Jaqynda Premer-mınıstr Oljas Bektenov Taraz qalasynda Qazaq ulttyq sý sharýashylyǵy jáne ırrıgasııa ýnıversıtetin qurý týraly qaýlyǵa qol qoıdy. Esterińizde bolsa bıylǵy sáýir aıynda Prezıdent janyndaǵy Ǵylym jáne tehnologııalar jónindegi ulttyq keńeste Memleket basshysy Q.Toqaev Jambyl gıdromelıoratıvtik-qurylys ınstıtýtyn qalpyna keltirýge tapsyrma bergen edi. Oqý orny jarǵylyq kapıtalyna memlekettiń júz paıyz qatysýy arqyly quryldy.
Endi arnaıy oqý orny sý sharýashylyǵy men ırrıgasııa júıesi úshin joǵary bilikti kadrlardy turaqty túrde daıarlaıdy. Bul – qýantarlyq jaǵdaı. Bir jaǵynan, ǵalymdarǵa úlken jaýapkershilik júktelip otyr. Aldaǵy ýaqytta gıdrotehnıkalyq qurylystardy jobalaý jáne paıdalaný boıynsha salalyq mamandardyń tapshylyǵy joıylatyny sózsiz. Bul Memleket basshysynyń sý mamandarynyń mártebesiniń joǵarylatý boıynsha jasaǵan batyl, ári tıimdi qadamynyń arqasy. Prezıdenttiń Sý resýrstary men ırrıgasııa mınıstrligin qurýy, elimizdegi sý salasyndaǵy qordalanǵan máselelerdi sheshýge, salany damytýǵa úlken serpilis berdi.
Qazirgi kezde elimizde jańadan 20 sý qoımasyn salý, 15 sý qoımasyn jáne 14 myń shaqyrymnan astam ırrıgasııalyq kanaldy rekonstrýksııalaý jumystary bastaldy. Ár óńirge sý únemdeý júıeleri ornatylǵan egis alqaptaryn ulǵaıtý, sý únemdeý tehnologııalaryn qamtý arqyly sý únemdeý jumystary qolǵa alyndy.
Mınıstrliktiń málimetterine súıensek, elimizdiń sý resýrstaryn qorǵaıtyn basseındik ınspeksııa qyzmetkerleriniń sany 1,5 ese kóbeıip, jalpy shtat sany 242 adamǵa jetip, respýblıkanyń árbir oblys ortalyǵynda basseındik ınspeksııa bólimderi ashylyp otyr.
Búgingi tańda elimizdiń sý salasynda 10 myńǵa jýyq adam eńbek etedi eken. Sala mamandarynyń eńbekaqylary orta eseppen 25%-ǵa kóterildi. Sýdy zańsyz paıdalaný jáne sý tutynýdy esepke alý derekterin burmalaý faktilerin joıý, sondaı-aq sý qory aımaqtary men nysandarynda zańsyz sharýashylyq qyzmet máselelerin retteý úshin mınıstrlikte jańa Sý resýrstaryn retteý, qorǵaý jáne paıdalaný jónindegi komıtet quryldy.
Mine, joǵaryda aıtylǵan aýqymdy jumystardy atqarýǵa bilikti, bilimdi kadrlar qajet. Bul kadrlar ulttyq mártebe berilgen jańa ýnıversıtette daıyndalmaq. Ýnıversıtette «Sý sharýashylyǵyn basqarý jáne avtomattandyrý», «Melıorasııa jáne gıdrotehnologııa», «Ekologııa jáne akvamádenıet» joǵary mektepteri bolashaq mamandardy daıyndaıdy. Jańa ýnıversıtette burynǵy sý salasyna qatysty bilim berý baǵdarlamalarymen qosa jańadan ashylǵan «melıoratıvtik jumystardy mehanıkalandyrý», «gıdroenergetıka», «sý sharýashylyǵynyń ekonomıkasy», «sý dıplomatııasy» sııaqty bilim berý baǵdarlamalary boıynsha mamandar daıarlanady. Sonymen qatar jastar «Bolashaq» baǵdarlamasymen «Gıdrogeologııa», «Sý resýrstary» jáne «Sý qaýipsizdigi» mamandyqtar boıynsha shetelde bilim alady.
Sondaı-aq ýnıversıtette joǵary jáne joǵary oqý ornynan keıingi bilim berý salasyndaǵy sý baǵyty boıynsha «Tashkent ırrıgasııa ınjenerleri jáne aýyl sharýashylyǵyn mehanıkalandyrý» Ulttyq zertteý ýnıversıtetimen qos dıplom berý boıynsha bilim berý júzege asady.
Ýnıversıtet «Melıorasııa jáne sýǵarmaly eginshilik», «Gıdrotehnıkalyq qurylys jáne qurylymdar» baǵyttarynda doktoranttar daıarlaıdy. Ǵylymı dárejesi bar jas ǵalymdardy daıyndaý maqsatynda 8D074 – «Sý sharýashylyǵy», 8D086 – «Sý resýrstary jáne sýdy paıdalaný» baǵyttary boıynsha dıssertasııalyq keńester jumys isteıdi.
2008 jyly memlekettiń aýyldyq eldi mekenderge jumys isteýge jáne turýǵa kelgen densaýlyq saqtaý, bilim berý, áleýmettik qamsyzdandyrý, mádenıet, sport jáne agroónerkásiptik kesheni salasyndaǵy mamandarǵa áleýmettik qoldaý kórsetý maqsatynda qabyldanǵan «Dıplommen aýylǵa» jobasyna sý salasynyń mamandary engizildi.
Iаǵnı aýyldyq eldi mekenge barǵan sý mamanyna jumysqa ornalasqan jaǵdaıda 100 aılyq eseptik kórsetkish kóleminde birjolǵy kóterme járdemaqy, al turǵyn úı salý nemese satyp alý úshin 1500 aılyq eseptik kórsetkishten aspaıtyn kólemde 15 jylǵa deıingi merzimge jyldyq 0,01 % syıaqy mólsherlemesimen bıýdjettik nesıe alady. 2024-2025 oqý jylyna ýnıversıtetke 245 (210 oryn bakalavrıatqa, 20 oryn magıstratýraǵa, 15 oryn doktorantýraǵa) maqsatty bilim granty bólindi.
Aldaǵy ýaqytta da bilikti kadrlar daıyndaýda ulttyq ýnıversıtette Úkimettiń qoldaýymen aýqymdy ister atqarylatynyna senimdimiz.
Bilikti maman – sý sharýashylyǵy salasynyń basty baılyǵy. Sondyqtan da sý únemdeý tehnologııalaryn engizýge, qajettilikterdi qanaǵattandyrý úshin sýdyń az mólsherin paıdalanýǵa múmkindik beretin qolda bar sý resýrstaryn utymdy paıdalanýǵa, gıdrotehnıkalyq qurylystardy salý jáne tozý máselesin sheshýge, ózen-kólderdiń ekojúıesin saqtaýǵa qabiletti mamandardy daıyndaýda ulttyq ýnıversıtettiń bedeli joǵary bolmaq.
Kenjeǵalı ShILIBEK,
tehnıka ǵylymdarynyń
kandıdaty