Munan bylaıǵy jerde kórý qabileti tolyq nemese ishinara joıylǵan jandar baspa ónimderi nemese kitaptardy qazaq tilinde oqyp nemese kompıýterde jumys isteı alatyn bolady. Aqparattyq tehnologııalardyń damýy kún saıyn ıgi jańalyqtardy jasaýda. Sonyń biri – qazirdiń ózinde qazaqsha «sóıleıtin» zamanaýı sóıleý tehnologııalary men qurylǵylary.
Qazaqstan baspasóz-klýbynda ótken qazaq tili úshin sıntezdelgen sóıleý daýystarynyń tusaýkeserine kelgen BAQ ókilderi men múddeli jandar jańalyqpen tikeleı tanysyp, múmkindikterin kórdi.
Qazirgi zamanda bilim alýda, ıakı jumysqa ornalasý barysynda múmkindigi shekteýli jandardy da qoǵamǵa beıimdeý óte kókeıkesti bolyp otyrǵany belgili. Osy turǵydan alǵanda kózi nashar kóretin, kompıýterlik tehnologııalardy paıdalanýshylar kez kelgen aqparatqa degen qoljetimdilikke sıntezdelgen sóıleý arqyly ıe bola alady. Iаǵnı, qoldanýshynyń kompıýterdegi barlyq áreketterin daýystap otyratyn arnaıy baǵdarlamalar bar. Bertinge deıin kózi kórmeıtin jáne nashar kóretin qazaqstandyqtar úshin aqparatqa degen qoljetimdilik aıtarlyqtaı shekteýli bolyp keldi. Olar bilim alatyn jáne quqyqtyq mátinderdi tek orys nemese aǵylshyn tilderinde ǵana oqı alatyn, al qazaq tili úshin sóıleý sıntezatorlary múldem joq bolatyn. Sonymen, 2014 jyly «Aqyl-oıy jáne dene bitimi damýynyń buzylýlary bar balalar men jasóspirimderdi áleýmettik beıimdeý jáne kásibı eńbekpen ońaltý ortalyǵy» JShS men «Elıta Grýpp» atty Reseı kompanııasy qazaq tiline arnalǵan sıntezdelgen daýystardy jasaqtaýǵa kirisken bolatyn. Dıktorlar stýdııada qazaq tilindegi 1500-den asa sóılemderdi jazyp shyqqan. Sıntezatordy jasaýshylar arnaıy baǵdarlamalar kómegimen alynǵan qordy taldap, jańa daýystardy jasaý úshin qajetti jumystar atqardy. Jasaqtamanyń barlyq kezeńderinde qazaq tilinde sóıletindermen, ıaǵnı tildi tasymaldaýshylarmen jáne Qazaqstan fılologtarynan keńes alyp, aqyldasyp otyrǵanyn aıtý lázim. Osy arada qazaqsha sıntezatordy jasaýshylar «Til týraly» Zańda aıtylǵan «Úkimet, ózge de memlekettik, jergilikti ókildi jáne atqarýshy organdar: Qazaqstan Respýblıkasynda memlekettik tildi barynsha damytýǵa, onyń halyqaralyq bedelin nyǵaıtýǵa; Qazaqstan Respýblıkasynyń barsha azamattarynyń memlekettik tildi erkin jáne tegin meńgerýine qajetti barlyq uıymdastyrýshylyq, materıaldyq-tehnıkalyq jaǵdaılardy jasaýǵa mindetti», degen qaǵıdany ustanǵanyn atap ótken jón. Jańa tehnologııanyń arqasynda kórý qabiletiniń aqaýy bar el azamattary ózderiniń memlekettik tildi meńgerý jáne qoldanýǵa degen quqyǵyn júzege asyra alady. Qazaqsha sóıleý sıntezatorlarynyń paıda bolýy olarǵa kompıýterde jumys atqaryp, baspa mátinderin oqyp, qazaq tilinde bilim alý múmkindigin beredi. Sonymen qatar, bul jumysqa ornalasý múmkindikteriniń kókjıegin keńeıtpek. Tanystyrylym barysynda jýrnalısterge baspa málimetterin qazaqsha oqı alatyn, qazaq tilindegi kez kelgen elektrondy mátinderdi oqýǵa jol ashatyn kompıýter men kórý qabiletiniń aqaýy bar adamdarǵa aqparattyq qorlardy tańdaýda anaǵurlym táýelsiz bolýǵa múmkindik beretin basqa da tehnologııalar kórsetildi.
Aınash ESALI, «Egemen Qazaqstan».
ALMATY.