Ult ǵulamasy, etnograf, shejireshi, tarıhshy, aqyn, halyq áýlıe ataǵan tulǵa Máshhúr Júsip Kópeıulynyń byltyr týǵanyna 165 jyl tolýy qarsańynda «Máshhúr-Júsiptiń tylsym álemi» atty kitap jazǵan edim.
Osy eńbegim týraly estigen «Altyn qyran» qory basshysy, qoǵam qaıratkeri, mesenat Islambek Saljanov sózge kelmeı, 1 myń dana etip shyǵaryp berdi. Kitaptyń tusaýkeseri Astanadaǵy Ulttyq akademııalyq kitaphanada ótip, el zııalylary, ǵalymdar, qoǵam qaıratkerleri jaqsy pikir aıtty. Keshikpeı Qulmahambet О́teshov, Aıjan Temirova, Matýlla О́teshov, Danııar Bekenuly, Qýanysh Qasymbek bastaǵan is adamdary «myna kitap óńir jurtyna asa qajet» dep, qosymsha 180 danasyn shyǵaryp, azamattarǵa tegin taratýǵa sebepshi boldy. Al endi dál osyndaı qoldaý-kómekti «Samruk-Kazyna Trust» áleýmettik jobalardy damytý qory jasap, 2 myń danany bastyryp shyǵarǵany – men úshin de, jurtshylyq úshin de zor mártebe. Mádenıet jáne aqparat mınıstri Aıda Balaeva uıytqy bolǵan «Aýyl kitaphanalaryna – 100 kitap» atty aksııacy aıasynda «Samruk-Kazyna Trust» áleýmettik jobalardy damytý qorynyń kómegimen osy kitaptardyń biraz bóligin tasqyn sý zardabyn kórgen Atyraý oblysy oqyrmandaryna tegin tarattyq. Mine, ekonomıkalyq qıyndyqtarǵa qaramaı, Máshekeń týraly mańyzdy dúnıelerdi elge jetkizýge sebepshi barsha azamatqa rızashylyǵymdy aıtamyn.
Ulttyq akademııalyq kitaphanada, Parlament kitaphanasynda, Qaraǵandy oblysy Buhar jyraý aýdany mádenıet úıinde ótken kitap tanystyrylymynda halyq kóp ótinish aıtty. Sonyń eń bastysy – Máshekeń murasyn jas urpaqqa jáne búgingi zııaly býynǵa sátimen jetkizý. Osy jolda biz, urpaqtary, aıanyp qalmaımyz. Ǵalymdar da, is adamdary da osy usynysty qoldaıdy dep senemin.
Máshhúr Júsip Kópeıuly týraly sońǵy jyldary el aýzynda oıdan shyǵarylǵan áńgimeler de joq emes. Sondyqtan máshhúrtanýda dál, aıqyn, shynaıy derekter ǵana aıtylýǵa tıis. Osy oraıda aıtpaǵym: bizdiń «Máshhúr-Júsiptiń tylsym álemi» atty eńbegimizge derekkózderi tolyq tekserilgen, anyq, dál maǵlumattar kirdi. Kitapqa atamyzdyń kózin kórgen Imanǵalı Mánenuly, Juqash Káribaıuly, Muqataı Quljanuly aqsaqaldardyń, jazýshy Dıhan Ábilev pen akademık Shapyq Shókınniń, óner qaıratkerleri Qýat jáne Sýat Ábýseıitovterdiń, úlken kelini Aqzeınep ájemizdiń, nemeresi Tóleýbaı Shárápıdenulynyń (meniń ákem) estelikteri endi. Sondaı-aq Sádýaqas Ǵylmanıdyń (Sáken qalpe), Kárimtaı О́kpeulynyń, Tólepbergen Aldabergenulynyń, nemeresi Súıindik Shárápıdenuly aǵataıymnyń, jýrnalıst Amangeldi Qańtarbaıulynyń estelik-jazbalary kirdi.
Qazir Máshhúr-Júsip Kópeıulynyń shyǵarmashylyǵy birshama zerttelip jatyr. Biraq atamyzdyń áýlıeligi, batagóıligi, emshilik qasıeti tolyq tanylyp bolǵan joq. Sol sebepti men 2000-jyldary atamdy naqty kórgen, batasyn alǵan Juqash Káribaıuly aqsaqaldyń úıine baryp, osy baǵdardaǵy derekterdi óz aýzynan jazyp alyp júrdim. Bul kisi Máshekeńniń ómir jolyn, shyǵarmalaryn jatqa biletin. Sonymen birge atamyzǵa shákirtteı bolǵan atqosshysy Imanǵalı Mánenuly aqsaqaldyń jazbalaryn búgingi qaripke aýdaryp, birazyn jarııalaǵan baıanaýyldyq Tólepbergen Aldabergenuly birshama qundy materıal (Imanǵalı Mánenulynan alǵan) berdi. Bastapqyda «bular atamnyń kóp tomyna engen bolar» dep oıladym. Keıin zertteı qarasam, arasynda qundy da qyzyqty derek kóp ekenine kózim jetti. Mine, osyndaı dúnıeler biz ázirlegen kitaptyń qunyn arttyrady dep oılaımyn. Sonymen qosa eńbegimde búginde bolyp jatqan kúrdeli oqıǵalar men Máshekeń aıtqan boljaýlardyń sáıkesetinin de jazdym.
Oqyrman qaýymǵa da alǵysym sheksiz, kitapty jaqsy qabyldap, ishindegi keıbir sátterdi óz aýzymnan estimek bolyp, jıi habarlasyp turady. Kitabymdy elimizdiń barlyq óńirinen suraýshylar kóbeıip jatyr. Buǵan da shúkir deımin. «Máshhúr-Júsiptiń tylsym álemi» – men jınap-júıelesem de, báribir halyqtyń oljasy. О́negeli ómir súrgen ult ǵulamasynyń ilimi men danalyǵy ár otbasyna tarap, óskeleń urpaqtyń zerdesiniń artýyna násip etsin.
Abaı ShARAPIEV,
Máshhúr-Júsiptiń shóberesi