Megapolıs turǵyndaryn únemi mazalaıtyn, olardyń jaıly ómirine áser etetin jaǵdaıdyń biri – avtokólik turaǵynyń tapshylyǵy. Júrgizýshiler oryn tappaǵan soń, kólikti jol jıeginde qaldyryp ketýge májbúr bolady. Bul óz kezeginde apat qaýpiniń artýyna, keptelistiń týyndaýyna alyp keledi. Bul – qalalardyń bárine ortaq problema.
Ásirese Almatydaǵy ahýal jyl ótken saıyn qıyndap bara jatyr. Qazir eskirgen turǵyn úı máselesin sheshý maqsatynda turǵyn úı qoryn jańǵyrtýdyń baǵdarlamasy boıynsha kópqabatty záýlim úıler salyndy. Biraq aýdandar tyǵyzdalyp, aýlalar tarylyp ketti.
Jyl sanap qala halqy ósip, kólik sany da artyp keledi. Al úı mańaıynda kólik turaqtary joqtyń qasy. Balalardy esik aldyndaǵy oıyn alańyna jiberý de qaýipti bola tústi. Aýlada kólik tolyp turǵandyqtan, shuǵyl jaǵdaıda órt sóndirýshiler men jedel járdem de kire almaı qalyp jatady. Jaqynda bizdiń aýlada 8-qabatta órt shyǵyp, órt sóndirý kóligi aýlaǵa kire almaı biraz qınaldy. Avtokólikterdiń ıesin taýyp, ornynan qozǵaýǵa kóp ýaqyt ketti. Biz turatyn aýlada turaqtyń jetispeýshiliginen adamdar kóligin qoqys jáshikteriniń janyna da qoıyp kete beredi. Saldarynan qoqys jınaýshylar tańerteń qoqysty shyǵara almaı álekke túsedi. Buryn qoqys tańǵy 5-6-nyń kezinde tazalanyp, aınalamyz tap-tuınaqtaı bolyp, ıis-qońystan arylyp tursa, qazir tańǵy 9-dan keıin tazalaýǵa májbúr. Sebebi adamdar jumysqa ketken kezde ǵana qoqys alańynyń mańaıy kólikten bosaıdy.
Sol sebepti endi avtoturaqsyz úı salýdy toqtatatyn kez keldi. 2023 jyldyń basynda Prezıdent te osy máseleni kótergen edi. Úkimetke naqty sharalar qabyldaýdy, qala ákimdigimen birlesip kópdeńgeıli jabyq avtomobıl parkıngin salý múmkindigin qarastyrýdy tapsyrǵan.
Eýropada qalada tirkelgen avtomobılderdiń kem degende 60%-y oryndarmen qamtamasyz etilse, turaq tapshylyǵy máselesi sheshildi dep sanalatyn standart bar eken. Al bizdiń megapolısterde kólikterdiń 1%-y ǵana kólik turaǵymen qamtamasyz etilgen. Iаǵnı kólik turaǵy boıynsha kórsetkishimiz óte tómen. Bolymsyz kórsetkishke, turǵyndardyń tikeleı shaǵymyna qaramastan, Almaty ákimdigi «turaq oryndarynyń tapshylyǵy joq» dep, ýshyqqan ahýaldy moıyndamaı otyr.
Almatyda 12,5 myń turaq bar eken, sonyń ózi jetkiliksiz. Ákimdik, halyqqa qyzmet kórsetý ortalyqtary, memlekettik organdar ǵımaraty mańaıynan bos turaq tabý úshin turǵyndar joq degende 20 mınýtyn joǵaltady. Taıaýda biz turatyn úıdiń artynda 6 qabatty komfort klastaǵy jańa turǵyn úı kesheni salyna bastady. Baıqap qarasaq, jerasty kólik turaǵy qarastyrylmaǵan. Demek aýdandaǵy turaq máselesi taǵy órshıdi degen sóz.
Negizi, elimizde salynatyn úılerdiń basym bóligi – jaılylyq klasy boıynsha ekonom klastaǵy úıler. Bul úıler arnaıy kezekke turyp, memlekettik baǵdarlamamen alynatyn bolǵandyqtan, ony alatyn adamdardyń basym bóligi áleýmettik jaǵdaıy tómen nemese ortasha bolǵandyqtan, quzyretti organdar olardyń kóligi joq dep eseptep, ádeıi turaq salýdy qarastyrmaıtyn sekildi. Álde aqsha únemdeı me, ol jaǵy bizge belgisiz. Eshkim anyq túsinikteme de bermeıdi. Bir anyǵy, mundaı úılerde jerasty parkıngi qarastyrylmaıdy. Ereje boıynsha turǵyn úı komfort klasqa jatsa, demek parkıng salynýy kerek. Al men biletin osy sanattaǵy úılerde jerasty turaǵy joq.
Máseleniń jalǵyz sheshimi – jerasty nemes kópqabatty kólik turaqtaryn salý. Sol úshin keleshekte nysanaly maqsatyn ózgertpeıtindeı etip jeke ınvestorlarǵa tegin jer berip, aqyly kópqabatty jerasty nemese jerústi kólikjaıyn salýǵa qatysty kelisimshart jasasý. Ár páter sanyna 1 turaq orny qarastyrylmasa, eger úı astynda dúkender men keńseler bolsa, biraq kelýshilerge arnap turaq qarastyrylmasa, onda úı salýǵa ruqsat berilmeýi kerek. Qalalar barǵan saıyn ósip keledi. Shahar shetindegi shalǵaı aýdandarda salynyp jatqan jańa turǵyn úı keshenderinde osy túıtkilderdiń aldyn alatyn jobalar qazirden oılastyrylmasa, keleshekte zalaly bir-birine tıetin tizbekti problemalarǵa tap bolamyz. Bul óz kezeginde ekonomıkalyq ahýalǵa da zardabyn tıgizedi.
Nazgúl Sárke,sarapshy