Ataqonysqa taǵzym

Ata-babasy týyp-ósken Baıanaýyldyń kıeli topyraǵyna alǵash kelip otyr eken. Maıa Aqysheva búginde Túrkııa elinde turady. Mamandyǵy jýrnalıst-tilshi.

Daryndy urpaq daryǵan Shorman men Sátbaı áýleti – barshaǵa áıgili tuqym. Ke­mel Aqyshuly osyndaı asyl­dardyń synyǵy, ákesi Aqysh Shorman áýletinen. Naqty aıt­saq, Shormannan aty Alashqa áıgili Musa myrza Shor­­manuly, Mustafa Shor­manuly, kezinde Sátbaı atamyz ben qasıetti Mekkege qajylyqqa baryp, sol jerden topyraq buıyrǵan Isa qajy Shormanuly jáne Áý­jan Shormanuly týǵan. Kemel Aqyshev osy Áý­jan­nan taraıdy. Anasy Ǵazı­za Imantaıqyzy – Qanysh Iman­taıulynyń týǵan ápkesi. Aqysh atamyz ben Ǵazıza ápkemiz otbasynda segiz perzent kóredi. Qazaq halqynyń basynan ótken qasiret – ashar­shylyq bul áý­letti de aı­na­lyp ótpegen. О́ki­nishke qa­raı, Rıshat, Qamar jáne Kemelden ózge balalary ash­tyq jyldary kóz jumady. Aqysh Áýjanuly men Ǵazıza Iman­taıqyzy 30-jyldary ashtyqtan qaıtys bolǵan.

Kemel Aqyshuly anasy qaıtys bolǵan soń, naǵashy aǵa­sy Qanysh Imantaıulynyń tárbıesinde bolǵany bel­gili. Almatydan mektep biti­ri­simen 1942 jyly ózi sura­nyp soǵysqa at­tanǵan. Maı­dannan 1944 jyly aýyr jara­qat alyp, elge oralady. Osyndaı qıyn kezderdi basynan ótkergen áıgili arheolog qazaq ǵylymynda ósh­pes iz qaldyrǵan ǵalym bola bildi. Jalpy, Shorman, Sátbaı óren-jarandary elimizdiń basynan ótken barlyq aıtýly oqıǵalardyń bel ortasynan tabylǵan. Ekinshi dúnıejúzilik soǵysta Kemel­men qatar baýyry Qamar Aqyshev pen Ǵalymtaı Sát­baev ta el qorǵaǵan. Bir áý­letten qurban bolǵan úsh arys Ábikeı Zeıinuly, Ǵa­zız (Bókesh) Imantaıuly, Ábdikárim Jáminuly Sát­baevtardyń úsheýi de – elge asa qadirli de aıtýly adamdar. Elge sińirgen eńbekteri eselener, naǵyz tolysqan shaq­tarynda naqaqtan-naqaq usta­lyp, 1937 jyly qurban boldy. Qaıdan topyraq buıyrǵany da belgisiz.

Osy saparynda Maıa Aqysh urpaqtary týraly biraz aq­parat usyndy. So­nymen qa­tar mýzeı qoryna arnaıy ala kelgen 43 foto, 2 maqala jáne 16 tarıhı qu­jat tabys­tady. Bulardyń ishinde sırek kezdesetin sýretter bar­shy­lyq. Sonyń ishinde Kemel Aqyshev pen Qanysh Sát­baevtyń birge túsken fotosy bar. Mýzeıden keıin meıman atamekeni Musa Shorman aýlyna baryp, elmen qaýyshty. Ata-babasyna zııarat etip, Kemel Aqyshevtyń 100 jyldyǵyna oraı eskertkish qoıylatyn Áýjan Keregetasy jerinde boldy. О́zi alysta júr­se de, ulylar týǵan kıe­li me­kendegi ata qonysyna sa­ǵy­nyp jetken urpaqqa myń alǵys.

Sansyzbaı SAPARǴALIEV,

Akademık Q.I.Sátbaev

memorıaldyq mýzeıiniń qyzmetkeri

Pavlodar oblysy,

Baıanaýyl aýdany