Qadyrdyń Otany

Qadyr Myrza Áli atyndaǵy mádenıet jáne óner ortalyǵynyń ereksheligi sol – munda Qadyr aqynnyń parasat-paıymy, tereń bilimi, jan-jaqtylyǵy, qaıtalanbas ereksheligi men qarapaıymdylyǵy qatar qonys­tanǵandaı.

Qadyr aǵanyń ózi Erazm Rotterdamskııdiń «Meniń kitap­hanam qaıda bolsa, Otanym sonda» degen sózin jıi aıtatyn. Al aqynnyń ózi ómir boıy suryptap jınaǵan 7 myńnan astam kitap­tyń 6 767-si qazir Oraldaǵy Qadyrsaraıda turǵanyn bilesiz be? Ortalyqtyń murajaıynda Qadyr aǵanyń memorıaldyq kabıneti bar, onda jazý ústeli, oryndyǵy jáne basqa da ózi paıdalanǵan dúnıeleri qoıylǵan. Kelýshiler aqynnyń úıin óz kózimen kórgendeı áser alady.

Aıtpaqshy, ortalyqta keıin­nen Qadyr aqynnyń qalamdas dosy, oraldyq aqyn Janǵalı Nábıýllınniń de kabıneti ashylǵan, ol kisiniń de jeke kitaphanasyndaǵy júzdegen kitap osynda kóshken. Eń úlken baılyq – kitap dep uqqan aǵa býyn ókilderi ǵoı bular. Bir táýiri munda qalalyq kitaphananyń fılıaly qyzmet etedi, sóıtip, qundy kitaptar onyń qunyn biletin oqyrmannyń ıgiligine jarap jatyr.

Qadyrsaraıdyń syrt kelbeti de erekshe. Ǵımarattyń jalpy kólemi – 3 960,7 sharshy metr bolsa, munda 150 oryndyq konsert zaly, aqynnyń memorıaldyq kabıneti, konferens zaly, kórme zaly, 1 125 oryndyq amfıteatr bar.

Degenmen Qadyrsaraıdyń eń basty ereksheligi, jetistigi sol – alǵashqy kúnnen-aq aqynnyń shyǵarmashylyǵyn nasıhattap, halyqqa tynbaı taratyp, túrli bastama kóterip keledi.

Ortalyq sahnasynda óńirge tanymal aqyn-jazýshylar, qala berdi, ózge oblystyń qalam­ger­leri de jurtshylyqpen júz­desti. Tipti ózge sala mamandary da eskerýsiz qalǵan emes. Atap aıtsaq, sport, bilim, medı­sına, óner ólkesinde júrgen tulǵalardyń da esimi elge nasıhattaldy. Shalǵaı aýyldan kóshpeı, eńbegin elge arnap júrgen jandar da Qadyr ortalyǵynyń nazarynan tys qalmaıdy. О́mirden ótken tulǵalar da umytylmaıdy. Ortalyq júıeli ótkizetin «Eleýli esimder», «Aýyldaǵy ardaqtylar», «Jarq etip sóngen bir juldyz» jobalary kórermen kóńilinen shyqty. Oblystaǵy jas aqyndarǵa únemi qoldaý kórsetip, olardyń shyǵarmashylyǵyn keńinen nasıhattap otyratyn da osy ortalyq. «Jumadaǵy jyr májilisi» jobasy aıasynda ortalyq mýzeıinde jas aqyn­dardyń shyǵarmashylyq keshteri jıi ótedi.

Budan bólek, Qadyr ortaly­ǵy oblystyq, respýblıka­lyq, halyqaralyq kólemdegi is-sharalardy da joǵary deń­geıde uıymdastyra bildi. Bir­neshe ret respýblıkalyq, tipti halyqaralyq aqyndar aıtysyn ótkizip, tól ónerdi dáripteýge úlken úles qosty.

Mine, osyndaı tamasha tabystary eskerilgen bolar, Qadyr ortalyǵy 2022 jyly Batys Qazaqstan oblysyndaǵy mádenıet mekemeleri arasynda «Úzdik mártebeli mekeme» ataǵyn jeńip aldy.

Qadyrsaraıdyń ataq-aby­roıy aspandaǵan kezeń – belgili aqyn, mádenıet qaıratkeri Baýyrjan Halıolla basqarǵan jetijyldyq beles boldy. Baýkeń Qadyr shyǵarmashylyǵyn nasıhattap, «Qadyr jolymen» jobasy aıasynda «Dala dıdary» kóshpeli óner ujymyn qur­dy. Ujym – Qadyrdyń sózi­ne jazylǵan ánderdi oryndap, poezııalyq óleńderin oqyp, kórermendi tánti etti.

– Qadyr shyǵarmasyn nasıhattaý jalǵasa beredi. Osy oraıda «Qadyr – qazyna» jobasyn bastadyq. Aqyn shyǵarmashylyǵy – shyn máninde sarqylmas qazyna sekildi, – deıdi Qadyr Myrza Áli atyndaǵy mádenıet jáne óner ortalyǵynyń qazirgi basshysy Serik Toqmámbetov.

Bir táýiri – jańa jobada mádenıet pen ónerdiń barlyq salasy syrt qalmapty. Atap aıtsaq, «Oı ormany» dep atalatyn baı­qaý Qadyr aqynnyń óleńderi negizinde sýret salýshylarǵa arnalǵan. Bul baıqaýǵa oblystaǵy kásibı sýretshilerden mektep oqýshylaryna deıin, barlyǵy ­ 64 adam atsalysty.

Qadyr aqynnyń sózine ja­zylǵan 200-ge tarta án bar deıdi derekterde. Alaıda olardyń kóbi nasıhattalmaı, halyq arasyna keń taramaı qalǵan. «Kúnder-aı» baıqaýy osyndaı ánderdi kórermenge qaıta tartý etti. Nátıjesinde, 20-dan astam án qaıta jaryqqa shyqty.

«Kúmis qońyraý» baıqaýyna elimizdiń batys aımaǵyndaǵy 14 teatr úıirmesi tartyldy. Sóıtip, aqynnyń balalar taqy­ry­byn­daǵy óleńderinen qoıylym qoıǵan balalar ujymdary tamasha óner kórsetti.

Al «Iirim» degen atpen ótken aımaqtyq mobılograftar baı­qaýy múldem tyń baǵyt bolatyn. Bul saıysqa qatysqan 15 jas Qadyr óleńderinen beınerolık túsirip jarysty. Aqyn jyry keremet kórinistermen ushtasty.

«Eń aldymen – el qamy» dep atalǵan oblystyq Qadyr oqýlary baıqaýynda iriktelgen 45 oqýshy aqyn óleńderin jatqa aıtýdan synǵa tústi.

Qadyrdyń óleńderine jańa­dan án jazýdy maqsat etken «Bulbul baǵy» baıqaýy sazgerlerge tyń serpin bergeni ras. Osynyń arqasynda 20-nyń ústinde jańa án ómirge keldi. Búginde onyń barlyǵy sahnada oryndalyp júr. Al baıqaýda júldege ıe bolǵan Erlan Qýa­nyshevtiń «Mahabbat aspany» atty áni qazaq estrada juldyzy Nurbolat Abdýllınniń repertýaryna qosyldy.

Bul jobadan bólek, qazaq ádebıetiniń kórnekti ókili, jerles aqyn Saǵat Ábdýǵalıevtiń 75 jyldyǵyna arnalǵan «Júre­gime júgi tústi jahannyń» atty oblystyq jas aqyndar mú­sháı­rasy da joǵary deńgeıde uıymdastyryldy.

Daýylpaz aqyn, dańqty tulǵa Mahambet О́temisulynyń 220 jyldyǵyna arnalǵan «Tar­tynbaı sóıler asylmyn...» atty aımaqtyq-respýblıkalyq jyrshy-termeshiler baıqaýy da keremet ótti. Baıqaý sharty boıynsha qatysýshylar qazaq jyraýlarynyń shyǵarmalaryn óz qalaýy boıynsha oryndap, ekinshi kezeńde Yǵylman Shóre­kov­tyń «Isataı-Mahambet» das­tanynan úzindi oryndady.

«Qadyr jyry – halyq úni» atty oblystyq jyrshy-terme­shi­ler baıqaýynda da aqyn óleń­deri el aýzynda júrgen halyq maqam­darymen oryndalyp, kópshilikke keń nasıhattaldy.

– Degenmen bizdiń eń basóty jańalyǵymyz – «Qazaqtyń Qadyry» atty derekti fılm boldy. Qadyr ortalyǵy men «AQJAIYQ» telearnasy birlesip qolǵa alǵan bul jobanyń kóńil­degideı shyǵýyna oblystyq mádenıet basqarmasy kómek etti. Túsirilim toby Almaty qalasyna arnaıy baryp, aqynnyń qara shańyraǵynda bolyp, jan-jary Saltanat apamyzdan suhbat aldy. Bes kúnge ulasqan jumys barysynda Qadyrdyń zamandas dostary, úzeńgilesteri, izbasar inileriniń estelik-lebizderi taspaǵa tústi, – deıdi Serik Ánýaruly.

Qazir jaz ǵoı. Osy kúnderi Qadyrsaraıdyń janyndaǵy amfıteatrda apta saıyn ashyq aspan astyndaǵy konsertter ótip jatyr. Oblystyń ár aýdany óz ónerpazdaryn alyp kelip, amfıteatr sahnasyna Qadyr shyǵarmashylyǵyna arnalǵan konserttik baǵdarlama ótkizedi. «Aýyl – atameken pernesi» atty bul joba jaz boıy jalǵasady.

Qadyr Myrza Áli tulǵasyn halyqqa jaqyn tanytqan taǵy bir shara – «Kitapqa baı úı» qoıylymy boldy. Qazaqstan Jazýshylar jáne Jýrnalıster odaǵynyń múshesi, qalamger jýrnalıst Munaıdar Balmoldanyń bul dramalyq qoıylymy aqyn shyǵarmashylyǵyn ózek etken. Qoıylymnyń basty ereksheligi – mundaǵy árbir keıipkerdi ortalyq qyzmetkerleri somdap shyqty.

Keler jyly Qadyr aqynnyń 90 jyldyǵy. Buǵan aqyn atyndaǵy ortalyq daıyndyqty qazirden-aq bastap ketti. Bıyldyń ózinde, ıaǵnı 24-26 qyrkúıek kúnderi muǵalimder jáne oqýshylar arasynda respýblıkalyq Qadyr oqýlary baıqaýy ótedi.

Al 2025 jyly «Qadyr Myrza Áliniń kórkemdik álemi: qazaq bolmysy, ult rýhanııaty» atty respýblıkalyq ǵylymı-teorııalyq konferensııa ótedi. Qazaqstannyń Halyq jazýshysy, Memlekettik syılyqtyń ıegeri, aqyn Qadyr Myrza Áliniń qazynasy halqymyzǵa máńgi azyq, rýhanı mura bolary sózsiz.

Batys Qazaqstan oblysy