Otandyq grek-rım kúresi sheberleri Olımpııa oıyndarynda tolaǵaı tabysqa qol jetkizgenin kóziqaraqty kórermender jaqsy biledi. Kezinde Valerıı Rezansev (1972, 1976 jyldary) eki dúrkin Olımpıada chempıony atansa, Anatolıı Kolesov (1964), Anatolıı Bykov (1976), Jaqsylyq Úshkempirov (1980) jáne Shámil Serikovke (1980) bul beles bir márte baǵyndy. Vladımır Bakýlın (1968), Anatolıı Bykov (1980) jáne Dáýlet Turlyhanov (1988) kúmis medaldy ıelendi. Biraq bul júldelerdiń barlyǵy da kelmeske ketken KSRO-nyń enshisinde qaldy. Oǵan dara týǵan Dáýlettiń TMD quramasy sapyndaǵy Barselona Olımpıadasynyń qola medalin qosyńyz.
Qazaqstan Táýelsizdik alǵannan keıin jalǵyz ǵana altynǵa qol jetkizgenimiz málim. 1996 jyly Atlanta Olımpıadasynyń fınalynda jergilikti balýan Dennıs Holdy alyp urǵan Iýrıı Melnıchenko alystaǵy Amerıkada Qazaq eliniń ánuranyn shyrqatty. Ǵasyrlar toǵysyndaǵy Sıdneıdegi saıystan qorjynymyz bos qaıtsa, 2004 jyly Afınada qos sańlaǵymyz jeńis tuǵyryna kóterildi. Ejelgi Ellada elinde Georgıı Sýrsýmııa kúmispen kúptelse, Mhıtar Manýkıan qolany enshiledi. 2008 jyly Beıjińde Nurbaqyt Teńizbaev úshinshi orynǵa taban tiredi. Biraq arada biraz ýaqyt ótken soń ázerbaıjandyq Výgar Ragımovtiń dopıng qoldanǵany anyqtalyp, ol ataǵynan aıyryldy. Sóıtip, Nurbaqyt qola medalin kúmiske almastyrdy. 2012 jyly Danııal Gadjıev úzdik úshtikti túıindedi. Al 2016 jáne 2021 jyly Rıo-de-Janeıro men Tokıoda alaýy tutanǵan Olımpııa oıyndarynan «klassıkterimiz» quralaqan oraldy.
Otandyq grek-rım kúresi sheberleriniń keıingi eki Olımpıadadaǵy súreńsiz óneri kórermen kóńiline selkeý túsirdi. Ádette «Balýandar eliniń urpaǵymyz» dep maqtanatyn edik. Alaıda Brazılııa men Japonııada ótken jarystarda jigitterimiz jigersizdik tanytyp, óz jankúıerlerin jerge qaratty. Fransııanyń bas shaharynda ótetin jarystarda sońǵy kezderdegi sátsizdiktiń seńin sógip, olqylyqtyń ornyn toltyrý mıssııasy Qazaqstannyń tórt apaıtósine júktelip otyr. Al endi «Senim artqan serkelerimiz Parıjde elimizdiń kók baıraǵyn jelbirete ala ma, olardyń osy dodadaǵy basty qarsylastary kimder bolady?» degen máseleni talqyǵa salaıyq.
60 kg salmaq dárejesinde Aıdos Sultanǵalı saıysqa túsedi. 28 jastaǵy Syr boıy sańlaǵy 2018 jáne 2022 jyldardaǵy álem chempıonattarynda qola medaldy moınyna ilse, 2021 jyly Azııa chempıony atandy. Olımpııa oıyndaryna ol alǵash ret qatysqaly otyr. Osydan úsh jyl buryn Tokıodaǵy tartysta el namysyn Meırambek Aınaǵulov qorǵady. О́ziniń basty básekelesinen basym túskennen keıin Aıdos Parıjde óner kórsetetin balýandardyń tizimine qosyldy.
Asa jeńil salmaqta juldyzdardyń qalyń shoǵyry kúresedi. Solardyń arasynan japonııalyq Kenıchıro Fýmıta men qyrǵyzstandyq Jolaman Sharshenbekovtiń esimi erekshe atalyp otyr. 28 jastaǵy Kúnshyǵys eliniń ókili Tokıo Olımpıadasynda kúmis medaldy ıelendi. Fınalda ony utqan kýbalyq Lýıs Orta Sanches basqa salmaqqa aýysty. Fýmıtanyń eki dúrkin álem chempıony (2017, 2019), sol jarystyń kúmis (2023) jáne qola (2022) júldegeri degen ataǵy bar. Japon jigiti Azııada da eki ret aldyna jan salmady.
Qyrǵyzdyń qyrany keıingi eki álem chempıonatynda (2022, 2023) qarsylas shaq keltirmese, onyń aldyndaǵy eki jarysta (2018, 2021) kúmis medaldy oljalady.
60 kg salmaqta kúresetin ózge balýandar: Sadyq Lalaev (Reseı), Georgıı Tıbılov (Serbııa), Mehdı Mohsen Nedjad (Iran), Raıber Rodrıges (Venesýela), Kevın de Armas (Kýba), Ábdelkárim Ferat (Aljır), Moamen Mohammed (Mysyr), Enes Bazar (Túrkııa) jáne Seýng Rı (Soltústik Koreıa).
67 kg salmaqtyń kóshbasshysy Meıirjan Shermahanbet lısenzııaǵa ıelik ete almady. Sol sebepti Parıjdegi doda Qazaqstan balýandarynyń qatysýynsyz ótedi. Bul salmaq dárejesinde eki Olımpıada chempıony bar. Olar – ırandyq Mohammed Reza Geraeı men kýbalyq Lýıs Orta Sanches. Tokıoda alǵashqysy 67 kg, ekinshisi 60 kg salmaqta top jardy. «Máńgi tozbas» ataqtan bólek Geraeı álem chempıonatynyń tolyq medaldar jıyntyǵynyń ıegeri (2021 – altyn, 2022 – kúmis, 2023 – qola), Azııa oıyndarynyń qola júldegeri (2018), qurlyq chempıony (2019). Sanches – álem chempıony (2023), Panamerıka oıyndarynyń qola júldegeri (2019), Panamerıka chempıonatynyń úsh dúrkin (2018, 2019, 2023) jeńimpazy.
22 jastaǵy Ázerbaıjannyń jas juldyzy Hasrat Jafarovtyń da qarqyny keremet. Byltyrǵy álem chempıonatynyń fınalynda ol ataǵy jer jarǵan Lýıs Orta Sanchesten ǵana utyldy. Onyń aldynda atalǵan jarystyń qola medalin moınynda jarqyratty. Keıingi eki Eýropa chempıonatynda da Jafarovty eshkim jeńe almady. Sondaı-aq Olımpıadanyń kúmis jáne qola júldegerleri – ýkraınalyq Parvız Nasıbov pen mysyrlyq Mohamed Álsaıed, álem chempıonattarynda jeńis tuǵyryna kóterilgen serbııalyq Mate Nemes pen grýzııalyq Ramaz Zoıdzeniń de aıtary bar.
67 kg salmaqta kúresetin ózge balýandar: Slavık Galstıan (Armenııa), Nestor Almansa (Chılı), Andre Montano (Ekvador), Sýleıman Nasr (Týnıs), Ishak Gaırý (Aljır), Mamadassa Sıla (Fransııa), Kıotaro Sogabe (Japonııa), Amantur Ismaılov (Qyrǵyzstan) jáne Valentın Petrık (Moldova).
77 kg salmaq dárejesinde de marqasqalar az emes. Jalǵyz Aqjol Mahmýdovtyń ózi nege turady! Qyrǵyzdyń baǵyna týǵan balýan 2021 jyly Tokıoda alaýy tutanǵan Olımpııa oıyndarynda kúmis medaldy moınyna ildi. Sodan keıin eki dúrkin álem, úsh dúrkin Azııa chempıony, Azııa oıyndarynyń jeńimpazy atandy. Birer jyl «Akýla» atanǵan aryndy jigittiń qarqynyna eshkim tótep bere almady. Tek bıyl kóktemde Bishkekte ótken Azııa birinshiliginiń aqtyq synynda Mahmýdov óz jerinde, óz elinde, óz jankúıerleriniń kóz aldynda oıda-joqta japonııalyq Nao Kýsakadan jeńildi. Barsha jurty bul sátsizdikti sensasııaǵa balady. Bázbireýler «Akýlanyń» basynan baǵy taıdy, onyń dáýiri aıaqtaldy» dep topshylasa, endi bireýler «Dańqty sportshy Olımpıadanyń qarsańynda «kózirlerin» ashpaý úshin Kýsakadan ádeıi jeńildi. Kúrestiń «kókesin» ol Parıjde kórsetedi!» degen pikir aıtty. Aqjol qazir 25 jasta. Onyń naǵyz qylshyldap turǵan shaǵy.
Bul salmaqta túrkııalyq Burhan Aqbudaq (álem chempıony, álem chempıonatynyń kúmis júldegeri, Eýropa chempıony), ázerbaıjandyq Sanan Sýleımanov (álem chempıonatynyń eki dúrkin kúmis júldegeri, Eýropa chempıony) jáne majarstandyq Levaı Zoltannyń da (álem jáne Eýropa chempıonatynyń fınalısi) Parıjge jaı qydyryp qaıtý úshin barmaǵany anyq. Oǵan túrli memleketterdiń týy astynda óner kórsetip júrgen ulty armıan úsh balýandy qosyńyz. Olar – armenııalyq Malhas Amoıan (álem chempıony, álem chempıonatynyń eki dúrkin qola júldegeri, Eýropanyń úsh dúrkin chempıony), ózbekstandyq Aram Vardanıan (álem chempıonatynyń kúmis júldegeri) jáne bolgarııalyq Aık Mnasakanıan (álem chempıonatynyń eki dúrkin qola júldegeri).
Mine, bizdiń Demeý Jadyraevqa osyndaı ataǵynan at úrketin apaıtóstermen aıqasýǵa týra keledi. Desek te Jetisý oblysy Jarkent óńiriniń balýany da «qara jaıaý» emes. 34 jastaǵy saqa sportshy talaı iri dúrmekterde ysylǵan. Ol – álem chempıonatynyń kúmis júldegeri, Azııa birinshiliginde eki ret jeńis tuǵyryna kóterildi, Tokıo Olımpıadasynda baq synady.
77 kg salmaqta kúresetin ózge balýandar: Iosvanıs Penıa Flores (Kýba), Djaır Kýero (Kolýmbııa), Abdelkrım Oankalı (Aljır), Mahmýd Ábdelrahman (Mysyr), Djonnı Sarkınnen (Fınlıandııa) jáne Amın Kavıanınejad (Iran).
87 kg salmaqta Nursultan Tursynovqa senim artylyp otyr. 33 jastaǵy Semeı óńiriniń týmasy da Tokıodaǵy oıyndarda óner kórsetken. Biraq qadamy sátti bolmady. Endi osy joly qazaq balýany ózine berilgen múmkindikti utymdy paıdalanady degen oıdamyz. Osyǵan deıin Azııa chempıonatynda 1 altyn, 2 kúmis jáne
2 qolany oljalaǵan Nursultan Parıjde atoı salady dep úmittenemiz.
2016 jyly Rıo Olımpıadasynda kúmis jáne 2021 jyly Tokıo Olımpıadasynda altyn alǵan Jan Belenıýk óziniń úshinshi jarysyna attanyp barady. 33 jastaǵy Ýkraınanyń maqtanyshy álem chempıonattarynda 2 altyn, 1 kúmis, 1 qola medaldy ıelense, Eýropa birinshilikterinde 3 altyn men 3 qolany qorjynǵa saldy. Eýropa oıyndarynda 1 altyn men 1 kúmisti enshiledi. Byltyrǵy Belgradtaǵy álem chempıondary túrkııalyq Álı Chengız ben grýzııalyq Davıd Loshonsı, sol jarystardyń júldegeri bolgarııalyq Semen Novıkov pen ırandyq Álıreza Mohmamadpıanıdiń (Iran) de kózdegeni bas júlde. Sarapshylardyń paıymdaýynsha, Parıjde jeńis tuǵyryna kóterilýge eń laıyqty «klassıkter» – osylar. Bul salmaqta Rafıg Gýseınovtiń de baryn umytpaıyq. Ázerbaıjannyń ókili – Tokıo Olımpıadasynda (1 kúmis ), álem (2 altyn, 1 kúmis) men Eýropa (3 altyn, 1 qola) chempıonattarynda, Eýropa oıyndarynda (1 kúmis) atoı salǵan balýan. Desek te 36 jastaǵy ardager sportshyǵa jas jolbarystarmen arpalysý ońaı bolmasy anyq.
87 kg salmaqta kúresetin ózge balýandar: Spenser Výds (AQSh) Karlos Mýnos (Kolýmbııa), Bashır Sıd Azara (Aljır), Mohamed Metvallı (Mysyr), Aleksandr Komarov (Serbııa), Mılad Álırzaev (Reseı), Haıtao Sıan (Qytaı), Kırıll Maskevıch (Belarýs) jáne Arkadıýsh Kýlınıch (Polsha).
Ǵalamdyq dodada 97 kg salmaq dárejesinde kúsh synasatyndar arasynda taý tulǵalar az emes. Eń birinshi kezekte Artýr Aleksanıandy atap ótken jón. Ol Olımpıadada 3 ret (1 altyn, 1 kúmis, 1 qola), álem chempıonatynda 7 ret (4 altyn, 3 kúmis) jáne Eýropa chempıonatynda 10 ret (7 altyn, 2 kúmis, 1 qola) jeńis tuǵyryna kóterildi. Eýropa oıyndarynyń jeńimpazy degen ataǵy taǵy bar. Osy jaıttyń barlyǵyn eskersek, 32 jastaǵy Gıýmrıdiń týmasyn Parıj Olımpıadasynyń sózsiz favorıti dep esepteýge bolady.
Byltyrǵy álem chempıonatynda Armenııanyń alybyna Gabrıel Rozılo jer sıpatyp ketken edi. Soǵan deıin tek Panamerıka oıyndarynyń jeńimpazy degen ǵana ataǵy bolǵan Kýba qabylany osy joly da sol nátıjesin qaıtalaýǵa tyrysatyny sózsiz. Sondaı-aq chempıondyq ataqtan úmitkerler qatarynda ırandyq Mohammadhadı Saravıdiń de (Olımpıadanyń qola júldegeri, álem chempıony, sol jarystyń eki dúrkin qola júldegeri, Azııa oıyndarynyń jeńimpazy) esimi atalyp otyr.
97 kg salmaqta kúresetin ózge balýandar: Abýbakar Haslahanov (Belarýs) Magomed Murtazalıev (Reseı), Kevın Mehıa (Gondýras), Alan Vera Garsıa (AQSh), Fadı Rýaba (Aljır), Mohamed Gabr (Mysyr), Robertı Koblıashvılı (Grýzııa), Mındaýgas Venskaıtıs (Lıtva), Rýstam Assakalov (О́zbekstan), Synchjýn Kım (Ońtústik Koreıa), Arvı Savolaınen (Fınlıandııa) jáne Ýzýr Júzýpbekov (Qyrǵyzstan).
130 kg salmaqta biz tarıhı oqıǵanyń kýási bolýymyz ábden múmkin. 41 jastaǵy Mıhaın Nýnes Lopes óziniń altynshy Olımpıadasyna attanyp barady. 2004 jyly ol shırek fınalda súrinse, odan keıingi oıyndarynda qarsylas shaq keltirgen joq. Osylaısha, Kýbanyń alyby japonııalyq áıelder kúresiniń sheberi Kaorı Iteniń kórsetkishin qaıtalady. Al erlerdiń birde-bireýine ondaı baq buıyrmaǵan edi. Tipten dańqy jer jarǵan Ivar Iýhansson, Karl Vestergren, Aleksandr Medved, Aleksandr Karelın, Bývaısar Saıtıev syndy sańlaqtarǵa bul beles baǵynbady. Tórtinshi ret teńdessiz dep tanylǵan Lopes endi bes dúrkin Olımpıada chempıony atanýdy kózdeıdi.
Biraq bas júldeni oljalaý Mıhaın Nýnes Lopeske ońaı bolmaıtyny anyq. Sebebi bul jarysta onyń eki basty qarsylasy bar. Olar – Rıza Kaıaalp pen Ámın Mırzazade. 34 jastaǵy Túrkııanyń tarlanbozy Olımpıadada 3 ret (1 kúmis, 2 qola), álem chempıonatynda 10 ret
(5 altyn, 2 kúmis, 3 qola) jáne Eýropa chempıonatynda 13 ret (11 altyn, 2 kúmis) úzdikter qatarynan kórindi. 26 jastaǵy Irannyń pehlevany – álem chempıony jáne sol jarystyń kúmis júldegeri, Azııa oıyndarynyń jeńimpazy jáne qurlyqtyq eki dúrkin chempıony. Qalǵan alyptar olarǵa jarytyp qarsylyq kórsete almaıdy dep oılaımyz.
130 kg salmaqta kúresetin ózge balýandar: Ádelatıf Mohamed (Mysyr), Lınchje Men (Qytaı), Kolton Shýls (AQSh), Iаsmanı Akosta (Chılı), Ámın Gennıkı (Týnıs), Ýsama Assad (Marokko), Sergeı Semenov (Reseı), Álimhan Syzdyqov (Qazaqstan), Synchan Lı (Ońtústik Koreıa), Alın Aleksýk Chýrarıý (Rýmynııa), Sabah Sharıatı (Ázerbaıjan) jáne Pavel Hlınchýk (Belarýs).