Nurbolat Aıdapkelov: Aýyl sharýashylyǵy taýar óndirýshilerin qoldaý – mańyzdy mindet

– Bıylǵy egis naýqany qıyn jaǵ­daı­men tuspa-tus kelip qaldy. Sý tas­qynynan sharýashylyqtar kóp zardap shekti. Osy oraıda holdıng tarapynan qandaı qoldaý kórsetilip jatyr?

– Shynynda da, osy jyly tabıǵı apattar aýyl sharýashylyǵyna keri áserin tıgizdi. Sonymen qatar ótken jyly respýblıkanyń jekelegen aımaǵynda jazda qurǵaq aýa raıy baıqalǵanyn, al kúzde jańbyr shamadan tys jaýǵanyn eske salǵym keledi. Bul jınalǵan eginniń kólemi men sapasyna jáne fermerlerdiń kelesi egis naýqanyn ótkizýge daıyndyǵyna keri áserin tıgizdi. О́tken jyly zardap shekken fermerlerge «Agrarlyq nesıe korporasııasy» AQ (ANK) jáne «QazAgroQarjy» AQ (QAQ) kompanııalary 59 mlrd teńgeden astam somaǵa 1,4 myń klıenttiń mindettemesin oryndaý merzimderin uzartty.

Bıyl sý tasqyny jedel qoldaý sharalaryn qabyldaýdy talap etti. ANK jáne QAQ zardap shekken qaryz alýshylardan qaryz ben lızıng boıynsha mindettemelerdi qaıta qurylymdaýǵa ótinishterdi qabyldaý men qaraýdyń tártibin bekitti. Qazir 173 aýyl sharýa­shylyǵy taýaryn óndirýshilerinen 619 mln teńgege tıisti ótinishter kelip tústi. 483 mln teńgege 153 ótinim maquldandy. О́tinishter áli de túsip jatyr. Biz holdıng retinde bul máseleni turaqty baqylaýda ustap otyrmyz.

– Holdıng jyl saıyn kóktemgi egis jáne egin jınaý jumystaryn júr­gizýdi qarjylandyryp otyrady. Osy maqsattarǵa qansha qarajat jumsalady?

– 2024 jylǵa bastapqyda respýb­lıkalyq bıýdjetten ANK iske asyratyn «Keń dala» baǵdarlamasy boıynsha kóktemgi egis jáne egin jınaý jumystaryna kredıt berýge 140 mlrd teńge bólý josparlanǵan bolatyn. Osy qarajat kólemi sheńberinde 3,6 mln gektar egistik alqaptaryn ósirý úshin 3,5 myń aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshiler qarjylandyryldy.

Kóktemgi egis jáne egin jınaý jumys­­taryn júrgizýge qajet aınalym qara­jatyna qajettilikti qanaǵattandyrý úshin 140 mlrd teńge jetkiliksiz. Bul rette qosymsha qarajat bólý úshin bıýdjet múmkindigi shekteýli. Sondyqtan Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes, Úkimet holdıng aldyna naryqtan 300 mlrd teńgege deıingi kólemde qosymsha qarajat tartý jáne kóktemgi egis jáne egin jınaý jumystaryn qarjylandyrýǵa jiberý mindetin qoıdy.

Holdıng osy baǵytta qajetti jumys­tardy júrgizdi. Birinshi transhpen 150 mlrd teńge ANK-ǵa kóktemgi egis jáne egin jınaý jumystaryn qarjylandyrýǵa jiberildi. Bul rette qaryz alýshy úshin bıýdjet qarajatyna uqsas jyldyq 5% jeńildikti mólsherleme saqtalady. Fermerlerdiń qabyldaýyna yńǵaıly bolý úshin bıýdjetten tys kózder esebinen kóktemgi egis jáne egin jınaý jumystaryn qarjylandyrý baǵdarlamasy «Keń dala-2» dep ataldy.

Kóktemgi egis jáne egin jınaý jumys­taryn nesıelendirýdiń jeńil­detilgen baǵ­dar­lamasy alǵash ret naryqtyq qarajat esebinen jáne osyndaı aıtarlyqtaı kólemde júzege asyrylyp jatqanyn atap ótkim keledi. Aldyńǵy jyldary jeńil­detilgen nesıelerdi tek 140 mlrd teńge mól­sherinde bıýdjettik kredıt sheginde alý­ǵa bolatyn, al 2022 jylǵa deıin bul 70 mlrd teńge edi. Aınalym qarajattary­nyń qalǵan qajettiligi qymbat naryqtyq nesıeler arqyly qanaǵattandyryldy, bul, árıne, kóptegen fermerge ǵylymı negizdelgen agrotehnıkalyq sharalardy tolyq júrgizýge jáne joǵary ónim alýǵa múmkindik bermedi. Endi qosymsha je­ńil­dikti qarajat alý múmkindigi máselesi she­shil­di jáne bul aýyl sharýashylyǵy úshin mańyzdy jetistik.

– «Keń dala-2» jańa baǵdar­la­ma­synyń burynǵy qarjylandyrý shart­tarynan qandaı da bir túbegeıli aıyrmashylyǵy bar ma?

– Iá, eger áleýetti qaryz alýshyda kepilmen qamtamasyz etý jetkiliksiz bolsa, ANK kredıti boıynsha kredıt somasynyń 85% mólsherinde «Damý» KDQ» AQ-nyń kepildigin alý múmkindigi bar. «Keń dala-2» baǵdarlamasy – ózinshe biregeı jańa baǵdarlama. 2001 jyly ANK qurylǵannan beri onyń qaryz alýshylary úshin «Damý» KDQ» AQ kepildikteri eshqashan qoljetimdi bolǵan emes. Kepildikter ekinshi deńgeıli bankterdiń kredıt berýin yntalandyrýǵa eseptelgen, sondyqtan ANK qaryz alýshylary bank klıentterimen teń jaǵdaıda bolmady.

Eger ekonomıkanyń basqa sektorlarynda «Damý» KDQ» AQ kepildikteri kredıt berýdiń ósimine yqpal etse, onda aýyl sharýashylyǵynda bank nesıesin jandandyrý úshin kepildikter jetkiliksiz bolyp tur. Mysaly, 2014 jyly ekinshi deńgeıli bankter aýyl sharýashylyǵyna 431 mlrd teńge qarjy usynsa, ótken jyly bankter tek 373 mlrd teńge berdi, onyń 61 mlrd teńgesi – bankterdiń qarajaty emes, ANK tarapynan qorlandyrý. 2014 jyldan beri kópshiligi ımporttalatyn tuqym, aýyl sharýashylyǵy tehnıkasy, qosalqy bólshek, tyńaıtqysh, gerbısıdter baǵasynyń ósýin eskersek, naqty mánde ınflıasııany shegergende bank­ter agrarlyq salaǵa 10 jyl burynǵyǵa qaraǵanda edáýir az kredıt beredi.

Sondyqtan ANK qaryz alýshylaryna kepildik berý sııaqty quraldy paıdalanýǵa teń múmkindik usyný týraly sheshim sapaly oń ózgeris bolyp sanalady, bul kepil tapshylyǵyna baılanysty ANK-dan buryn kredıt ala almaǵan jáne bankter tarapynan maquldaý ala almaı júrgen fermerlerge memlekettik qoldaýdy jan-jaqty kórsetýge múmkindik beredi.

Bul sheshimniń basqa jaǵymdy jaǵy bar. Qaryz alýshylar úshin kepildiktiń qoljetimdiligin qamtamasyz etý úshin bıýdjetten kepilgerdiń táýekelin jabatyn kepildik berý komıssııasy sýbsıdııalanady. Eger «Damý» KDQ» AQ-nyń «qoldanystaǵy» kepildikter boıynsha tólemderin bankter óz qalaýy boıynsha paıdalana alatyn bolsa, ANK jaǵdaıynda bul tólemder fermerler úshin jańa qaryzdarǵa qaıta ınvestısııalanady, bul bıýdjet qarajatyn paıdalanýdyń mýltıplıkatıvtik áserin arttyrady.

Osylaısha, holdıng qabyldaǵan «Damý» KDQ» AQ kepildik berý baǵdar­la­masyn ANK kredıtterine paıdalaný týraly sheshim eki kompanııanyń keshendi sınergııa­syn qamtamasyz etýge jáne agroónerkásip kesheni sýbektileri úshin jeńildikti qarjylandyrýdyń qol­jetimdiligin artty­rýǵa múmkindik berdi.

«Keń dala-2» baǵdarlamasy fer­mer­lerdiń úlken qyzyǵýshylyǵyn týdyrdy. Baǵdarlama salystyrmaly túrde jaqyn arada iske qosylǵanyna qaramastan, 100 mlrd teńgege jýyq somaǵa kredıt berildi. О́tinimderdiń jalpy pýly 200 mlrd teńgege jaqyndap keledi. Fermerlerge egistikti ósimdikterdi qorǵaý quraldarymen óńdeýge, egin jınaý naýqanyna daıyndalýǵa qarajat qajet, sondyqtan ótinimder belsendi túrde túsedi. «Keń dala 2» baǵdarlamasy boıynsha buryn-sońdy bolmaǵan úlken qarajat lımıtin eskere otyryp, men fermerlerdi osy múmkindikti paıdalanyp, ANK fılıal­daryna habarlasýǵa shaqyramyn.

– Egin jınaý naýqanyn júrgizý úshin aýyl sharýashylyǵy tehnıkasy qajet. Holdıng osy baǵytta qandaı jumys júrgizdi?

– Úkimet tapsyrmasyna sáıkes holdıng «QazAgroQarjy» AQ arqyly otandyq óndiristiń aýyl sharýashylyǵy tehnıkasy lızınginiń 100 mlrd teńgege aýqymdy jeńildikti baǵdarlamasyn iske qosty. Bul – naryq qarajaty esebinen iske asyrylatyn jyldyq 5% mólsherleme bo­ıynsha tarıhtaǵy alǵashqy jeńildikti lızıngtik baǵdarlama. Osy maqsattar úshin holdıng oblıgasııalyq baǵdarlama sheńberinde 100 mlrd teńge tartady. Bul rette osy baǵdarlama sheńberinde qoldaýdyń qosymsha sharasy 2024 jylǵy 1 jeltoqsanǵa deıin birinshi lızıngtik tólemdi tóleý boıynsha keıinge qaldyrý bolyp tabylady.

Baǵdarlama otandyq óndiristiń aýyl sharýashylyǵy tehnıkasyna baǵyttalǵan. Sondyqtan biz fermerlerimizdi qoldap qana qoımaı, otandyq aýyl sharýashylyǵy mashınalaryn jasaýdy damytýǵa da kómektesemiz. Qazir «QazAgroQarjy» AQ fılıaldary osy jeńildikti lızıng baǵdarlamasy boıynsha aýyl sharýa­shy­lyǵy taýaryn óndirýshilerinen ótinimderdi qabyldap jatyr.

– Suhbatyńyzǵa rahmet.

Áńgimelesken –

Abaı Aımaǵambet,

«Egemen Qazaqstan»