Kúrejol jóndeletin bolady

Elbasy N.Nazarbaev 2014 jylǵy 11 qarashada «Nurly Jol – bolashaqqa bastar jol» atty Qazaqstan halqyna Jol­daýynda ekonomıkany damytý úshin jańa syrtqy táýekel­derdi esepke ala otyryp, halyq­tyń iskerlik belsendiligi men jumyspen qamtylýyn yntalandyrý úshin jańa baǵyttardy aıqyndap bergeni belgili. Jańa ekonomıkalyq saıasattyń negizi ınfraqurylymdyq damýdy qamtamasyz etý, sonyń ishinde kóliktik-logıstıkalyq ınfraqurylymdardy damytý bolyp tabylady. Bes jyl ishinde kóliktik ınfraqurylymnyń aýqymdy jobalary iske asyrylatyn bolady, munda barlyq óńirler respýblıkanyń ortalyǵymen avtomobıl, temirjol jáne áýe joldarymen shuǵyla qaǵıdaty boıynsha baılanysy qamtamasyz etiledi. Onyń qatarynda «Batys Eýropa – Batys Qytaı», «Astana – Almaty», «Astana – Aqtóbe – Atyraý», «Almaty – О́skemen» jáne basqa baǵyttary bar. Bizdiń oblys 2013 jyly «Batys Eýropa – Batys Qytaı» halyqaralyq kólik dálizi avtomobıl joly ýchaskesin qaıta jańartýdy elimiz boıynsha birinshi bolyp aıaqtady. «Batys Eýropa – Batys Qytaı» kólik dáliziniń oblys aýmaǵynan ótetin teliminiń jalpy uzyndyǵy 628 shaqyrymdy quraıdy. Qazirgi tańda Prezıdenttiń «Nurly Jol – bolashaqqa bastar jol» atty Joldaýyn júzege asyrý aıasynda Investısııalar jáne damý mınıstrligimen «Aqtóbe – Atyraý avtomobıl jolyn qaıta jańartý» jobalaý-smetalyq qujattamalaryn ázirleý jumys­tary júrgizilýde, jobany iske asyrý 2016 jyly bastalatyn bolady. «Aqtóbe – Atyraý – RF shekarasy (Astrahan)» respýblıkalyq mańyzy bar avtomobıl jolynyń Qazaqstan aýmaǵy boıynsha 893 shaqyrymy ótedi, sonyń ishinde Aqtóbe oblysynyń aýmaǵynda – 330 shaqyrym, Atyraý oblysynda 563 shaqyrymdy quraıdy. Bul avtomobıl joly elimizdiń munaıly-gazdy aımaqtary – Aqtóbe men Atyraý oblystarynyń orta­lyqtaryn aýyldar men kenttermen baılanystyrady, kórshiles oblystarmen de qarym-qatynasty jaqsartady. Sonymen birge, Qazaqstandy Ázerbaıjanmen jáne Eýropamen, soltústikte – Reseımen, ońtústik­te Iran arqyly – Parsy shyǵanaǵy elderimen, ońtústik-shyǵysta Túrikmenstanmen jáne О́zbekstan­men baılanystyratyn «Baký – Astrahan – Atyraý – Aqtóbe – Aqtaý – Túrikmenstan shekarasy» dáliziniń bóligi bolyp tabylady. Atalǵan jobanyń Aqtóbe jáne Atyraý oblystary aýma­ǵynda júzege asyrylýy tutas Kaspıı aımaǵynyń turaqty ekonomıkalyq damýy men Orta­lyq Azııamen jáne ATR elderiniń yntymaqtastyǵynyń nyǵaıýyna yqpal etedi. Munda Qazaqstannyń munaı-gaz óndiretin óńiri bolyp tabylatyn Aqtóbe jáne Atyraý oblystarynyń soltústikte – Reseımen, ońtústikte Túrikmenstan men О́zbekstanmen shektesetindigin jáne elimizdiń bes aımaǵy – Qostanaı, Qaraǵandy, Qyzylorda, Mańǵystaý jáne Oral tutasatyn biregeıligin atap ótý qajet. Qazaqstan men Ortalyq Azııanyń aýyl sharýashylyqty ońtústigin Reseı men Qazaqstan­nyń ındýstrııalyq damyǵan aımaqtarymen baılanystyratyn biriktirýshi ról atqarady, aımaqtyń jáne respýblıkanyń áleýmettik damýy men ekonomıka­lyq belsendiliginiń artýyna yqpal etedi. Shaǵyn jáne orta kásipkerliktiń údemeli damýyna alǵyshart jasaıdy, avtomobıl joly usaq jáne orta taýar óndirýshilerdiń basty kólik arterııasy bolyp tabylady jáne onyń paıdalaný sapasy joǵary bolsa, aımaqtyń damý deńgeıi de soǵurlym joǵary bolady. Jolǵa irgeles jatqan aýyl aýmaqtary sapaly kólik ınfra­qurylymymen qamtamasyz etiledi jáne aýylsharýashylyq ónimderin óńdeý men ótkizýdiń naqty másele­sin sheshýge múmkindik týyp, jol mańyndaǵy qyzmet kórsetý men saýdany damytýǵa, eńbek jáne ónim naryǵyna qoljetimdilikti tolyq qamtamasyz etedi. Ishki mıgrasııa jáne «ınfra­qurylym ortalyǵyn» qurý máselesin sheshedi. Batys Qazaqstan tabıǵı resýrstarǵa eń baı jáne halyqaralyq naryqqa eń jaqyn aımaq bolyp tabylady. Biraq, sonymen birge, halyq­ eń az qonystanǵan, halyq­tyń áleýmettik jaılastyrýy jaǵynan elimizdiń birqatar aımaqtarynan kem túsedi, áıtse de respýblıkanyń ishki jalpy óniminiń 80 paıyzdan astamyn beredi. Demek, atalǵan jobanyń júzege asyrylýy Prezıdenttiń halyqqa arnaǵan Joldaýynda sóz etilgen kólik júıesiniń osy zamanǵy ozyq ınfraqurylymyn qurý týraly túıindi maqsattyń sheshimin qamtamasyz etedi, dúnıejúzilik naryqqa shyǵýdy, jańa bıznesterdi damytý jáne jańa jumys oryndaryn qurýdy, alystaǵy aımaqtardy nemese halyq tyǵyzdyǵy az aımaqtardy ómirlik mańyzdy jáne ekonomıkalyq qajetti ınfraqurylym nysandarymen qamtamasyz etý mindetterin sheshedi. Uzyndyǵy 330 shaqy­rym «Aqtóbe – Atyraý» avtomobıl joly 6 lotqa bólindi. «GazDorProekt» JShS mekemesi­men 4 ýchaske boıynsha jobalaý jumystary júrgizilýde, al qalǵan 2 ýchaske boıynsha konkýrs rásimderi áli aıaqtalǵan joq. Kelisimniń mindettemelerine sáıkes «GazDorProekt» JShS jobalaý-smetalyq qujattamanyń zerttemesin 2016 jyldyń naýryzyna deıin aıaqtaýy tıis. Osy jobany júzege asyrý aıasynda Elek ózenine kópir salý arqyly «Aqtóbe – Atyraý» jolynan respýblıkalyq mańyzy bar «Aqtóbe – Or» jolyna, «Samara – Shymkent» jáne «Batys Eýropa – Batys Qytaı» dálizine shyǵýdy qamtamasyz etý josparlanǵan. Paıdalanýǵa berilgen «Aqtóbe qalasyn soltústik aınalyp ótý» avtomobıl jolyn eskersek, bul Aqtóbe qalasyn tolyq ótkinshi aınalyp ótý múmkindigin qamtamasyz etedi. Jol qurylysyna qajetti materıaldar jergilikti shaǵyldy jáne tas karerlerden jetkiziletin bolady. Qazirgi tańda jergilikti atqarýshy organdar tarapynan jer telimderi máselelerin kelisý jáne ınjenerlik kommýnıkasııalardyń ornyn aýystyrý máselesi boıynsha barynsha qoldaý kórsetilýde.

Asqar ESJANOV, «Aqtóbe oblysynyń jolaý­shylar kóligi jáne avtomobıl joldary basqarmasy» memlekettik mekemesiniń basshysy.

Aqtóbe oblysy.