Halyqty ınternetpen qamtý deńgeıi qandaı?

Baılanys operatorlary arasynda báseke joq

Otyrysta Sıfrlyq damý jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstri Jaslan Mádıev, «Qazaqtelekom» AQ tóraǵasy Baǵdat Mýsın jáne birqatar óńir ákimderi baıandama jasady. Halyqty sapaly baılanys­pen qamtamasyz etý úshin ótken jyly «Qoljetimdi ınternet» ulttyq jobasy qabyldandy. Barlyq is-sharany oryndaý nátıjesinde 2027 jylǵa qaraı eldi mekender men joldardy baılanys jelilerimen qamtý 100%-ǵa jetedi. Qazir ınternetti paıdalanatyn el halqynyń úlesi damyǵan elder deńgeıinde tur. 2020 jylǵa qaraǵanda trafık – 61,5%-ǵa, abonentter sany 12,9%-ǵa ósti. «Speedtest Ookla» derekterine sáıkes, bizdiń el ortasha ınternet jyldamdyǵymen álemde 66-orynda (43,6 Mbıt/s).

Aýyldyq eldi mekenderde baılanystyń qoljetimdiligi máselesine de jiti nazar aýdaryldy. Máselen, búginde 6 290 aýyldyń 2 606-na optıkalyq jeli tartyldy. Al mobıldi ınternet 4 866 eldi meken turǵyndaryna qoljetimdi. Qoldanystaǵy salyq jeńildikteri aıasynda 2023 jyly 1 161 aýyl 4G tehnologııasyna qosylǵan.

Baılanys operatorlarynyń lısenzııalyq mindettemesine sáıkes, 1 076 aýyldy ınternetpen qamtamasyz etý josparlanyp otyr. Ulttyq joba aıasynda memleket-jekeshelik áriptestik tetigi arqyly 3 010 aýylda optıkalyq baılanys jelisin tartý kózdelip otyr. Jobalar qorytyndysyna sáıkes 2,4 mln adam ınternetke qol jetkizedi dep kútiledi. Barlyq joba baılanys operatorlarynan 340 mlrd teńgeden astam kólemde jeke ınvestısııa tartýdy kózdeıdi.

Respýblıka boıynsha 20 qalada 1 144 5G bazalyq stansa ornatylǵan. Astana, Almaty, Shymkent qalalarynda jáne oblys ortalyqtarynda 5G-di damytýǵa qatysty jumystar jal­ǵa­sady. Jalpy, 2027 jyl­dyń sońyna deıin baılanys opera­torlarynyń salaǵa salatyn ınvestısııa kólemi 450 mlrd teńgeden asady. Úkimet basshysy jyldam ınternet – sıfrlandyrýdyń negizi, al baılanys qyzmetteriniń kóle­min arttyrý ekonomıkalyq ósý­diń mańyzdy aspektileriniń biri ekenin aıtty. Osy oraıda tur­ǵyndar jyldam, 100 Mbıt/sekýndtan kem bolmaıtyn ınternetpen qamtamasyz etilýi qajet ekenin eskertti. Sóıtip, respýblıkalyq jáne negizgi oblystyq joldarda sapaly uıaly baılanys pen mobıldi ınternettiń bolýy asa mańyzdy sharanyń biri ekenin nazarǵa aldy.

О́tken jyldyń ózinde baıla­nys sapasyna shamamen 21 myń shaǵym kelip tústi, bıylǵy 5 aı­da mundaı shaǵymdar sany 11 myń­ǵa jýyqtaǵan. Másele tek shal­ǵaı eldi mekenderde ınter­net­­tiń nashar bolýynda ǵana emes, iri qalalarǵa, sondaı-aq she­kara mańyndaǵy pýnktterge de áser ete­di. Bul máselelerdi ki­diris­siz she­ship, qoldanystaǵy ınf­­ra­qu­ry­l­ymdy jańǵyrtýdy tapsyrdy.

«Operatorlardyń ádetke aı­naldyrǵan tarıfter qunyn ul­ǵaıtý máselesi jeke talqylaýdy talap etedi. Básekelestikti damy­tý maqsatynda baılanys qyz­met­teriniń tarıfterin memlekettik retteý alyp tastalǵany belgili. Básekelestik qana bas retteýshi bolýǵa tıis. Alaıda ázirge bul baıqalmaı tur. Barlyq operatorda baǵa shamamen birdeı. Budan basqa, Salyq kodeksiniń aıasynda operatorlar úshin radıojıilikti spektrge 90% mólsherinde jeńildik kózdelgen. Osy rette operatorlar lısen­zııa­­lyq mindettemelerge sáı­kes únemdelgen qarajatty baı­­la­nys ınfraqurylymyn da­my­­týǵa ınvestısııalaýǵa tıis. Sondyqtan mınıstrlik mono­po­lııaǵa qarsy organmen bir­le­sip operatorlardyń óz min­det­temelerin tolyqqandy orynda­ýyn jáne baǵalyq sózbaılasý men tarıfterdiń negizsiz artýyna jol bermeýdi qamtamasyz etýi qajet», dedi O.Bektenov.

Elimizde Kaspıı teńiziniń túbimen jáne elimizdiń batysynan shyǵysyna deıin talshyqty-optıkalyq marshrýtty júrgizý boıynsha iri jobalar iske asyrylyp jatyr. Otandyq operator – «Qazaqtelekom» AQ jobany iske asyrý Eýropa men Azııa arasyndaǵy derekter tranzıtinde el úlesin ulǵaıtýǵa, sondaı-aq iri «Big Tech» kompanııalardy tar­týǵa ári usynylatyn kon­tent­tiń deńgeıin arttyrýǵa múmkin­dik beredi. Bul óz kezeginde tutas­taı alǵanda, elimizge mýltı­plıkatıvti áser etedi. Mundaı mańyzdy jobalardy iske asyrý beıindi mınıstrliktiń erekshe baqylaýynda bolýǵa tıis ekenin aıtqan Úkimet basshysy eldegi ınternet pen baılanys sapasy máselesin qaraý qorytyndysy boıynsha tıisti organdarǵa birqatar naqty tapsyrma berdi.

Birinshiden, Sıfrlyq damý mınıstrligi óńir ákimdikterimen birlesip bastapqy kezeńde úsh aı merzim ishinde oblys orta­lyqtary boıynsha «aqtań­daq­tardy» anyqtaý boıynsha taldaý júrgizip, mobıldi baılanys qyzmetteriniń sapasyn arttyrý boıynsha naqty is-qımyl jos­paryn ázirleýi qajet. Budan ári azamattardan túsken ótinishterdi eskere otyryp, atalǵan jumysty barlyq eldi mekende júrgizýi qajet.

Ekinshiden, baılanys opera­torlarynyń lısenzııalyq mindet­temelerdi oryndaý másele­sin júıege keltirý kerek. Sıfr­lyq damý mınıstrligi baılanys operatorlarymen birlesip júktelgen mindettemelerge súıe­ne otyryp, eki aı merzimde jańa 4G bazalyq stansalaryn ornatyp, tirkelgen ınternettiń eski jabdyqtaryn aýystyrý josparyn bekitýi qajet.

Úshinshiden, sý tasqyny kezeńinde birqatar óńirde elektrmen jabdyqtaý jáne bazalyq stansalardyń ajyratylý problemalaryna oraı baılanys úzilgen bolatyn. Sıfrlyq damý mınıstrligi Ulttyq qaýipsizdik komıtetimen birlesip bir aı merzimde tótenshe jaǵdaı kezeńinde spýtnıktik baılanys júıelerin paıdalaný múmkindigi máselesin qarastyrýy kerek.

Sýǵa túserde saqtyq qajet

Shomylý maýsymy kezinde qaýiptiń aldyn alý sharalary týraly Tótenshe jaǵdaılar mınıstri Shyńǵys Árinov esep berdi. Sondaı-aq Ishki ister, Oqý-aǵartý jáne Kólik mınıstrleri baıandama jasady. Jazǵy kezeńde qaýipsizdikti qamtamasyz etý úshin elimiz boıynsha sý aıdyndarynda 42 qutqarý beketi jumys isteıdi. Kelesi jyly Shalqar, Imantaý kólderinde, sondaı-aq Qosshy qalasynda 3 modýldik stansanyń qurylysy aıaqtalady. Sonymen qatar qaıyqtar men qutqarý quraldarymen jabdyqtalǵan mobıldi posttar quryldy. Tótenshe jaǵdaılar mınıstrligi ákimdiktermen birlesip shomylýǵa jáne demalýǵa ruqsat etilgen oryndardy kóbeıtý boıynsha júıeli jumys júrgizip jatyr. Búginde el boıynsha osyndaı 708 oryn jabdyqtalǵan. Jaǵajaılardyń ornalasqan jeri týraly derekter 2GIS platformasynda ornalastyrylǵan.

Sýdaǵy qaýipsizdikti baqylaý, onyń ishinde sý aıdyndarynyń jaǵalaýlarynda spırttik ishim­dikterdi tutyný faktileriniń jolyn kesý jónindegi profı­lak­­tıkalyq is-sharalar aıa­synda akvatorııalarǵa patrýl júrgiziledi. Jyl basynan beri 26 myńnan astam reıd uıymdas­tyrylyp, 3 myńǵa jýyq quqyq buzýshy jaýapqa tartyldy.

Úkimet otyrysynda sý aıdyndaryna jaqyn jerde uıym­dastyrylǵan balalar demalysy máselesine erekshe nazar aýdaryldy. Monıtorıngtik toptar sýǵa shyǵatyn 31 qala syrtyndaǵy lagerdi jáne óz basseınderimen jabdyqtalǵan 127 demalys bazasyn tekserdi. Statıstıkaǵa qarasaq, jyl saıyn eldegi sý aıdyndarynda 200-300-deı sýǵa ketetin adamnyń 100-ge jýyǵy balalar eken.

Premer-mınıstr óńir ákim­dikterine sýdaǵy qaýipsizdikti qam­tamasyz etý jónindegi aldyn alý sharalaryn kúsheıtýdi, onyń ishinde júrgizilip jatqan patrýl­deý sharasyn arttyrýdy tap­syrdy. Jumystyń tıimdi­ligin arttyrý úshin jaǵdaı­dy naq­ty ýaqyt rejiminde qashyq­tan baqylaýǵa múmkindik beretin jańa tehnologııalardy engizý de asa mańyzdy. О́tken jyldyń qorytyndysy bo­ıynsha qabyldanǵan sharalardyń arqasynda qurban bolǵandar sany 6%-ǵa qysqarǵan.

«Almaty jáne Pavlodar qala­larynda júzip barý shekara­syn baıqaýǵa jáne sýǵa batyp bara jatqandardy erte anyqtaýǵa múmkindik beretin qashyq­tan monıtorıng jasaý júıesi qanatqaqty rejimde synaqtan ótti. Aqtóbe oblysynda sýǵa batyp bara jatqan adamǵa batyrma arqyly kómek shaqyrý sıgnalyn jiberýge múmkindik beretin ınteraktıvti qalqyma jobasy ázirlendi. Osyǵan baılanysty óńirlerdiń ákimdikteri osy tájirıbeni zerdelep, paıdalanýǵa tıis. Jaǵajaılarda baqylaý kameralaryn ornatý jáne tıisti baǵdarlamalyq qamtamasyz etý máselesin pysyqtaý qajet», degen Úkimet basshysy, qoǵamdyq qut­qarýshylardy tartýǵa qatys­ty jumysty odan ári jandandyrý qajet ekenin aıtty.

Ol iri sý aıdyndarynan bólek aryqtar men sýarý kanaldary da qaýip tóndiretinine erekshe nazar aýdardy. Balalardyń qaıtys bolý jaǵdaıy negizinen eldiń ońtústik óńirlerinde – Almaty, Jambyl, Qyzylorda jáne Túrkistan oblystarynda tirkeledi. Premer-mınıstr ákimdikterge qorshaýlar ornatý arqyly ınjenerlik qurylystardy abattandyrý máselesin sheshýdi tapsyrdy. Sonymen qatar qalalyq sýbur­qaq­tardyń qaýipsizdigin tekserip turý mańyzdy ekenin eskertti.

Shaǵyn kólemdi kemelerdi paıdalanýdy baqylaý boıynsha qatań sharalar qabyldanýǵa tıis. Aqaýy bar sý kóligin paıdalaný kóbinese qaıǵyly jaǵdaıǵa ákeledi. Búgingi tańda elimizde 19 myńnan astam keme tirkelgen, onyń 90%-dan astamy – ózdiginen júretin kemeler.