Qyzylorda oblysyna jumys saparymen barǵan Premer-mınıstr Oljas Bektenov «Báıterek» ǵaryshtyq zymyran kesheninde boldy, sondaı-aq Baıqońyr qalasynyń damý josparymen tanysty.
Ǵaryshtyq zymyran kesheniniń qurylysy «Soıýz-5» jańa zymyran tasyǵyshtaryn ushyrýǵa arnalǵan «Zenıt-M» ǴZK ınfraqurylymy bazasynda júrgizilip jatyr. 2018 jyly reseılik tarap alańdy jalǵa alýdy toqtatqannan keıin nysandy otandyq mamandar paıdalanýda. Jumystyń aıaqtalý merzimi 2028 jyldyń mamyryna josparlanǵan, al alǵashqy ushý synaqtaryn 2025 jyly bastaý josparlanyp otyr. Keshenniń jylyna 6-8 zymyran ushyrýǵa múmkindigi bar.
Oljas Bektenov montajdaý-synaq keshenin, sondaı-aq zymyran kólemine shaqtalǵan kólik qondyrǵylaryn qarap shyqty. «Báıterek» BK» AQ basqarma tóraǵasy Aıdyn Aıymbetov keshendi zamanaýı júıelerge sáıkestendirip jańǵyrtý týraly baıandap, zymyran-tasyǵysh júıelerdi tekserý kezeńderi, sondaı-aq «Báıterek» jobasy úshin mamandardy oqytý týraly habardar etti.
Úkimet basshysy «Báıterek» ǵaryshtyq zymyran kesheni búginde postkeńestik aýmaqtaǵy Qazaqstan men Reseıdiń eń iri birlesken jobasy ekenin jáne eki memleket basshylarynyń erekshe baqylaýynda ekenin atap ótti. Bıyl ony iske asyrýǵa 14,7 mlrd teńge baǵyttaldy, qarajattyń qalǵan bóligin bólý máselesi qosymsha pysyqtalatyn bolady. Oljas Bektenov ekologııalyq taza tasymaldaǵyshtarda ǵarysh apparattaryn sátti ushyrý úshin mamandardyń tyǵyz birlesken jumysynyń qajettiligine nazar aýdardy.
«Zymyrandardy ushyrý merzimderin ózgertpeý kerek. Úsh ushyrylymnyń birinshisi kelesi jyly ótýge tıis. Joba «Baıqońyr» kesheniniń belsendi jumysyn qamtamasyz etý úshin asa qajet. Bul oraıda birlesken kásiporyndaǵy eńbek ujymynyń jumysy da mańyzdy. Sondaı-aq ǵylymı ortamen de ózara tyǵyz is-qımyldy úzbeý kerek», dep atap ótti Oljas Bektenov.
Qalany damytý jospary týraly Premer-mınıstrge Prezıdenttiń «Baıqońyr» keshenindegi arnaıy ókili Qaırat Nurtaı baıandady. Qazirgi ýaqytta halyqtyń 70%-y Qazaqstan azamattary. Tabıǵı ósim men kóshi-qon aǵyny esebinen oń dınamıka tirkelip otyr. Qalanyń qarqyndy ósýin eskere otyryp, áleýmettik, ınjenerlik ınfraqurylymdy damytý, turǵyn úı qoryn ulǵaıtý jónindegi sharalar iske asyrylýda. Máselen, 600 orynǵa arnalǵan mektep salý josparlanǵan, ótken jyldyń qorytyndysyna sáıkes, otandyq bilim berý standarttary boıynsha 2 balabaqsha ashyldy, bul kezekti eki ese tómendetýge múmkindik berdi.
«Baıqońyr» keshenin gazben jabdyqtaý týraly kelisimge sáıkes qalada barlyq kóppáterli turǵyn úıler gazdandyryldy. Budan basqa, sýmen jabdyqtaý jáne sý burý jelileri jalǵa berýden alynyp, oblystyq kommýnaldyq menshikke berildi. «Baıqońyr» kesheniniń obektilerine ruqsat alýdy jeńildetý úshin sıfrlyq quraldardy engizý múmkindigi qarastyrylýda.
Sonymen qatar Premer-mınıstrdiń óńirge jumys saparyna negiz bolǵan basty máselelerdiń biri – sý únemdeý tehnologııalaryn engizý jáne sý ınfraqurylymyn damytý. Oljas Bektenov Memleket basshysynyń Kishi Araldy saqtaý jáne damytý jónindegi tapsyrmalarynyń oryndalý barysymen tanysty, atap aıtqanda Qaraózek sý qoımasynyń qurylysyna nazar aýdaryldy jáne Kókaral bógetin rekonstrýksııalaý qarqyny tekserildi.
О́ńirdiń negizgi sý kózi – Syrdarııa ózeni. Sońǵy birneshe jylda ózen sýynyń azaıýyna baılanysty Soltústik Aralda jınalǵan sýdyń ortasha jyldyq kólemi jobalyq 27 mlrd tekshe metrden 2022 jyly 18,9 mlrd tekshe metrge deıin tómendedi. Búgingi tańda sý aǵynyn sekýndyna 6 tekshe metrden 50 tekshe metrge deıin ulǵaıtý boıynsha qabyldanǵan sharalar nátıjesinde Soltústik Aralda sý kólemi 21,4 mlrd tekshe metrdi qurady, osy jyldyń basynan beri 1,5 mlrd tekshe metr sý keldi. Oblystyń áleýmettik-ekonomıkalyq damýy men ekologııalyq jaǵdaıy Syrdarııa ózeni basseıniniń sýmen jabdyqtalýyna tikeleı baılanysty ekeni anyq, darııanyń jaǵasynda aımaqtaǵy eldi mekenderdiń 85%-y ornalasqan, jergilikti halyqtyń 93%-dan astamy ómir súredi.
Búgingi tańda óńirde sý únemdeý tehnologııasy belsendi túrde engizilip jatyr. Oblysta 286 myń ga sýarmaly jer bar, onyń 185-190 myń gektaryna aýyl sharýashylyǵy daqyldary egiledi. Memleket basshysynyń egistikti ártaraptandyrý týraly tapsyrmasy boıynsha bıyl kúrish alqaby 6 myń gektarǵa qysqartyldy. Lazerlik tegisteý kúrish alqaptaryn sýarýǵa jumsalatyn sýdyń shyǵynyn azaıtýǵa múmkindik berdi. Innovasııalyq tehnologııanyń arqasynda sońǵy 10 jylda sýdy 20%-ǵa deıin únemdeýge jáne ónimdilikti 30%-ǵa deıin arttyrýǵa múmkindik týdy. Budan basqa, óńirde basqa da sý únemdeý tehnologııalaryn engizý kólemi bıyl 4,2 myń gektarǵa jetti, 2030 jylǵa deıin bul kórsetkishti 34,2 myń gektarǵa deıin ulǵaıtý kózdelgen. Osy baǵytta qazirgi ýaqytta Qyzylorda oblysynda jalpy aýdany 4,8 myń ga bolatyn 3 iri ınvestısııalyq joba iske asyrylyp jatyr.
«Memleket basshysy sý únemdeý tehnologııalaryn engizýdi jedeldetýdi tapsyrdy. Syrdarııa ózenindegi sý tapshylyǵyn eskere otyryp, jerasty sýlaryn utymdy paıdalaný maqsatynda Sý resýrstary jáne ırrıgasııa mınıstrligine jerasty kózderine zertteý júrgizýdi tapsyramyn», dedi O.Bektenov.
Premer-mınıstr Sý resýrstary jáne ırrıgasııa mınıstrligine syıymdylyǵy 775 mln tekshe metr bolatyn Qaraózek sý qoımasyn salý boıynsha Qyzylorda oblysynda iske asyrylyp jatqan jobany qarjylandyrý jóninde usynystar engizýdi tapsyrdy. Jańa tehnıkalyq qurylystyń negizgi maqsaty – Kókaral bógeti arqyly Úlken Aral teńizine qaıtarylmaıtyn sýdyń bir bóligin saqtaý. Bul sharalar vegetasııalyq kezeńde Qazaly aýdanynyń 31 myń gektar egistik jerlerin jáne arna boıynda ornalasqan 11 myń ga shabyndyq pen jaıylymdy sýmen qamtamasyz etedi. Qaraózek sý qoımasy elimizde basym tártippen salynýǵa tıis 9 sý ınfraqurylymy obektileriniń tizbesine engizilgen.
Úkimet basshysyna bıyl aıaqtalatyn Kókaral bógetin rekonstrýksııalaý jospary baıandaldy. Jobany iske asyrý sheńberinde búlingen bóget, sondaı-aq Qarashalan jáne Tushy kólderi arqyly teńizge shyǵatyn arnalar qalpyna keltiriledi. Oljas Bektenov Úkimet sý resýrstaryn tıimdi paıdalaný, sý jınaý lımıtterin jáne Syrdarııa men Amýdarııa basseınderi boıynsha sý qoımalary kaskadynyń jumys rejimderin saqtaý máselelerinde kórshi eldermen jumysty jalǵastyratynyn atap ótti.