Zań jobalary aınalymǵa alyndy

Májilis Tóraǵasy Qabıbolla Jaqypovtyń jetekshiligimen ótken palatanyń keshegi jalpy otyrysynda ózin ózi retteý, kásipkerlik, memlekettik satyp alý jáne ózge de zań jobalaryna qorytyndy ázirleý merzimderi bekitildi. Sondaı-aq, palata Majarstanmen zańsyz adamdar readmıssııasy, saqtandyrý jáne ıslamdyq qarjylandyrý zańdyq qujattaryn talqyǵa saldy. Kún tártibine shyǵarylǵan Qazaqstan men Majarstan úki­met­teri arasyndaǵy olardyń mem­le­ketteriniń aýmaǵynda zańsyz turatyn adamdardyń readmıssııa­sy týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly zań jobasy depýtattar qoldaýyna ıe boldy. Ol boıynsha baıandamany Ishki ister mınıstri Qalmuhanbet Qasymov jasady. Kelisim maqsaty taraptar memleketteriniń aýmaǵynda zańsyz júrgen adamdardyń readmıssııasy men tranzıtin ózara jeńildetý bolyp tabylady. Sondaı-aq, taraptar mem­le­ket­teriniń aýmaqtaryna kelý jáne olarda bolý sharttaryn oryndamaıtyn adamdardy qaýipsiz túrde jáne tártippen qaıtarýdy ornatý kózdelgen. Bul sanatqa eli­miz aýmaǵyna zańsyz kirgen neme­se zańdy, biraq vızanyń nemese el­de bolý merzimi ótip ketkennen keıin qalǵan adamdar jatady. Asta­na jáne Almaty qalalarynyń halyq­aralyq áýe jaılary readmıssııa úshin kesip ótý pýnkti bolyp tabylady. Kelisim sol sııaqty úshinshi mem­leketter azamattarynyń jáne azamat­tyǵy joq adamdardyń readmıs­sııasyn, tranzıttik operasııa­lardy, derbes derekter merzim­derin esepteýdi jáne olardy qorǵaýdy reglamentteıdi. Bul rette read­mıssııaǵa jatatyn adamdardy su­raý salynatyn taraptardyń memlekettik shekarasyna deıin tasymaldaý jónindegi, sondaı-aq, olardy yqtımal qaıtarýǵa baılanysty shyǵystardy suraý salýshy ýaǵdalasýshy tarap kóteredi. Sol sııaqty keshegi otyrysta «Múgedekterdiń quqyqtary týraly konvensııany ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasy da qoldaý tapty, ıaǵnı depýtattar «Múgedekterdiń quqyqtary týraly konvensııany ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasyn maquldady. Zań jobasy Qazaqstan Konstıtýsııasynda jáne Qazaqstan qabyldaǵan halyq­aralyq kelisimsharttarda bekitilgen azamattyq, saıası, áleý­mettik, ekonomıkalyq, mádenı jáne basqa da quqyqtar men erkin­dikterdi iske asyrýda múgedekterge basqa azamattarmen teńdeı múm­kindikter jasaýdy qamtamasyz etýge baǵyttalǵan. Densaýlyq saqtaý jáne áleýmettik damý mınıstri Tamara Dúısenovanyń sózine qaraǵanda, zań jobasynyń negizgi mindeti múgedekter men turǵyndardyń ózge de shaǵyn mobıldi toptary úshin qyzmetter men obektilerdiń qoljetimdiligin qamtamasyz etý, ońaltý salasyn­da qyzmetter usyný tetigin jetildirý, múgedekter úshin ómir qyzmeti men qoǵamǵa yqpal­dasýda teń jaǵ­daı­lar jasaý bolyp tabylady. Qazirgi tańda konven­sııa­ny 151 memleket, onyń ishinde TMD elderinen – Armenııa, Ázerbaı­jan, Grýzııa, Moldova, Reseı Fede­rasııasy, Ýkraına ratıfıkasııa­lady. Konvensııany ratıfıkasııa­laý Qazaqstandaǵy 627 myń múge­dek­ke jáne olardyń otbasyna konstı­týsııalyq quqyqtary men erkin­dik­terin iske asyrýda qosymsha kepildikter beredi. Sonymen qatar, depýtattar Saq­tandyrý jáne ıslamdyq qar­jy­landyrý máseleleri boıynsha keıbir zańnamalyq aktilerge ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly zań jobasyn ekinshi oqylymda qoldady. Zań jobasynyń negizgi maqsaty ıslam­dyq saqtandyrýdy engizý, ıslam bankteriniń qyzmetine anaǵurlym qolaıly jaǵdaılar jasaý, saqtandyrý tólemderine kepildik berý júıesiniń turaq­ty­lyǵyn jáne qarjylyq ornyq­ty­lyǵyn qamtamasyz etý kózdel­gen. Jalpy, zań jobasy elimizde tolyq­qandy ıslamdyq qarjy júıesin qurýǵa baǵyttalǵan. Jumys toptarynyń otyrystarynda jaza­taıym oqı­ǵa­lardan mindetti saqtan­dyrý júıesin reformalaýǵa qatys­ty birqatar ózgerister qoldaý tapty. Olar saqtandyrý tólemderin ońtaı­landyrýǵa jáne úılestirýge qatysty. Máselen, saqtandyrý kompa­nııalary tóleıtin tólemderdi Mem­le­kettik áleýmettik saqtan­dyrý qo­rynan tólenetin áleý­met­tik tólemder somasyna azaıtý; zeınet­aqy jarnalaryn ustap qalý­men zeınetkerlik jasqa deıin tólemderdi júzege asyrý; 10 ETJ (eń tómen jalaqy) aspaıtyn mólsherde saqtandyrý tólemderin esepteý kezinde eskeriletin ortasha aılyq kiristiń eń joǵary mólsherin belgileý; eńbek qabilettiliginen 30 paıyzǵa deıin aıyrylýdyń jeńil túrleri boıynsha tólenetin tólem­derdi jumys berýshige aýdarý jáne ózge de baptar kórinis tapqan. Bu­­dan basqa, zańdyq qujatta bank­ter­di biriktirý nemese qaıta qury­lym­daý kezinde bireýine qatys­ty bas jáne enshiles bankter ara­­syn­daǵy aktıvter men mindet­te­me­­lerdi berý jolymen qaıta uıym­­das­tyrý da nazardan tys qal­mapty. Sondaı-aq, zań jobasynda saqtan­dyrý tólemderine kepildik berý júıesin jetildirýge; ıslam bank ope­rasııalaryn jasasý (mýrabaha) tártibi men sharttaryn ońaılatýǵa; ıslamdyq lızıngtik operasııalardy uıymdastyrýdyń jáne onyń jumys isteýiniń quqyqtyq negizderin belgileýge qatysty saqtandyrý jáne ıslam­dyq qarjylandyrý máseleleri boıynsha; qarjy naryǵyn jáne qarjy uıymdaryn retteýdi je­til­dirýdiń ózge de máseleleri boıynsha túzetýler kórinis tapqan. Asqar TURAPBAIULY, «Egemen Qazaqstan».