Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev: «Kitap oqý – rýhanı kemeldenýdiń qaınar kózi» degenindeı soltústikqazaqstandyqtardyń talaı urpaǵy býynyn kitap oqýmen kemeldendirip kele jatqan Qyzyljar qalasynyń eń basty mádenıet oshaǵy – Sábıt Muqanov atyndaǵy oblystyq ámbebap ǵylymı kitaphananyń ashylǵanyna 90 jyl tolyp otyr. Bul – Soltústik Qazaqstan ǵana emes respýblıkamyzdaǵy mańdaı aldy mádenıet ortalyqtarynyń biri.
1932 jyly Qaraǵandy oblysy qurylyp, onyń qaramaǵyna qazirgi Soltústik Qazaqstan, burynǵy Kókshetaý oblysynyń aýmaǵy jáne Aqmola men Qaraǵandy oblystary engizilgen. Qaraǵandy oblystyq atqarý komıtetiniń sheshimimen 1934 jyly oblys ortalyǵy Petropavlda 2 mádenıet oshaǵy boı kótergen. Onyń biri – oblystyq qazaq drama teatry jáne ekinshisi osy, oblystyq kitaphana edi. Biraq óńirdegi qazaq óneriniń damýyna ólsheýsiz úles qosyp kele jatqan teatrdy 1938 jyly ókimet Atyraý qalasyna kóshirip jibergen, al kitaphana ornynda qalyp, sol jyldardan beri damyp, búgingi kúnniń talabyna saı jetistikterge jetip otyr. 1973 jyly kitaphana arhıtektýralyq turǵydan qalanyń sánine aınalǵan tamasha ǵımaratqa kóshti. Onyń salynýyna ataqty jazýshy, jerlesimiz, sol kezdegi Qazaq KSR Joǵarǵy keńesiniń depýtaty Sábıt Muqanov jeke qarjylyq turǵysynan da, úkimetke saýal joldaýynyń arqasynda da tikeleı úles qosqan. Sondyqtan kitaphanaǵa 1973 jyldyń mamyr aıynda sáýir aıynda qaıtys bolǵan Sábıt Muqanovtyń esimi berildi. Jazýshynyń 80 jyldyǵyna oraı kitaphanada onyń memorıaldyq mýzeı bólmesi ashylǵan.
Jýyrda kitaphananyń 90 jyldyq mereıtoıyna arnalǵan «Kitap – ulttyq rýhanı qazyna!» atty ǵylymı-praktıkalyq konferensııa ótip, onyń jumysyna Astana, Almaty qalalarynan bir top ǵalymdar, qoǵam qaıratkerleri, jazýshylar men jýrnalıster qatysty.
Qazir kitaphananyń 15 bólimi 45 myńnan artyq turaqty qoldanýshylarǵa qyzmet etedi. Al jalpy, kitaphanany respýblıka, oblys, qala jáne keıbir sheteldikterdiń alystan tutynýshylaryn qosa eseptegende jylyna 1 mıllıondaı adam qoldanady. Beıbitgúl Maǵjanqyzy kitaphanaǵa dırektor bolyp kelgen 1996 jyldan bastap aqparattyq tehnologııalardy, ınnovasııalyq jobalardy engizý bastalǵan. 2005 jyldyń 26-27 qazanynda Sábıt Muqanov kitaphanasynyń bazasynda Petropavl qalasy «Qazaqstannyń kitaphana astanasy» dep belgilenip, munda elektrondy kitaphananyń qyr-syryn taldaýǵa arnalǵan halyqaralyq konferensııa ótkizilgen. Bul konferensııanyń kásibı mańyzy zor bolyp, ol kórshiles eldermen kitaphanalyq elektrondy beldeýdiń damýyna jaǵdaı týdyrǵan.
2009 jyly «Bir el-bir kitap» atty respýblıkalyq aksııanyń sheńberinde «Qazaq eli, bir aýyz sózim saǵan...» atty Maǵjan Jumabaevtyń shyǵarmashylyǵyna arnaǵan konferensııa ótkizilgen. Sol konferensııanyń arqasynda derekter bazasy 4 500-ge jetken «Maǵjan» atty veb-portal, QR-kody «Bizdiń Maǵjan» atalǵan mobıldi kitaphana, «Maǵjan izimen» atty úsh tilde júrgiziletin aýdıogıd iske qosylǵan.
2014 jyly «Oblystyq kitaphanalar ýaqyt talqysynda», 2018 jyly Qazaqstan men Reseıdiń aımaqaralyq yntymaqtastyǵynyń HV forýmyna oraı «TMD kitaphanalary – elektrondyq yntymaqtastyq» atty kezdesýi ótkizilgen. Osy, 2018 jeńip alynǵan granttyń arqasynda robottehnıka resýrstyq ortalyǵy ashylǵan. 2019 jyly Reseıdiń Iаmal-Nenes avtonomdyq okrýginiń Salehardtaǵy Ulttyq kitaphanasymen yntymaqtastyq týraly kelisimshartqa qol qoıylǵan. 2020 jyly Sábeń kitaphanasy Eýropa elderinde ashylǵan Abaı ortalyqtaryna qatysqan. 2021 jyly Mınskide bolǵan XXVIII halyqaralyq kitap jármeńkesine qatysyp, «Esil óńiriniń ádebıeti» kórmesin usynǵan. S.Muqanov kitaphanasy jyl saıyn Máskeýde ótetin halyqaralyq «Dostastyq elderi kitaphanalarynyń bilim kollaborasııasyna» qatysyp otyrady. Sonymen birge Reseıdiń Nıjnıı Novgorod, Omby, Qorǵan, Chelıabınsk, Novosıbırsk, t.b. qalalarynda bolǵan onlaın konferensııalarǵa qatysyp júr. «Osynsha halyqaralyq forýmdarǵa qatysýymyzdyń álem elderinde Abaı ortalyǵynyń ashylýyna jáne «Azııa men Muhıt elderi» jıynynda baıandama jasaǵanymyzdyń arqasynda bizdiń kitaphanamyz álemdik kitaphana qaýymdastyǵyna jaqsy tanys boldy», deıdi Beıbitgúl Maǵjanqyzy. Sonymen birge IýNESKO aıasynda mádenıetterdiń jaqyndasýy ortalyǵynyń dırektory Úmithan Muńalbaeva jáne Qazaqstannyń Nıderlandııadaǵy elshiliginiń qoldaýymen osy eldiń Gaaga, Amsterdam, Rotterdam qalalarynda aıtýly aqynymyz Maǵjan Jumabaevtyń 130 jyldyq mereıtoıyna arnalǵan halyqaralyq sharalar ótkizilgen eken. Qazaqstannyń bir túkpirindegi oblystyq kitaphananyń mundaı jetistikteri aıta qalarlyq tabys ekeni daýsyz. «Byltyrǵy tamyz aıynda men Nıderlandııada bolǵan «Búkilálemdik kitaphanalyq jáne aqparattyq kongresske» shaqyrtý alyp, qatysyp qaıttym», dedi B.Ábilmájinova. Bul da S.Muqanov kitaphanasynyń halyqaralyq keńistikke tanylýynyń bir kórinisi.
Osy jyldardan kitaphana Qazaqstan boıynsha «HHI ǵasyrdyń úzdik kitaphanasy», «Oqyrmany ozyq ólke», «Rýhanı qazyna – 2019» konkýrstarynyń «Eń úzdik oblystyq kitaphana» atalymynyń, t.b. halyqaralyq, respýblıkalyq, TMD aralyq konkýrstardyń jeńimpazy bolǵan. 28 ret Halyqaralyq qorlardyń granttaryn utyp alǵan.
87 adam qyzmet etetin kitaphana qory qazir 750 myń dana kitap, gazet, jýrnal, aýdıo-beınematerıaldar, elektrondy ónimdermen tolyqqan. Sonyń 415 myńnan artyǵy memlekettik tilde. Jyl saıyn 10 myń dana jańa qujattarmen tolyqtyrylyp otyrady. Beıbitgúl Ábilmájinova: «Bizge sıfrlyq tehnologııany damytý men eńserý ońaı bolǵan joq. Internettiń telekommýnıkasııalyq keńistiginen oryn taýyp, qajetti aqparatty alý ǵana emes, ony paıdalanyp, óziń týraly aqparat taratýǵa, kitap pen oqýdy nasıhattaýǵa paıdalaný IT tehnologııa kúnde ózgerip, jańalanyp, jetilip jatqanda adaspaı qalýdyń mańyzy zor. Tek talmaı izdenýdiń, ozyq tájirıbelerdi paıdalanýdyń arqasynda ǵana biz ózimizdiń aqparattyq resýrstarymyzdy qalyptastyryp, oqyrmandarymyzǵa óz saıt, akkaýnt, ınternet-platforma arnalarymyzben qyzmet kórsetýge qol jetkizdik. Qazir kitaphananamyzdyń basty baǵyty elektrondy aqparattar, elektrondyq resýrstar, elektrondy kitaphanaǵa burylǵan. Bizde zamanaýı IT ortalyq, joǵary jolaqty ınternetimiz bar. Kitaphanamyzdyń 7 saıty jumys isteıdi. Alystan qatysatyn oqyrmandarǵa elektrondy katalog, qujattarǵa tapsyrys berý, onlaın-keńesshi, chat-bot, podkastar, elektrondy tapsyrys júıesi, barlyq qabatta Wi-Fi, «Kitaphanashydan surańyz» atty vırtýaldy suraý qyzmeti jumys isteıdi», dedi ol.
Kitaphana qoryn sıfrlandyrý jumysy da úzdiksiz júrgizilip otyr. Búginge deıin 19 myń kitap pen maqalalar sıfrlandyrylyp, 40 myń megabaıttan astam elektrondy resýrs qalyptastyrylǵan. Qazir kitaphananyń barlyq júıesi únemi jańǵyryp otyrady. Syrtqy túri de ózgertilip, ishinde jaıly keńistikter, jańa turpattaǵy mádenı jáne bilim beretin ortalyqtar men IT-servıster engizilgen. Olarǵa qoldanýshylardy tartý úshin bıznes qurylymdary men jastardy qyzyqtyratyn zamanaýı kovorkıng ortalyǵy ashylǵan. Ony qoldanýshylar jeke kabınalarda kofe iship otyryp jumys isteı alady. Al joǵaryda atalǵan balalarǵa arnalǵan robottehnıkanyń resýrstyq zonasy 7-jyl jumys isteıdi, onyń turaqty qatysýshylary túrli konkýrstarǵa qatysyp, jeńimpaz bolyp jatady. Al bıylǵy qyrkúıekte múmkinshiligi shekteýli balalarǵa arnalǵan «Makerspace» keńistigi de ashylady eken.
Kitaphanada tipti komıkster ortalyǵy da jumys isteıdi. Qazaq, aǵylshyn, túrik tilderin aqy-pulsyz úırenýshilerge arnalǵan «Book club», «Discussion club», «Game club» atty áńgimelesý, pikirlesý, aıtysý klýbtary da bar. Bıylǵy qańtar aıynan bastap Fransııanyń Qazaqstandaǵy elshiliginiń qoldaýymen offlaın jáne onlaın rejimderinde fransýz tilinde áńgimelesý klýby ashylǵan. Soltústik Qazaqstan oblysy