Halyqaralyq menedjmentti damytý ınstıtýty (IMD – International Institute for Management Development) bıyl maýsym aıynda Álemdik básekege qabilettilik jylnamasy 2024 (World Competitiveness Yearbook 2024) zertteý qorytyndysyn jarııalady.
IMD – bıznespen tyǵyz baılanysy bar jáne álemdik damýǵa áser etýge umtylatyn táýelsiz akademııalyq ınstıtýt. Instıtýt bilim berý, MBA jáne basshylarǵa keńes berý jumystary arqyly kóshbasshylar men saıasatkerlerge qıyndyqtardy, ózgeristerdi eńserýge kómektesedi. Álemdik básekege qabilettilik esebi 67 memlekettiń ekonomıkalyq kórsetkishterin taldaıdy.
Esepte Dúnıejúzilik ekonomıkalyq forým óziniń Jahandyq básekege qabilettilik reıtıngin jarııalaýdy toqtatý týraly sheshim qabyldaǵany atap ótiledi. Osylaısha, IMD saıası kún tártibi joq akademııalyq ortalyq retinde memleketterdiń básekege qabilettiligin, olardyń sıfrlyq jáne talanttardy basqarý boıynsha ulttyq saıasatyn qanshalyqty tıimdi qamtamasyz ete alǵanyn baǵalaıtyn álemdegi jalǵyz mekeme retinde sıpattalady.
Bıylǵy esepte álem memleketteriniń ekonomıkasyn saralaı otyryp, tórt baǵyt boıynsha (ekonomıkalyq kórsetkishter, úkimettiń tıimdiligi, bıznestiń tıimdiligi jáne ınfraqurylym) áser etýshi 20 sýbfaktordy qorytyndylap, reıtıngterdiń qysqasha mazmuny usynylǵan. Reıtıng básekege qabilettiliktiń naqty máselelerin egjeı-tegjeı taldaıdy. Sondaı-aq árbir eldiń iskerlik ortasyn baǵalaý, halyqaralyq ınvestısııalyq sheshimderdi qoldaý jáne ártúrli memlekettik saıasattyń áserin saralaý úshin de zertteýde keltirilgen derekterdiń qundylyǵy joǵary.
Esepte berilgen derekter men mamandar jasaǵan qorytyndyǵa súıensek, Qytaı, Úndistan, Brazılııa, Indonezııa, Túrkııa sııaqty elder keıingi onjyldyqtarda qarqyndy damý ústinde ári saýda, ınvestısııa, ınnovasııa, geosaıasat salasynda mańyzdy oıynshylarǵa aınaldy. Bul memleketter bıznes pen tutynýshylar úshin múmkindikter men naryqtar usynady. Úkimetter men kompanııalarǵa sapa jáne turaqtylyqtyń jahandyq standarttaryn saqtaı otyryp, tabysqa jetý úshin naryqtardyń túrli mádenı, ınstıtýsıonaldyq jáne retteýshi jaǵdaıyna beıimdelý kerektigi atap ótiledi.
Osy jyldyń qorytyndy esebinde Sıngapýr álem elderi ishinde básekege qabilettigi jóninen úzdik dep tanyldy. Alǵashqy úshtikten Shveısarııa men Danııa kórinse, AQSh 12-orynǵa turaqtady. Azııa memleketterine kelsek, Qytaı – 14, Ońtústik Koreıa 20-satydan kórindi. Qazaqstan kórsetkishterine toqtalsaq, Úkimettiń tıimdiligi salasy boıynsha keıingi bes jylda 29-dan 18-orynǵa kóterildi. Onyń ishinde ınstıtýsıonaldyq baza men kásipkerlik zańnama baǵytyndaǵy elimizdiń pozısııalary nyǵaıǵan.
Ekonomıkalyq kórsetkishter boıynsha 2020 jylǵy 48-pozısııadan 43-satyǵa ilgerileý bar. Bul baǵanda otandyq ekonomıka, halyqaralyq ınvestısııalar, jumyspen qamtý men baǵalar sanatynda kórsetkishter jaqsarǵan. Bıznestiń tıimdiligi baǵytynda 28-orynǵa turaqtap, qarjy, eńbek naryǵy, qatynastar men qundylyqtar kórsetkishteri boıynsha pozısııalarymyz kúsheıgen. Infraqurylym baǵany boıynsha tehnologııalyq ınfraqurylym kórsetkishi eki sanatqa artyp, 50-orynnan kórinse, ózge salalarda tómendeý baıqalǵan.
Zertteý derekteri ekonomıkanyń básekege qabilettiliginiń qaı salalarynda joǵary nemese erekshe álsiz jaqtary bar ekenin anyqtaýǵa jáne memleketter arasynda salystyrýlar jasaýǵa múmkindik beredi. Sonymen qatar básekege qabilettiliktiń naqty máselelerin egjeı-tegjeı taldaýdy qamtamasyz etip, eldiń iskerlik ortasyn baǵalaý, halyqaralyq ınvestısııalyq sheshimderdi qoldaý nemese ártúrli memlekettik saıasattyń áserin ǵylymı turǵyda saralaý úshin keltirilgen derekterdi qoldanýǵa bolady.
Taldaý qorytyndysy men zertteýde berilgen statıstıkalyq derekter ınvestısııa tartýǵa, saıası sheshimder qabyldaýǵa, memleketter arasyndaǵy básekelestik rýhty nyǵaıtýǵa kómektesedi. Bul óz kezeginde ómir súrý deńgeıiniń jaqsarýyna, jumys oryndarynyń ashylýyna, turaqty damýǵa, aldaǵy jyldary damyǵan ekonomıkalyq landshafttyń qalyptasýyna yqpal etýi múmkin.
Memleket ataýy
Reıtıng
2024
Reıtıng
2023
Reıtıng
2022
Reıtıng
2021
Reıtıng
2020
Sıngapýr
1
4
3
5
1
Shveısarııa
2
3
2
1
3
Danııa
3
1
1
3
2
AQSh
12
9
10
10
10
Qytaı
14
21
17
16
20
Ońt. Koreıa
20
28
27
23
23
Izraıl
22
23
25
27
26
Estonııa
33
26
22
26
28
Malaızııa
34
27
32
25
27
Qazaqstan
35
37
43
35
42
Úndistan
39
40
37
43
43
Polsha
41
43
50
47
39
Latvııa
45
51
35
38
41
Túrkııa
53
47
52
51
46
Meksıka
58
56
55
55
53
Mońǵolııa
61
62
61
60
61
Baýyrjan SERIKBAEV,Qazaqstan qoǵamdyq damý ınstıtýtynyń sarapshysy