly oblystyq, aýdandyq gazetterde jaryq kórgen «Jyrǵa janashyr bolǵan maıdanger», «Mektepke Mátkárim aty berilse eken», «Maıdanger ata», «Maıdanger muǵalim edi» atty maqalalar da aıdyndy ardagerdiń tarıhı tulǵa degen atqa laıyq, bıik paıym-parasat ıesi, aımaq-atyrapqa qadiri artqan bilikti basshy, isker uıymdastyrýshy bolǵanyn tanytady.
Arystan AHMETOV,
Aýǵan soǵysynyń ardageri, eki márte «Qyzyl Juldyz» ordeniniń ıegeri,
Ospan DOSJANOV,
tehnıka ǵylymdarynyń kandıdaty, dosent