«Ǵylym jáne tehnologııalyq saıasat týraly» Zań: jańa belester

Jańa zań – otandyq ǵylymnyń qazir­­gi zamanǵy jetistikteriniń ǵana emes, sony­men birge ony álemdik ǵylymı úrdi­s­­terge jeteleýdiń aıqyn kórinisi. Bastap­qyda táýelsiz elimizde álemdik ǵylym­nyń bir bóligi bolýǵa degen umtylys óz jemisin berdi. Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev pen el Úkimeti qol jetkizil­gen nátıjelerdi eskere otyryp, Qazaqstan­nyń akademııalyq jáne ǵylymı qoǵamdas­tyǵy úshin jańa mańyzdy mindetterdi belgiledi. Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstri Saıasat Nurbek óziniń telegramm arnasynda: «Qazaqstannyń ǵyly­mı-tehnologııalyq saıasaty álemdik teh­no­logııalyq kóshbasshylarǵa qatysty ınno­vasııalyq alshaqtyqty azaıtýǵa baǵyttalatyn bolady», dep atap ótti.

Elimizdiń joǵary oqý oryndary akade­mııa­lyq ǵylymnyń ortalyǵy retin­de osy Zańda kórsetilgen ǵylym salasyn­daǵy memlekettiń jańa zamanaýı saıasaty qurylǵan ınnovasııalardyń eleýli irgetasyn qurýǵa aýqymdy úles qosty. Jańa zańnyń asa mańyzdy strategııasy tehnologııalyq saıasatqa basa nazar aýdarý bolsa, bul otandyq ǵylymdy odan ári damytý vektorynyń strategııalyq kózqarasynyń jańa, neǵurlym joǵary deńgeıin kórsetedi. Ǵylymı-tehnologııalyq saıasat, osylaısha, tutastaı alǵanda memlekettiń ekonomıkalyq saıasatynyń mańyzdy quramdas bóligi retinde aıqyn tanylady. Ol ǵalymdardy túpkilikti nátıjege – «ıdeıadan serııalyq óndiriske» jáne kommersııalandyrýǵa baǵyttaıdy. Monosalaly pedagogıkalyq ýnıversıtet sanalatyn Á.Marǵulan ýnıversıteti úshin bul pedagogıkalyq jáne psıhologııalyq-pedagogıkalyq ıdeıa­lar­dy orta jalpy bilim beretin mek­tep­terde, kolledjderde jáne joǵa­ry oqý oryndarynda oqý úrdisine engizýge jet­kizýdi bildiredi. Bul rette ýnı­ver­sıtette byltyr qurylǵan pedago­gı­kalyq baǵyttaǵy tehnopark mańyzdy ról atqarady. Ol pedagog­terdi, orta mektep, kolledj oqýshylaryn daıarlaý sapasyn arttyrý, bilim berý qyzmetteriniń sapasyn jaqsartý, bilim berý mekemelerin el damýynyń jańa áleýmettik-saıası jaǵdaılaryna tıimdi be­ıim­deý maqsatynda óńirdiń pedagogıka­lyq kúshterin shoǵyrlandyrý tájirıbesin bildiredi. Tehnoparkte psıhologııalyq túzetý ortalyǵy, pedagogıkalyq zertteý­ler ortalyǵy, akademııalyq sheber­lik ortalyǵy, túzetý synyptary, stýdent­tik bıznes-ortalyq, t.b. jumys isteıdi. Pedagogıkalyq baǵyttaǵy tehnoparkti qurýdyń bolashaǵy, qajettiligi men ýaqytylyǵy, «Ǵylym jáne tehnologııalyq saıasat týraly» jańa Zańnyń ǵylymı-tehnologııalyq jetistikterine baǵyttalǵan.

Pedagog kadrlardy daıarlaýdy tehno­logııa­lyq qamtamasyz etýdiń joǵary deń­­geıine memlekettiń qoldaýy men qam­qor­lyǵynyń nátıjesi ýnıversıtette jara­tylystaný – ǵylymı mamandyqtar (eksperımenttik fızıka, hımııa, bıologııa) boıynsha eń zamanaýı jabdyqtar men vırtýaldy zerthanalardyń baǵ­dar­lamalyq qamtamasyz etýimen 4-sy­nyp­tardyń ashylýy jatady. Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstr­li­gi­niń, Dúnıejúzilik banktiń jáne Unowa/MIKKO halyqaralyq uıymynyń qarjy­lyq qoldaýynyń arqasynda erekshe bilim berý qajettilikteri bar balalardyń sen­sor­lyq damýyna arnalǵan jańa ınnova­sııa­lyq dıagnostıkalyq modýldermen jabdyqtalǵan ınklıýzıvti kabınet ashylyp, óz jumysyn bastady.

Á.Marǵulan ýnıversıteti sońǵy úsh jylda Saıasat Nurbek basqaratyn Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrligi júrgizetin ǵylym jáne joǵary bilim salasyndaǵy saıasattyń negizgi baǵyttaryn belsendi túrde iske asyra otyryp, halyqaralyq ynty­maq­tastyqqa úlken qadamdar jasa­dy. Ýnıversıtet sońǵy jyldary Tokat ýnı­versıtetimen (Túrkııa), Drezden teh­nı­ka­lyq ýnıversıtetiniń Bilim berý ıns­tı­týtymen (Germanııa), Orta­lyq Lan­kashır ýnıversıtetimen, Lester ýnı­versıtetiniń Bilim berý mektebi­men (Ulybrıtanııa) ǵylymı yntymaq­tas­tyq jáne akademııalyq almasý týraly kelisimder jasady. Byltyr Á.Marǵulan ýnıversıtetinde Drezden tehnıkalyq ýnıversıtetiniń Slavıstıka ınstıtýtynyń stýdentteri men magıs­tranttary birneshe kýrsty tyńdap, alǵashqy akademııalyq almasýdan ótti.

Otandyq ǵylymnyń álemdik ǵylymǵa betburýynyń, organıkalyq «engizilýiniń» tereńdigi, onyń ishinde ǵalymdarymyz­dyń «Scopus» jáne «Web of Sciences» bedel­di halyqaralyq bazalaryn­daǵy jarııa­lanymdarda belsendiligimen anyqta­lady, bul ǵalymdarǵa óz jetistik­teri men jańalyqtaryn jetekshi sheteldik mamandarmen bólisýge múmkindik beredi. Bul baǵytta Á.Marǵulan ýnıversıtetiniń ǵalymdary sońǵy jyldary aıtarlyqtaı jetisikterge qol jetkizip, ǵalymdardyń jarııalanymdyq belsendiligi men nátı­jeliligin ólsheıtin Hırsh ındeksi bar ǵalymdar sany – 23,3 %-ǵa artty.

«Ǵylym jáne tehnologııalyq saıasat týraly» Zańda sýbektige baǵdarlaný, ıaǵnı ǵalymdy ǵylymnyń bas qaırat­keri jáne sýbektisi retinde baǵyttaý ıdeıasy qamtylǵan, onyń qoldaýynsyz jáne ýájdemesiz ǵylymı serpilis kútý qıyn. Jańa zańnyń asa mańyzdy ereksheligi – jastardy ǵylymǵa tartýǵa baǵdarlaý. Jastar sońǵy onjyldyqtarda bıznespen aınalysýdy nemese memlekettik qury­lym­darda jumys isteýdi jón kóretinin ja­syr­maǵan jón. Az tólenetin qyzmet sala­sy retinde Ǵylym otandyq jas­tar úshin tartymsyz bolyp shyqty. Bul ǵylymı-pedagogıkalyq kadrlardyń tez qar­taıýyna ákeldi. Jas ǵalymdardy mem­­­lekettik qoldaý saıasatynyń tur­ǵyn úımen qamtamasyz etý, t.b. sııaq­ty naqty zańnamalyq normalarda belgi­lengen túpkilikti nátıjesi jastar úshin ǵy­lymı qyzmettiń tartymdylyǵy men be­delin kúsheıtedi dep úmittenemiz. Bul zańnamalyq bekitilgen normalar 21%-y jastar sanalatyn, bizdiń ýnıversıtet úshin erekshe mańyzdy, mundaı memlekettik qoldaý olardyń ǵylymı-pedagogıkalyq ósýine jáne mansaptyq múmkindikterine yqpal etetin bolady.

Birneshe jyl buryn Ǵylym jáne joǵa­ry bilim mınıstrligin qurý jáne Oqý-aǵartý mınıstrligimen qyzmet salalaryn bólý Úkimet pen Qazaqstan Prezıdentiniń durys sheshimi bolǵanyn moıyndaý qajet. Bul otandyq ǵylymda ınnovasııalardy damytýdyń jemisti jáne tıimdi bolýyn qamtamasyz etti, Qazaqstan ǵylymyn álemdik ǵylymǵa engizýdi jáne sheteldik tehnologııalyq standarttarmen jaqyndastyrýdy jedeldetti. «Ǵylym jáne tehnologııalyq saıasat týraly» Zań, el ǵalymdary úmittenip otyrǵandaı, elimizdiń ǵylymı ilgerileý jolyndaǵy senimdi baǵdar bolmaq.

Janbol JILBAEV, Á.Marǵulan ýnıversıtetiniń basqarma tóraǵasy-rektor mindetin atqarýshy