AQSh-tyń eks-prezıdenti, bıylǵy kezekti saılaýaldy básekede aldyna qara salmaı kele jatqan ekeýdiń biri – Donald Trampqa Pensılvanııa shtatynyń Batler qalasynda kezekti saılaýaldy mıtıng kezinde qarýmen qastandyq jasalǵanyn búginde álem jurty qyzý talqylap, mundaı jaǵdaıdy aıyptaıtyn pikir bildirip jatyr. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev ta Tramptyń saýyǵyp ketýine tileýlestigin bildirip, mundaı ozbyrlyqty qatań aıyptaıtynyn jetkizdi. Al keı sarapshylar áıgili ákki saıasatkerdiń osy oqıǵadan keıin bedeli odan saıyn arta túsip, sózsiz prezıdent bolatynyna senimdi.
Quryǵy qysqa qupııa qyzmet
Donald Trampqa AQSh-ta erkin ustap júrýge ruqsat etilgen jartylaı avtomatty AR-15 tıpindegi vıntovkadan oq atyldy. Federaldy tergeý bıýrosy (FBI) qandyqol qylmyskerdiń aty-jónin anyqtady. Ol Tomas Metıý Krýks esimdi 20 jastaǵy jergilikti turǵyn bolyp shyqty. Qudaı qaǵyp, áli de kórer jaryǵy bar respýblıkalyqtar kóshbasshysynyń qulaǵy ǵana jyryldy. О́kinishke qaraı, oqıǵaǵa esh qatysy joq beıkúná bir turǵyn oqqa ushty. Ol osy saılaýaldy beıbit mıtıngke qatysýǵa kelgen 50 jastaǵy burynǵy órt sóndirýshi eken. Al Tramptyń Qaýipsizdik qyzmetiniń mergenderi kóp uzamaı kúdiktini dál nysanaǵa alyp, atyp túsirdi. Ol Tramp sóılep turǵan sahnadan nebári 130 metr ǵana qashyqtaǵy saraıdyń shatyrynda jatqan.
Osy oqıǵadan soń kópshilikten qalmaı prezıdent Djo Baıden de, eldiń burynǵy basshylary da mundaı saıası kúsh kórsetýdi aıyptap, oq atýǵa jol berip qoıǵan Qupııa qyzmettiń nemquraıdylyǵyn synǵa aldy.
Oqıǵa ornyndaǵy jaǵdaı tynyshtalǵan soń qaýipsizdik qyzmet ókilderi Trampty qaýmalaı qorǵashtap, sahnadan alyp ketti. Oq tesken qulaǵynan sorǵalaǵan qan betin shaıǵan Tramp «Mende bári jaqsy, biz báribir jeńemiz!» degendeı, oqqaǵarlarynyń arasynan judyryǵyn joǵary shyǵaryp, jaqtaýshylarynyń delebesin qozdyrdy.
FTB-nyń málimdeýinshe kúdikti jalǵyz ózi bolǵan jáne quqyq qorǵaý organdary onyń qandaı da bir ıdeologııamen baılanysta bolǵanyn áli anyqtaǵan joq. Sebebi ol sol jerde-aq til tartpaı ketti.
Wall Street Journal gazeti, Associated Press agenttigi men CNN telekompanııasy quqyq qorǵaý organdaryna silteme jasap, Krýkstyń mıtıng mańynda qalǵan kóliginen de, qala syrtyndaǵy Pıttsbýrgtegi úıinen de jarylǵysh zattardyń tabylǵanyn rastap otyr.
Taǵy bir aıta keterligi, ol oqıǵadan birneshe kún buryn ǵana áleýmettik jelige respýblıkashylardy, ásirese Trampty jek kóretinin baıandaǵan beınejazba jarııalaǵan eken. Biraq kóp uzamaı óshirip tastaǵan.
Qalaı bolǵanda da, endi Amerıkada saıası tulǵalardyń, saıası jıyndardyń qaýipsizdigi kúsheıtilmek. Oǵan prezıdent Baıden ýáde berip, aldaǵy ýaqytta Respýblıkalyq partııa mıtıngileriniń qaýipsizdigi kúsheıtiletinin aıtty.
«Men Qupııa qyzmet basshysyna barlyq qaýipsizdik sharalaryn qaıta qaraýdy tapsyrdym», dedi Baıden.
Al Aq úı Tramp pen onyń jaqtastaryna jasalǵan qastandyqqa baılanysty táýelsiz tergeý júrgizýge buıryq berdi.
Donald Tramptyń aǵa keńesshisi Stıven Mýr BBC-ge bergen suhbatynda mıtıng qatysýshylaryna emin-erkin oq atylýyna Qupııa qyzmet jasaǵanyn qalaısha jol berip qoıǵanyna baılanysty kóp suraq týyndap jatqanyn málimdedi. О́z kezeginde Kongrestegi respýblıkalyqtar basshylyq etetin О́kilder palatasy qadaǵalaý komıtetiniń shaqyrýymen AQSh Qupııa qyzmetiniń basshysy Kımberlı Chıtl 22 shilde kúni Kongress aldynda jaýap beretin boldy.
Baıden ne deıdi?
AQSh prezıdenti jeksenbi kúni Aq úıdegi kabınetine kelip, telearnalardyń praım-taım ýaqytynda halqyna beıneúndeý joldady. Djo Baıden óziniń qarasha aıynda bolatyn saılaýdaǵy basty saıası qarsylasy bolyp otyrǵan Donald Tramptyń ómirine qaýip tóngenine ókinish bildirip, alańdap qalǵanyn jetkizdi. Jáne jurtshylyqty kúdiktiniń mundaı qadamǵa qandaı oımen barǵanyna qatysty asyǵys kózqaras qalyptastyrmaýǵa shaqyrdy. Jáne el saıasatyndaǵy qyzýqandylyqty órshitpeý kerektigin málimdedi.
«Biz Amerıkada mundaı jolmen júre almaımyz jáne júrmeýimiz de kerek. Amerıkada mundaı kúsh kórsetýge, jalpy eshqandaı ozbyrlyqqa oryn joq. Ozbyrlyqtyń qalypty jaǵdaıǵa aınalýyna jol bere almaımyz. Men barlyǵyńyzdy Donald Trampty atqan adamnyń mundaı qadamǵa barýyna túrtki bolǵan sebepterge jáne onyń saıası ustanymyna qatysty asyǵys pikir bildirmeýge shaqyramyn. FTB-nyń jáne onyń seriktes-vedomstvolarynyń jumys isteýine múmkindik bereıik», dedi AQSh prezıdenti úndeýinde.
Oqıǵa áli saraptalady
Tramptyń jaqtastary bul qarýly qastandyqtan keıin onyń demokratııalyq partııadaǵy qarsylastary eks-prezıdentti barlyq kúnálary úshin aıyptaıtyn jalpy atmosfera týdyrǵanyn aıtyp, narazylyq bildire bastady.
Al amerıkalyq baspasózdiń habarlaýynsha, Tramp pen onyń saılaýaldy mıtıngisine qatysýshylarǵa oq atqan 20 jastaǵy Tomas Krýks Respýblıkalyq partııanyń jaqtaýshysy retinde resmı tirkelgen eken. Aıtpaqshy, qylmysker óziniń áleýmettik jelige júktegen beınejazbasyndaǵy sózi arasynda «Meni beker tańdadyńyzdar» dep te aıtyp qalady. Krýkstyń respýblıkashylarǵa qandaı oımen qosylǵany sol kúıi jumbaq bolyp qala bermek. Bir anyǵy, ol ózi tirkelgen partııanyń bedeldi kóshbasshylarynyń biriniń artynan kelip pyshaq urǵandaı áreketke bardy.
Qysqasy, Tramptyń óz qaýipsizdik qyzmetinde kadrlyq ózgerister oryn alyp jatqan sııaqty. Qalaı desek te, dál qazir qyzdy-qyzdymen Trampqa jasalǵan qastandyqqa qatysty áleýmettik jelide san túrli saıası pikir aıtylyp, telearnalarda sarapshylar neshe túrli boljam jasap jatyr. Rasynda qylmyskerdiń Respýblıkalyq partııadan bolýy, polısııanyń mıtıng mańynda bir er adamnyń saraı shatyrynda kúmándi adamnyń jatqany týraly eskertpesine eleń ete qoımaýy, nebári 130 metr qashyqta jatqan qarýly adamdy oǵan qarama-qarsy baǵyttaǵy saraıdyń tóbesinde otyrǵan Qupııa qyzmettiń kásibı mergenderiniń kórmeýi kúmán týdyryp otyrǵany ras. Oqıǵanyń anyq-qanyǵy aldaǵy ýaqytta jarııa bola jatar. Al keshe Donald Tramp kezekti úlken mıtıng barysynda kúzde ótetin prezıdent saılaýyna Respýblıkalyq partııa atynan túsetin basty kandıdat bolyp resmı túrde bekitildi.