Qýaty aıqyn «QazAzot»

Mereıtoı qarsańynda ári oblys turǵyn­darynyń kásiporyn ju­mysy­na ashyq kózqarasyn qa­lyp­tas­­tyrý maqsatyn­da zaýyt bas­shy­lyǵy buqaralyq aq­pa­rat qural­dary ókil­derine bas­pa­sóz týryn uıym­dastyryp, kásip­oryn jumysymen tanystyrdy. Ta­nys­tyrylym zaýyttyń qalypty jaǵdaıdaǵy jumysy, ammıak, azot qyshqyly óndiristeri, sary tútin shyǵatyn qubyrdy kórýden bastaldy. Jýrnalıster kásiporynnyń negizgi nysandaryn aralap, Or­ta­lyq Azııadaǵy eń iri hımııalyq zaýyttyń biri sanalatyn «QazAzot» AQ-nyń jumys yrǵaǵymen jan-jaqty tanysty.

О́ndiristik sehtarda kásip­oryn­nyń ónim shyǵarý kezindegi negizgi óndiristik úderisteri úzdik­siz júrip jatty. О́nimdi baqylaý­dyń avtomattandyrylǵan júıesi­niń stansasynda bolyp, onda qorsha­ǵan ortaǵa áserdi azaıtýǵa kómektese­tin ónimderdi baqylaýdyń ozyq tehnologııalarymen tanystyq. Al álsiz azot qyshqyly sehynda bas dırektordyń óndiris jónindegi orynbasary Daýrjan Jumabe­kov pen bas ekolog Irına Sıýnıkova álsiz azot qyshqylyn óndirý tehnologııasy jáne onyń óndiris­te­gi mańyzy týraly aqparat berdi. Sondaı-aq gazporshendi elektr stansasynda stansa múmkindikteri kórsetilip, kásiporyndy úzdiksiz elektrmen jabdyqtaý qamtama­syz etiletini aıtyldy.

Ammıak óndi­rý sehynda kompanııa qyzmetker­leri zaýyt óniminiń negizgi quram­das bólikteriniń biri tabıǵı gazdan ­ammıak alý úderisiniń tehnologııasy týraly egjeı-tegjeı aıtyp berdi.

Kásiporyn zerthanasynda ónim­derdiń sapasyn baqylaýdyń soń­ǵy ádisteri men tehnologııalary usynylyp, demonstrasııalyq tá­jirıbe júrgizildi, onyń barysynda azot qyshqylynyń mysqa áserinen azotty gazdardyń túzilýi zerthanalyq jaǵdaıda kórsetil­di. Táji­rıbe nátıjesinde mys nıtraty túzilip, halyq arasynda «túlki quıryǵy» dep atalatyn gazdar bólindi. Eksperıment sek­resııalardyń adamdar úshin salystyrmaly qaýipsizdigin jáne osy hımııalyq úderis kezinde basqa ıisterdiń joqtyǵyn kórsetý úshin uıymdastyryldy. Bul azotty gazdar adam úshin shekti ruqsat etil­gen normatıvter asyp ketken jaǵ­daı­da ýly bolyp sanalady eken.

Bıiktigi 100 metrden asatyn sorý quby­rynyń arqasynda aýa­daǵy dıspersııa adam densaýlyǵy úshin qaýipsiz mánderge deıin qam­tamasyz etiledi. Árbir qondyrǵy­da qaldyq gazdan azot oksıdi shy­ǵa­ryndylaryn 0,006%-dan as­paı­tyn NOx mólsherine deıin tómen­detetin arnaıy katalızatorlardy paı­dalana otyryp, qaldyq gaz­dardy kata­lıtıkalyq ta­zartý jú­ıesi jumysy ta­nys­tyryl­dy. Bul Eýroodaq elderiniń uqsas qon­dyr­ǵylaryna qaraǵanda salystyr­­maly túrde óte tómen.

Bas dırektordyń óndiris jónin­degi orynbasary Daýr­jan Jumabekov, Eko­logııa departa­men­tiniń dırektory Irına Sıýnıkova, ǵylymı zertteý jáne tájirıbelik-konstrýktorlyq ju­mys­tar­dyń bas tehnologi Farhod Sala­vatov, Turaqty damý departamentiniń dırek­tory Dáýlet Qalı jáne Zań depar­ta­mentiniń dırektory Dmıtrıı Kvon zaýyt týraly de­rek­terdi ortaǵa salyp, «QazAzot» AQ-nyń qazirgi ekologııalyq bas­tamalary, aýqymdy jobalary men aldaǵy josparlary týraly aıtty.

«Zaýyttyń alǵa qoıǵan maqsa­ty zor, ekonomıkalyq jáne áleý­mettik baǵyt­ta jospary kóp. Biz qondyrǵylarymyz­­dyń úzdiksiz ju­mysyn qamtamasyz etý jáne qorshaǵan ortany qorǵaýdy kú­sheıtý úshin óndirisimizdi aýqym­dy jańǵyr­týǵa erekshe kóńil bóldik. Elektr qýatyn jetkizý­shi tarapynan kerneý tómendegen jaǵdaı­da biz qaýipsiz jaǵynda bolyp, energııa kózderinde jumys isteı alamyz. Basty maqsatymyz – shyǵaryndylardy azaıtyp, óndi­risti damytý», dedi «QazAzot» AQ dı­rektorynyń orynbasary Daýr­­jan Jumabekov.

Zaýyt elimizde alǵash bolyp fran­sýzdyq «ENVEA Group» kompanııa­sy­men birge naqty ýaqyt rejiminde shy­ǵa­ryndylar derekterin baqylaýǵa múm­kin­dik beretin lastanýdy avtomatty ba­qy­laý júıesin engizgen. Derek­ter Eko­logııa mınıstrligine berile­di eken. Al sanı­tarlyq-qorǵaý aıma­ǵynda zııan­dy shyǵa­ryndylar bol­ǵan jaǵdaıda kásip­­oryn perımet­rin baqylaıtyn eki nysan salynǵan. Aýa lastanǵan jaǵdaıda olar avto­matty túrde mınıstrlikke jáne bar­lyq múddeli qyzmetterge derekterdi jiberedi.

Daýrjan Sattaruly otan­dyq aýyl sharýashylyǵyn sapaly otan­dyq tyńaıt­qyshtarmen qamta­ma­syz etip otyrǵan kásiporynnyń elimizdegi ammıak pen ­ammıak selıt­rasyn óndiretin jalǵyz ká­­sip­oryn ekenin de tilge tıek etti. Bul jergi­likti aýylsharýashylyq kásiporynda­ryna sheteldik ty­ńaıtqyshtardy satyp almaýǵa jáne kókónis, jemis-jıdek, et, bıdaı, jarma sııaqty azyq-túlik ónim­deriniń qunyn ustap turýǵa múmkindik beredi. Sáıkesinshe, azyq-túlik táýelsizdigin qamtamasyz etedi.

«QazAzot» AQ-nyń otandyq taý-ken metallýrgııa ónerkásibin damytýdaǵy róli zor. Kásiporyn ónimderi taý-ken ónerkásibinde bur­ǵylaý-jarý jumystary kezin­de ke­ńinen qoldanylady. Afrıka, Latyn Amerıkasy, Eýropa, Qyr­ǵyzstan jáne О́zbek­stan sııaqty alys-jaqyn jaqyn shetelderge belsendi eksport jasaıdy. Toqy­raý jyldaryndaǵy túrli qıyn­dyqty artqa tastap, jarty ǵa­syr­dan astam ýaqyt boıy tu­raqty jumysyn jolǵa qoıǵan kásip­oryn jumysy ujym úshin maq­tanysh. Konstrýktıvti dıalogke ashyq­tyq, óndiristik úderisterdi únemi jetildirý men qorshaǵan or­taǵa áserdi barynsha azaıtý – zaýyt basshylyǵy men ujymnyń negizgi ustanymynyń biri.

Mańǵystaý oblysy