el ekonomıkasyn eseleı túsedi
Kezinde Qordaıdyń tóltýma daryny Kenekeńniń, Kenen Ázirbaevtyń «Tasy da altyn Qordaıdyń, taýy da altyn...» dep ánge qosqany búginde týra maǵynasynda júzege asa bastady deýge bolady. Qordaı aýdanynyń ortalyǵynan nebári jıyrma shaqyrymdaı jerden, Jambyl aýyldyq okrýginiń aýmaǵyndaǵy Kókadyr qyrqalarynyń baýraıynan asa baǵaly ken kózderi anyqtalyp, byltyrdan beri munda ashyq ádispen ken qazý jumystary jáne taý jynystarynyń quramynan altyn aıyratyn zaýyttyń qurylysy qatar júrgizilýde.
Aımaqtyń ındýstrııalandyrý kartasynda jańadan paıda bolǵan Qordaı aýdanyndaǵy bul kenishte búgingi tańda eki kompanııa – jer qoınaýyn zerttep ken óndirý quqyn ıelengen «Central Asia Gold Corp» JShS jáne zaýyttyń qurylysyn júrgizýshi «Central Asia Gold Production» JShS aınalysýda. 200 mıllıon AQSh dollary kóleminde (2,1 mıllıard teńge) ınvestısııa quıylǵan jańa óndiristiń aldynda qulashty keńge sermeıtin úlken mindetter tur. Kókadyr qyrqalarynyń orta sheninen bólingen júz gektarǵa jýyq ýchaskede búginde turǵyzylyp jatqan zaýyttyń óndiristik qýaty jylyna 500 kılogramm altyn quımalaryn shyǵarý bolmaq. Bul úshin jylyna keminde jarty mıllıon tonnaǵa deıin ken qazylyp, óńdelýi kerek bolady. О́tken eki jylǵy jumystar munda negizinen alǵanda barlaý, óndirilgen kennen baǵaly metaldy aıyrý tájirıbelerin ıgerý sıpatynda ótti. Byltyr altyn óndirý tehnologııasynyń qanatqaqty jobasy synnan ótkizilip, óndiriske qabyldandy. Kásiporynnyń qalypty jumysyn qamtamasyz etý úshin 12 shaqyrym jerden qýaty 35 KVt elektr jelisi tartylyp, óndiris basyna 2500 kılovattyq arnaıy podstansa ornatyldy. Sondaı-aq, untaqtaýshy-aglomerasııalyq keshenniń montajdaý jumystary aıaqtalyp, ishki toraptyq júıeler quryldy, jóndeý-mehanıkalyq sehy salyndy. Kásiporynnyń qurylys jumystaryna negizinen jergilikti óndiris oryndarynyń ónimderi qoldanylýda. Jumystar jańadan bastalǵan burnaǵy jyldyń qarasha aıynda «Central Asia Gold Production» kompanııasynyń kásipkerligin qoldaý boıynsha aımaqaralyq konferensııa ótkizilip, onda úsh birdeı memorandýmǵa qol qoıylǵan bolatyn. Osynyń negizinde óz oblysymyzdaǵy «Qurylys Polımer» JShS – polıetılen plenkalarymen, Taraz qubyr zaýyty – qubyrlarmen, «Talas Inbest Companu» kompanııasy hımııalyq jolmen kennen altyn aıyrýǵa qajetti natrıı sıanıdimen qamtamasyz etip keledi.
– Bul mańaıdaǵy jer qyrtysynda altynnyń mólsheri bir tonnada 1,75 gramǵa deıin ekeni eseptelgen, – deıdi «Central Asia Gold Production» JShS dırektory Batyr Shalbaev. – Bul joǵary kórsetkish. Iаǵnı, buǵan jumsalǵan shyǵyndar eselep qaıtarym beredi degen sóz. Ken ashyq ádispen qazyp alynýda, al óńdeý topyraqty úımektep siltisizdendire otyryp odan katodty altyn nemese Dore quımasyn alýǵa negizdelgen.
Zaýyt jobalyq qýatyn tolyq ıgerip jylyna jarty tonnadaı taza altyn óndirýge bıyldyń ózinde qol jetkizbekshi. Osy qarqynmen alar bolsaq, Kógadyrdyń búginge deıin zerttelgen altyndy ken qory segiz jyldyń aınalasynda túgesiletin kórinedi. Sondyqtan, osy qormen shektelip qalmaı, óndiristi odan ári damytyp, kompanııanyń qalypty jumys yrǵaǵyn qamtamasyz etý úshin aınaladan jańa ken oryndaryn ashý jumystaryn qatar júrgizý uıǵarylyp otyr. Kıeli Qordaı jeriniń qoınaýlarynda paıdaly qazbalardyń túr-túriniń tunyp jatqany keshegi Keńes ókimeti kezinde-aq talaı dáleldengen. Topyraq quramynda altyny bar mundaı onshaqty jer aýmaǵy belgili. Oǵan qosa mys, sınk, qorǵasyn, nıkel jáne ýran da bar. Endigisi Úkimet sheshimine qol jetkizip, osyndaı jańa ken oryndaryna qosymsha barlaý jumystaryn jalǵastyrý.
– Investısııalar jáne damý mınıstrliginiń kelisimimen bizdiń joba údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasy boıynsha aımaqtyq ındýstrııalandyrý kartasyna engizilgen, – deıdi JShS dırektory Batyr Shalbaev. – «Bıznestiń jol kartasy-2020» baǵdarlamasy boıynsha «QASAQ» banki arqyly alynǵan 1 mıllıard 499 mıllıon teńge nesıeniń paıyzdyq stavkasyn sýbsıdııalaý kelisimine de qol jetkizip otyrmyz. Bul týraly oblys ákimdiginiń kásipkerlik jáne ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý basqarmasyna berilgen usynysymyz oblystyq aımaqtyq úılestirý keńesinen qoldaý tapty.
Al karer bastyǵy Sapar Myńbaevtyń aıtýynsha, kenish basynda eńbek adamyna barynsha jaǵdaı týǵyzylǵan. О́ndiris on bes kúnnen vahtalyq tásilmen júrgiziledi. Jumysshylar úshin júz adamdyq jataqhana, ashana, monsha jumys isteıdi. Munda elimizdiń ár shalǵaıynan, oblys aýdandarynan kelip jumys isteýshiler bar. Onyń ishinde jergilikti turǵyndardyń úles salmaǵy basym. Qazir 150 adam turaqty jumyspen qamtamasyz etilgen bolsa, aldaǵy aılarda óndiris kólemi ulǵaıtylyp, taǵy da biraz adam jumysqa qabyldanǵaly otyr eken. Al jumysshylardyń aılyq jalaqysy ortasha alǵanda júz myń teńgeden kem emes.
О́tken jyldyń sońyna taman, jeltoqsan aıynyń 12-de oblys ákimi Kárim Kókirekbaevtyń qatysýymen «Central Asia Gold Production» JShS ken óńdeý zaýytynyń ashylý saltanaty ótti. Ákim sondaǵy quttyqtaý sózinde bul óndiris orny aýdan, oblys qana emes, búkil elimizdiń ekonomıkasyn nyǵaıtýǵa súbeli úles qosa alatyndyǵyn aıtqan bolatyn. Shynynda da, kenish tolyq jobalyq qýatyna jetken kezde salyqtar jáne basqa da mindetti tólemder túrinde jergilikti bıýdjetke jylyna 200 mıllıon teńgege jýyq kiris túsiredi eken. Osynyń ózinen-aq, Qordaıdaǵy altyn kenishiniń keń áleýeti men kemel keleshegin kórýge bolady.
Qurmanbek ÁLIMJAN,
Qazaqstan Jýrnalıster odaǵynyń múshesi.
Jambyl oblysy.