Eki aıǵa jýyq ýaqytqa sozylǵan negizgi ulttyq biryńǵaı testileý (UBT) keshe aıaqtaldy. Al búginnen bastap grant konkýrsyna qujat qabyldaý bastaldy. UBT nátıjelerine úńilsek, 139 myńǵa jýyq talapker shekti ball jınady. 716 úmitker 130 baldan joǵary nátıjege qol jetkizdi. Eń joǵary ball alǵandar – aýyl balalary. Bul týraly Prezıdent janyndaǵy kommýnıkasııalar qyzmetinde ótken brıfıngte aıtyldy.
Baspasóz jıynynda sóz alǵan Joǵary jáne joǵary oqý ornynan keıingi bilim komıtetiniń tóraǵasy Gúlzat Kóbenova bıyl test tapsyrýshylardyń sany artqanyn, munyń sebebi demografııalyq jaǵdaıdyń jaqsarǵanyna jáne joǵary bilimge suranystyń artýyna baılanysty ekenin aıtty.
«12 shildede negizgi Ulttyq biryńǵaı testileý aıaqtalady. UBT elektrondy formatta 43 testileý ortalyǵynda ótti. Sý apatynan zardap shekken 6 óńirde – Aqmola, Aqtóbe, Atyraý, Batys Qazaqstan, Qostanaı, Soltústik Qazaqstan oblystarynda UBT 12 shildege deıin uzartylǵan edi. Osyǵan deıin aıtqanymyzdaı, UBT-ny tapsyrýǵa eki múmkindik berilip, testilenýshi eń jaqsy nátıjeni grant ıelený úshin konkýrsqa joldaı alady. Bıylǵy mektep túlekteriniń sany artyp, 181 myńnan asa talapker UBT-ny eki múmkindikti qosa eseptegende 326 myń ret tapsyrdy. О́tken jylmen salystyrǵanda 20 myńǵa artyq bala test tapsyrdy. Bul elimizdegi demografııalyq jaǵdaıdyń jaqsarǵanyn jáne joǵary bilimge suranystyń artýyn kórsetip otyr. Aldyn-ala aqparat boıynsha 139 myńǵa jýyq talapker shekti ball jınady, ıaǵnı osynshama úmitker grant konkýrsyna qatysa alady. 2023 jyly 162 myń bala 291 myń ret tapsyrǵan edi. Sońǵy úsh jyldyń ishinde alǵash ret 140 ball jınaǵan talapker shyqty. Bul Almaty oblysy Talǵar aýdanynyń Qarabulaq aýylyndaǵy №22 orta mekteptiń túlegi – Jannur Eńsebek. 139 baldy 2 testilenýshi: Shyǵys Qazaqstan oblysynyń túlegi Aıaýjan Muratova men Qyzylorda oblysynyń túlegi Nurbolat Jubatqan jınady. Atap ótsek, atalǵan úsh talapker de aýyl mektepteriniń bitirýshileri», dedi G.Kóbenova.
Spıkerdiń aıtýynsha, grant konkýrsyna qatysý úshin ótinishter qabyldaý 13-24 shilde aralyǵynda ótkiziledi. Alys aımaqtarda turatyn talapkerler eGov elektrondy úkimet portaly arqyly onlaın ótinish bere alady. Sonymen qatar qujattaryn dástúrli formatta – oflaın tapsyrǵysy keletinder úshin joǵary oqý oryndarynyń qabyldaý komıssııalary jumys isteıdi. Eskeretin jaıt, qujattardy kez kelgen joǵary oqý orny arqyly tapsyrýǵa bolady. Mysaly, Almatyǵa oqýǵa túsýdi josparlap otyrǵan aqtaýlyq túlek grantqa ótinish berý úshin Almatyǵa barmaı-aq, qujattaryn eGov arqyly onlaın nemese jergilikti ýnıversıtet arqyly oflaın tapsyra alady.
«Endi granttarǵa kelsek. Bıyl bakalavrıatqa túsý úshin 79 myńǵa jýyq grant bólinip otyr. Memleket basshysynyń tapsyrmasy boıynsha tehnıkalyq baǵyttarǵa basymdyq berildi. Osylaısha, barlyq granttyń 60% tehnıkalyq mamandyqtarǵa bólindi. Atap aıtqanda, granttardyń basym bóligi (19 344 grant) «Injenerlik, óńdeý, qurylys salalary» bilim berý baǵdarlama toptaryna berildi. Al «Pedagogıkalyq ǵylymdarǵa» – 13 735 grant, «Aqparattyq-kommýnıkasııalyq tehnologııalar» salasyna – 10 903 grant, «Jaratylystaný ǵylymdary, matematıka jáne statıstıka» baǵytyna – 8 288 grant tıesili. Bıyl alǵash ret ishinara oqý aqysy bar saralanǵan granttar engizildi. «Pedagogıkalyq ǵylymdar» jáne «Áleýmettik ǵylymdar, jýrnalıstıka jáne aqparat» baǵyttary boıynsha 150 saralanǵan grant bólingen. Osyǵan qosa «Serpin» baǵdarlamasy arqyly da tegin oqýǵa múmkindik bar, bul baǵdarlamamen túsýshilerge 3 903 grant, onyń ishinde 2024 jyly alǵash ret kolledj túlekteri úshin 400 asa grant qarastyrylyp otyr. «Serpin» jobasy arqyly 4 daıarlaý baǵyty boıynsha bilim alýǵa bolady. Atap aıtsaq, pedagogıkalyq ǵylymdar, ınjenerlik-tehnıkalyq, aqparattyq tehnologııalar, aýyl sharýashylyǵy mamandyqtary boıynsha oqýǵa túse alady. Baǵdarlamaǵa ońtústik óńirdegi aýyl jastary qatysady. Aıta ketsek, oqý bitirgen soń, grant óteý merzimi 3 jyldan 2 jylǵa qysqartylyp, óteý orny 11 aımaqqa ulǵaıtyldy», dedi komıtet tóraǵasy G.Kóbenova.
Baspasóz jıynynda baıandalǵandaı, granttar tiziminde 5000 halyq tyǵyz qonystanǵan jáne batys óńirlerdiń jastaryn jetekshi joǵary oqý oryndarynda oqytý úshin maqsatty bilim berý granty bar, onyń ishinde granttar Atyraý jáne Mańǵystaý oblysy túlekterine arnalǵan. Bul jerde atap ótetin jaıt, balalar osy arnaıy grantqa da, jalpy konkýrsqa da qatysa alady. Sondaı-aq pedagogıkalyq, aýyl sharýashylyq jáne ınjenerlik mamandyqtar boıynsha maqsatty granttar óńirlik joǵary oqý oryndaryna ornalastyryldy. Jyl saıyn jalpy grant sanynan arnaıy kvota bólinedi. Bıyl da áleýmettik osal toptarǵa kvota saqtalady. 2022 jyldan bastap aýyl kvotasy 35% bolyp bekitilgen. Al sý tasqynynan zardap shekken óńirlerdiń (Aqmola, Aqtóbe, Atyraý, Batys Qazaqstan, Qostanaı, Soltústik Qazaqstan oblystary) talapkerleri negizgi UBT-dan tómen ball jınasa, qańtar nemese naýryz aılaryndaǵy UBT-nyń joǵary nátıjelerimen grant konkýrsyna qatysa alady. 2024 jyly jalpy grant sanynyń 20%-y sý tasqynynan zardap shekken óńirlerdiń talapkerlerine bólinedi.
«2022 jyldan bastap bedeldi halyqaralyq pándik olımpıada, jarys, konkýrs júldegerleri memlekettik grantqa UBT-syz ıe bola alady. Memlekettik grant konkýrsynda baldardyń teńdigi jaǵdaıynda basymdylyq «Altyn belgi» ıegerine beriledi. Bıyl 7 myńnan asa túlek «Altyn belgi» ıelendi. Áskerı boryshyn ótegenderge qatysty da toqtalsaq. О́tken jyldan bastap olar UBT-syz áńgimelesý arqyly tek aqyly negizde oqýǵa túse alady nemese joǵary oqý ornynyń ishki granttaryna úmitker bolady. Jyldaǵydaı, bilim berý granty ıegerleriniń tizimi 10 tamyzǵa deıin jarııalanady. Ýnıversıtetke qujat qabyldaý 25 tamyzǵa deıin júrgiziledi. Qurmetti ata-analar jáne talapkerler! Grant konkýrsyna qatysý úshin qujattardy qabyldaý 13 shildeden bastaldy. Qujattardy 12 kún boıy qabyldaıdy, sondyqtan bul sizdiń ómirińizdegi mańyzdy tańdaý bolǵan soń, asyqpaı, jan-jaqty zerttep, tıisti sheshim qabyldap qujattaryńyzdy ótkize alasyz. Taǵy suraq týyndasa, 69-50-89 nómiri boıynsha koll-ortalyǵyna, sonymen qatar Ulttyq testileý ortalyǵynyń 69-52-80, 69-50-96, 69-52-87 nómirleri boıynsha habarlasýǵa bolady», dedi G.Kóbenova.
Qosa ketsek, 2024 jylǵy UBT aıaqtalǵannan keıin de, anyǵyn aıtqanda, osy jyldyń 31 qazanyna deıin testileýdiń beınejazbalaryna taldaý júrgiziledi. Tyıym salynǵan zattardy paıdalaný nemese erejelerdi buzý faktileri anyqtalǵan jaǵdaıda túsýshiniń UBT nátıjeleri joıylady. Qaıbir jyldary tipti joǵary ball jınap, tegin oqýǵa túsken túlekterdiń de testileý beınejazbalaryna taldaý júrgizýden keıin grantynan aıyrylyp qalǵany bar. Sol sebepti osy talapty túlekterdiń esine sala ketkimiz keledi.