Astana deklarasııasynyń aıtary mol

Sonymen qatar jańadan qabyldanǵan Astana deklarasııasy uıymnyń budan keıingi jumysyna tyń serpin beretini sózsiz. Qysqasy, sammıt qorytyndysynan kúter jaqsylyǵymyz kóp.

Taǵy bir aıta keterligi, qu­ryl­­ǵanyna shırek ǵasyrǵa jýyq­taǵan uıymnyń «bestik­ten» ulǵaıyp, «ondyqqa» aıaq bas­qany. Iаǵnı uıymnyń qatary artyp, keregesi keńeıip jatyr. Bul óńirde qalyptasqan syn-qater­lerge ortaq koalısııa aıasyn­da tosqaýyl qoıyp, aldyn al­ýǵa barynsha múmkindikter ash­paq. Sebebi búginde uıymǵa múshe elder aýmaǵynda álem halqyn­yń 45 paıyzy turyp jatyr.

Sondaı-aq bul aımaqta álemdik ekonomıkanyń da úlesi 25 paıyzǵa jýyq, saýda-sat­tyqtyń 15 paıyzy osy el­der­diń aınalymynda júr. Son­dyqtan osynsha adamı resýrs­tar men saıası salmaqqa ıe, ekono­mıka­lyq áleýeti zor Uıymnyń ja­han­dyq ahýaldarǵa yqpal etý múmkindigi de az emes, oń áser etýge barynsha múddeli.

Bul jerde memleket basshylary men bedeldi halyqaralyq uıymdar jetekshileriniń basyn bir arnaǵa toǵystyryp, qaýipsizdik, shekara, ekonomı­ka, ekologııalyq máseleler syn­dy salalarda ózekti de mańyz­dy kelisimderge Astanada qol jetkizý – sózsiz Qazaqstannyń úlken jetistigin aıshyqtap tur. Uıymǵa tóraǵalyq etken bir jyl ishinde Qazaqstan birqatar mańyzdy jarqyn bastama usynyp, elder arasyndaǵy ydyrap bara jatqan yntymaq pen birliktiń kúsh alyp, berik ornyǵýyna septese aldy.

Jalpy alǵanda jer-jahan­da qaq­tyǵystar órship, geosaıası ahýal álsiregen tusta álemge yqpaly bar kóshbasshylardy bir dóńgelek ústel basyna jınap, dıalog ornatý – jaqsy­lyq­tyń nyshany. Bul – bir mezette birneshe memlekettiń birlese otyryp, ózekti máselelerdi sheshe alatynynyń jarqyn kórinisi ári úlgisi. Álginde aıtyp ótken dúnıejúzi halqynyń 40 paıyzyn quraıtyn ShYU múshe elderge álemdik ishki jalpy ónimniń 3/1-i tıesili ekeni úlken ról oınaıdy.

Byltyr Qazaqstannyń Astana dek­larasııasy men ShYU ju­mysyn jetildirý týraly bas­tama kótergenin bilemiz. Árı­ne, mundaı qadam uıymishilik ózara kelisimnen bólek, syrt elder­men de áriptestikti nyǵaı­týǵa jol ashyp, tıimdi jaǵdaı týǵyzbaq.

Uıymnyń álemdegi bedeli zor. Ásirese ózge halyqaralyq uıymdar arasynda da salmaqqa ıe. Oǵan qosa Qazaqstan tór­aǵa­lyǵy tusynda osy bedel­di ustap qalýǵa járdem berer mańyzy zor túrli taqyryp­taǵy 100-den astam is-shara uıymdas­tyryp úlgerdi. Atqarylǵan jumystar da nátıjeli. Ásirese Qazaqstan basshysynyń «Ádi­letti álem men kelisimdi jaq­taı­tyn dúnıejúzilik birlik týraly» bastamasyn aıryqsha atap ótken jón. Bul bastama halyqaralyq aýqymdaǵy turaq­syzdyqqa tusaý salmaq.

Osama bın DJAVAID, «Ál-Jazıra» telearnasynyń tilshisi (Pákistan)