Jetisýda jyldan-jylǵa egis kólemi eselenip keledi. Degenmen sý, tehnıka, jer máselesi áli tolyq sheshimin tappady. Máselen, aýyl sharýashylyǵy tehnıkalarynyń 60 paıyzdan astamy eskirgen. Sharýalar qolynda 23 myńǵa jýyq túrli tehnıka bar. Onyń 10 jylǵa deıingisi – 8 321 birlik, 10 jyldan joǵarǵysy – 13 215 birlik. Tozǵan tehnıka sharýalardy jıyn-terim ýaqytynda ábigerge salady.
Agrarly óńirdiń áýelgi tirshiligi – egin sharýashylyǵy. Al onyń tehnıkasyz tynysy ashylmaıtyny belgili. Keıbir shaǵyn sharýalar qyryq jyldan beri eski traktoryn súıretip egin basynda júr. Zamanaýı kólik alýǵa qarajaty jetpeıdi. Sol úshin keıbir kásip ıeleri úlken qojalyqtar jaramsyz dep shyǵaryp tastaǵan tehnıkalardy paıdalanyp júr.
Memleket basshysy aýyl sharýashylyǵy tehnıkalaryn ýaqtyly jańartyp turýdy tapsyryp, kóktemgi egis naýqanyna jáne kúzgi jıyn-terimge jeńildikpen beriletin nesıeni 1,5 trln teńgege deıin arttyrý kerek degen edi.
«Investısııalyq jobalarǵa bólinetin jeńildetilgen nesıeni 800 mlrd teńgege jetkizý qajet. Jeńildikpen lızıng berýge jyl saıyn keminde 450 mlrd teńge bólinýge tıis. Sonda ár jyl saıyn aýyl sharýashylyǵy tehnıkasynyń 10 paıyzy jańarady», degen edi Prezıdent. Degenmen bul úderis óńir-óńirlerde baıaý júrip jatqandaı. Sharýalar memleketke ıek artsa, memleket sharýalar shyǵynyn únemdep, ózderi satyp alǵanyn qalaıdy.
Degenmen byltyr Jetisý respýblıkalyq deńgeıde jańa oblys retinde jaman nátıje kórsetken joq. 519 myń gektar egis alqabynan 1,9 mln tonna ónim jınalǵan. 880 myń tonna dándi daqyl qambaǵa quıyldy. 2025 jylǵy maqsat – 1 mln. tonnaǵa jetkizý. Biraq zaman talabyna saı jabdyqtalǵan tegeýrindi tehnıkasyz bul nátıjege jetý múmkin emes. Byltyrǵy júgerishilerdiń jaıy kópke málim. Májilis alańynda kóterilgen másele báribir sheshimin tolyq tappady. Japa shekken kim? Taǵy da qarapaıym sharýalar.
«О́tken jyly qant qyzylshasynyń ortasha shyǵymy 433 sentnerden aınalǵan. Biraq Aqsý, Alakól aýdandarynda az ónimdilik kórsetken. Sonymen qatar MTS-lardy jańartý maqsatynda 11 mlrd teńgege 650 birlik tehnıka satyp alyndy, soǵan qaramastan Eskeldi, Qaratal sekildi birqatar aýdandardyń tehnıkany jańartý deńgeıi oblystyq kórsetkishten tómen. Sondyqtan servıstik daıyndaý ortalyqtaryn qurý jumysy bıyl da jalǵasady», deıdi oblystyq Aýyl sharýashylyǵy basqarmasynyń basshysy Nurdáýlet Kenenbaev.
Qant qyzylshasy degennen shyǵady, byltyr tátti túbir egistigi 2 ese ulǵaıtylyp, 8,7 myń gektarǵa sebilgen. Bıyl aýyl sharýashylyǵy daqyldarynyń egis kólemi 7 myń gektarǵa ulǵaıtylyp, 524,8 myń gektardy qurady.
«Sharýa qojalyqtary ózderinde tirkelgen tehnıkanyń jaramsyzyn esepten shyǵarý kerek. Bıyl biz qyzylsha baǵytynda 8 servıstik daıyndaý ortalyǵyn quryp jatyrmyz. Sepkishterdi aýdandarǵa taratyp berdik. Kombaındar kúzgi jıyn-terimge deıin ákelinedi. Jalpy sany 62 birlik tehnıka alý josparlanyp otyr», deıdi Á. Jaqanbaev.
Oblystyq Aýyl sharýashylyǵy basqarmasynyń málimetinshe, byltyr taýar óndirýshiler jalpy quny 10,7 mlrd teńgege 536 birlik jańa tehnıka satyp alǵan. Onyń ishinde «QazAgro Qarjy» AQ arqyly 3,6 mlrd teńgege 204 birlik, Agrarlyq nesıe korporasııasynyń «QazAgrobıznes» lızıngtik baǵdarlamasy arqyly 1,9 mlrd teńgege 133 birlik, «BNK Irrigation» lızıng kompanııasy arqyly 0,2 mlrd teńgege 23 birlik kelgen.
Eń ókinishtisi, Tekeli qalasy men Eskeldi, Qaratal, Kerbulaq, Sarqan aýdandarynda aýyl sharýashylyǵy tehnıkasynyń 77 paıyzy eskirgen. Bul aýdandar agrarly óńirdiń lokomotıvi sanalady. Ári qaraı ózińiz oılaı berińiz. Máselen, byltyr aqsýlyq sharýa ıeleri Sarqan aýdanynyń tehnıkasyna júgingen.
«Kólbaı eldi mekeni keńes ókimeti kezinde úlken qyzylsha keńshary bolǵan. Jergilikti sharýalar buryndary myń jarym gektar jerge deıin tátti túbir ekken. Búginde olardyń deni zeınetke shyqqan, biraq bizge aqyl-keńesin berip otyrady. Byltyr qyzylsha egýdi myqtap qolǵa aldyq. Alaıda tehnıkanyń joqtyǵy qolbaılaý boldy. Bıyl egis kólemin arttyrdyq. Jigitter jańa tehnıka satyp alyp jatyr», deıdi Kólbaı aýyldyq okrýginiń ákimi Erjan Shakerov.
Sóz shyndyqtan buzylmaıdy. Byltyr kólbaılyqtardyń qolynda eshqandaı qyzylshaǵa arnalǵan qural joq edi. Egindi jınaý úshin kórshi Sarqan aýdanynyń tehnıkasyn kútýge májbúr bolǵan. Al olar eginin tolyq jınamaı, ózi sanaýly tehnıkany bireýge bere almaıdy. Sondyqtan kólbaılyq sharýalardyń jaýyn-shashynǵa urynyp, aýa raıynyń ashylǵanyn kútýden basqa amaly qalmaǵan.
«Búginde usaq sharýa ókilderi keńes zamanyndaǵy tehnıkany amalsyz kádege jaratyp júr. Buryn «Nıva», «Enıseı» sekildi kombaındardy ári ketse 2-3 maýsymǵa ǵana qoldanatyn, al «K-700» traktoryn 6-7 jylda jańartyp otyratyn edi. Sol tehnıkalar áli egin basynda. Tipti tuqym sebetin agregattardyń syny ketken. Bir basy tuqymdy 7-8 sm sińirse, bir jaǵy 4-5 sm tastaıdy. Sodan ónim birkelki ónbeıdi. Topyraq tereńge túsken tuqymdy shiritip jiberýi múmkin», deıdi agronom Asyl Aıdarov.
Qoldaǵy málimetke súıensek, ótken jyly Jetisý jerine 650 birlik jańa tehnıka kelgen. Muny paıyzben eseptese, aýyl sharýashylyǵy tehnıkalarynyń 4,9 paıyzy jańardy dep aıtýǵa bolady. Jyl saıyn jańa tehnıka kelgenimen burynǵy tehnıkalardyń isten shyǵa beretini taǵy bar. Bul ispen Jetisýdaǵy aýyl sharýashylyǵy kólikteri tolyq túzelip bitetin túri joq.
Jetisý oblysy