Adam balasy úshin ekinshi Shveısarııa atanǵan Býrabaıǵa saıahat qurý bir baqyt bolsa, sol mekende ómir súrý tipti ǵajap dep sanarsyz. Al Býrabaı kentinde ómir súrý qanshalyqty yńǵaıly? Osyǵan oraı búgingi Býrabaıdyń turmys-tirshiligi týraly zerttep kórdik.
Bul baǵytta izdenýge qoǵamdyq damý ınstıtýtynyń uıymdastyrýymen Býrabaıda ótip jatqan Media Bootcamp jýrnalıstıka jazǵy mektebi sep boldy. Oqý bazamyz – Býrabaı kentindegi Terrassa Park demalys orny.
Jazǵy mektepke bararda Býrabaıdyń tabıǵatyn tamashalap, shaǵyn ekskýrsııa da jasap, jaǵymdy jańalyqtardy da estip úlgergenbiz. Keshe ǵana «Býrabaı» ulttyq parkinde Qazaqstandaǵy eń joǵary tehnologııalyq ınteraktıvti murajaılardyń biri – «Abylaı han» alańynda ornalasqan mýltımedııalyq ınteraktıvti keshen ashyldy. Dál osyndaı Býrabaı halqy úshin úlken qýanyshtyń biri – 2018 jyly Shýche qalasynda ashylǵan «Býrabaı» halyqaralyq tramplıni.
Turǵyndardan tramplınniń ıgiligin qalaı kórip jatqanyn da surap kórdik. О́kinishke qaraı, keıbiri tramplınniń salynǵanyn da bilmeıtin bolyp shyqty. Dúkenge soqqan bir azamatty (atyn aıtýdan bas tartty) áńgimege tartqanymyzda, tramplın ýaqytsha jabylyp, keıin qaıta ashylǵanyn aıtty. Olımpıadalyq daıarlaý ortalyǵynda shańǵyshylar, bıatlonshylar men sportshylar jattyǵyp júrgenin ǵana naqty aıta alamyn deıdi. Tramplınniń ne sebepti jabylǵanyn bilmese de, ortalyqta bapker bop jumys isteıtin Denıs degen tanysynyń nómirin berdi.
«Tramplın jumys isteıdi. Jattyǵý sabaqtary ótedi. 3-4 kún buryn ǵana tramplınnen sekirý sabaqtarynyń ótkenin kórdim. О́tken aptada ulttyq quramanyń jattyǵýlary ótti. Bizde bıatlon kesheni de jumys isteıdi. 1-8 tamyz aralyǵynda jasóspirimder arasynda shańǵy rollerleriniń respýblıkalyq chempıonaty ótedi. Qazir Pavlodar, Almaty, Qostanaı, Abaı oblystarynan oqý-jattyǵýǵa kelgen sportshylar bar. О́zim shańǵymen sekirý treneri emespin. Oqýshylarymdy tek tramplın bazasynda jattyqtyramyn. Bizde bári bar, jetkilikti. Aıtarlyqtaı másele joq», dedi Denıs myrza habarlasqanymyzda.
Baıqaýymyzsha, qysqy olımpıada oıyndaryna daıyndaý ortalyǵy respýblıkalyq, halyqaralyq dárejedegi bıatlon, konkımen júgirý, shańǵy jarystaryn jazda da, qysta da jıi uıymdastyrady eken.
«Býrabaı» tramplıni – Qazaqstanda ashylǵan halyqaralyq deńgeıdegi ekinshi tramplın. Tramplınniń ashylý saltanatyna N.Nazarbaev ta qatysyp, sportshylardyń ónerin tamashalaǵan. 11 jylda áreń salynyp bitken tramplınniń qurylysyna 38 mlrd teńge qarjy jumsalǵanyn da esterińizge sala keteıik.
Býrabaıǵa taban tiregende, ólkeniń kóz tartarlyq kórkine, budan soń záýlim qonaq úıleri men qumyrsqasha qaptaǵan týrısterge tańǵaldyq. Asfalt jolda otyryp, bir mezette batpaq jolǵa túskenimizdi ózimiz de túsinbedik. Mejeli jer men Býrabaı kenti ortalyǵynyń arasy 2 shaqyrymǵa da jetpeıdi. Qysqasy, joldan sharshap kele jatqandar úshin sol eki shaqyrym da mańdymaı qoıdy. Oqýǵa barar jolymyz Býrabaı kentiniń basty máselesi ekenin sonda túsindik.
Jergilikti turǵyndar bul jolmen júrýge eti úırenip te qalǵan. Aldymyzdan shyqqan Dáýlet esimdi azamat «osy oıyq-shuńqyr jolmen júre beremiz, úırenip aldyq» deıdi. Kent syrtyndaǵy dúkenderde azyq-túliktiń de baǵasy qymbat. «Oǵan bola ortalyqtaǵy dúkenge bara bermeımiz, amalymyz joqtyqtan osy baǵamen satyp alamyz», dep kúlip qoıdy.
Býrabaıǵa týrısterdiń qaptaýy shaǵyn kásip túrleriniń damýyna yqpalyn tıgizgenmen, azyq-túlik baǵasynyń kúrt ósýi qarapaıym halyq qaltasyna aýyrlyq salyp otyrǵanyn ańǵardyq. Tipti týrıster de baǵanyń sharyqtap ketkenin jasyrmady.
Karıma Sultanqyzynyń aıtýynsha, dúkendegi iship-jemniń baǵasy byltyrǵa qaraǵanda edáýir ósken.
«Býrabaıǵa demalýǵa jyl saıyn kelemin. Bir ret dúkenge shyqqanymda, balmuzdaqty 650 tg, qarapaıym ıis sabyndy 670tg, balalarǵa arnalǵan «Frýto nıanıa» alma shyrynyn 620 tg, energetıkalyq sýsyndy 750 tg, Lays chıpsin 880 teńgege – bas-aıaǵy osyndaı usaq-túıekti 5 myń teńgege satyp aldym. Álbette, bul baǵa týrıst úshin azǵantaı shyǵyn bolǵanymen, jergilikti halyq úshin áldeqaıda qymbat», deıdi.
Degenmen kelýshilerdiń demalýyna kenttegi máseleniń áseri tıe qoımaıtyndaı. Sebebi biz jolyqtyrǵan týrıstiń kóbi demalysyna dán rıza.
«Tabıǵatyn kórgende, shuryq tesik jol men jaryqsyz kóshelerdi de umytyp ketemiz. Qonýǵa jer tabylady. Jaǵdaı jaman emes. Qyzmet kórsetýine qaraı qymbat qonaq úıler de jetip artylady. Bastysy, tynyǵýǵa tamasha tabıǵat bar», deıdi týrıster.
Záýlim saraıdaı demalys oryndarynyń arasynda syqpyty ketken úıshikter kózge birtúrli kórindi. Júrgen jerimizdi ne qalaǵa, ne aýylǵa jatqyza almaı, oılanyp ta qaldyq. Qala men aýyl kósheleri aralasyp ketkendeı. Pikir bildirgen jandar bul mańaıdy Býrabaı kenti emes, aýyly desti. Jergilikti halyqtyń aýyl dep atap ketýi kent syrtyndaǵy ahýalǵa baılanysty dep topshyladyq. Aýyl turǵyny Sáýle Orazbaeva da bizge biraz máseleni baıandap berdi.
«Endi kýrorttyq jer bolǵan soń bárine kónemiz. Sodan aqsha taýyp otyrmyz. Mynadaı da jaǵdaılar bolýy múmkin. Bireý úıin týrısterge turýǵa berip, aqsha tapsa, kórshi úı týrısterge shýlamandar, dep narazy bolyp jatady. Ondaılar jetedi. Úıde kári kisiler bolady, jumysqa baratyndar bolady. Olardyń da demalýy kerek», deıdi.
Qarapaıym halyq arasynda da týrısterdiń kelýin paıdalanyp, sharýasyn dóńgeletip otyrǵan adam kóbin biz de baıqadyq. Biri aýlaǵan balyǵyn satsa, birin monshasyn jaǵyp, endi biri úıin jalǵa berip otyr. Biz kórgen laı-batpaq jolda da jarnamanyń túri samsap tur.
Sáýle Orazbaeva da Býrabaıda bári qymbat ekenin aıta ketti. «Jalaqy az. Áıteýir demalys maýsymy bolǵan soń, halyq nesıesin sál jabady, balalarynyń oqýyn tóleıdi. Erinbegen nanyn taýyp jeıdi. Eringenderge túk te joq», dep sózin jalǵady.
«Jol tipti nashar. Býrabaıdy týrıstik oryn dep aıtamyz. Týrızmdi damytý úshin qonaq úı, kottedjer salady. Keıbirin tipti sheneýnikterdiń ózi salyp jatqanyn estip jatamyz. Qarapaıym adam shyrsha shapsa, oǵan da aıyppul arqalaıdy. Qaltaly azamattar qansha qaraǵaıdy kesip, qonaq úı salyp jatsa da, shekteý joq. Odan soń munda jekemenshik sektorlardyń bári pesh jaǵady. Otyn-kómir alady. Qazir ol da qymbat. Gaz oblys boıynsha joq. Bári gaz ballonyn paıdalanady. Kóp qabatty úılerde Keńes úkimeti kezindegi ballondar áli de bar. Qaýipsizdikti saqtamaý men tozyǵy jetken ballondardyń kesirinen órt shyǵý da jıilep ketti. Bıik ǵımarattar úshin bul tipti qaýipti», dep keıipkerimiz qaýipsizdik sharasynyń da aqsap turǵanyn baıandap berdi.
Byltyr shilde aıynda dál osy Býrabaı aýylyndaǵy jazǵy dámhananyń birinde tórt birdeı gaz ballony jarylyp, órt shyqqan. О́rtti Tótenshe jaǵdaılar departamenti 40 órt sóndirýshi men 10 tehnıkanyń kómegimen basqan eken. Al sol jyldyń tamyzynda «Almaty» qonaq úıiniń server bólmesinde órt shyǵyp, órt sóndirýshiler 6 adamdy qutqaryp, 100 adamdy qaýipsiz jerge shyǵarǵan. Mundaı jaǵdaılar sanyn tap basyp aıtý qıyn.
Sonymen qatar jyl ótken saıyn týrıst sanynyń artýy kenttiń lastanýyna da áserin tıgizip otyr. Kóp qabatty úılerdiń mańaıyn aram shóp pen qoqys basqanyn da baıqaýǵa bolady. Kentte bir kósheniń jartysynda asfalt bar bolsa, sonyń jarty bóligi jańbyr jaýsa, laı bolyp ezilip jatady. Qala ishindegi aýyldyń jaǵdaıy – osy.
Aısulý SEZHAN